1982 жылғы Суринамыдағы саяси қарсыластардың қаны төгілуі
December murders
1982 ж. Суринамыдағы оппозициялық саясаткерлердің қаны төгілді. Д.Бутерсе басқарған әскери диктатура кезінде 15 жас жігіт қатыгездікпен өлтірілді. Тарих, құқық.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1982 жылы Суринамдағы саяси қарсыластарды өлтіру
1982 killings of Surinamese political opponents
Желтоқсан айындағы кісі өлтірулер (голланд тілінде: Decembermoorden) – 1982 жылдың 7, 8 және 9 желтоқсанында Суринамды билікке алып тұрған әскери диктатураны сынаған он бес белгілі жас суринамдық ер адамның өлтірілуі. Олардың 13-і 7 желтоқсанда таңғы сағат 2-ден 5-ке дейін өз үйлерінде ұйықтағанда тұтқындалды (құрбандардың отбасыларынан алынған мәліметтер бойынша). Қалған екеуі – Сурендра Рамбокус және Живансингх Шеомбар, 1982 жылдың наурыз айында төңкеріс жасауға тырысқаны үшін бұрыннан түрмеде отырған. Деси Бутерсе (сол кезде Суринамның диктаторы) сарбаздары оларды Форт Зеландияға (сол кезде Бутерсенің штаб-пәтері) алып барды, онда Бутерсе және басқа сержанттар оларды өздері құрған сотта "күдіктілерді тыңдау" барысында тыңдады. Осы "тыңдаулардан" кейін олар азаптап, атып өлтірді. Оқиғаның мән-жайы әлі де толық анықталған жоқ. 1982 жылдың 10 желтоқсанында Бутерсе ұлттық телеарнада барлық тұтқындардың "қашуға тырысқанда" атып өлтірілгенін мәлімдеді. Желтоқсан айындағы кісі өлтірулер көптеген батыс елдері мен адам құқықтары ұйымдарының халықаралық наразылығын тудырды. Бұрынғы отаршыл ел Нидерланды дамуға жәрдем беруді дереу тоқтатты. Көптеген суринамдық азаматтар Нидерландыға қашып кетті. Бутерсе желтоқсан айындағы кісі өлтіруде кінәлі екенін ұзақ уақыттан бері жоққа шығарып келеді. 2007 жылдың наурыз айында ол кісі өлтіруге саяси жауапкершілікті мойындады, бірақ сонымен бірге он бес адамды өлтіру үшін өзі жеке "оқ атпағанын" нақты айтты. Алайда, 2012 жылдың наурыз айында Бутерсенің бұрынғы сенімді серігі сотта куәлік беріп, Бутерсенің өзі екі құрбанды атып өлтіргенін мәлімдеді.
The December murders (Dutch: Decembermoorden) were the murders on 7, 8, and 9 December 1982, of fifteen prominent young Surinamese men who had criticized the military dictatorship then ruling Suriname. Thirteen of these men were arrested on December 7 between 2 am and 5 am while sleeping in their homes (according to reports by the families of the victims). The other two were Surendre Rambocus and Jiwansingh Sheombar who were already imprisoned for attempting a countercoup in March 1982. Soldiers of Dési Bouterse (dictator of Suriname at the time) took them to Fort Zeelandia (at that time Bouterse's headquarters), where they were heard as "suspects in a trial" by Bouterse and other sergeants in a self appointed court. After these "hearings" they were tortured and shot dead. The circumstances remain unclear. On 10 December 1982, Bouterse claimed on national television that all of the detainees had been shot dead "in an attempt to flee". The December murders led to international protest by numerous Western countries and human rights organizations. The former colonial power, the Netherlands, immediately froze development aid. Many Surinamese civilians fled Suriname for the Netherlands. Bouterse has long denied guilt in the December murders. In March 2007 he accepted political responsibility for the murders, but he then also explicitly stated that he personally had not 'pulled the trigger' to kill the fifteen men. In March 2012, however, a former confidant of Bouterse testified under oath that Bouterse himself had shot two of the victims.
Сипаттама
Құсып алып кеткеннен кейін, он бес құрбандық Форт Зеландияға, сол кездегі Суринам астанасы Парамарибодағы Бутерсе мен оның әскерлерінің штабына жеткізілді. Осы әрекетті орындаған әскерлер Бутерсенің, сол кездегі Суринам диктаторы және Суринам армиясының басшысының бағынысында болды. Құрбан болғандардың арасында адвокаттар, журналистер, кәсіпкерлер, әскерилер, университет оқытушылары және кәсіподақ жетекшісі болды. Он алтыншы рет қамауға алынған кәсіподақ жетекшісі Фред Дерби 8 желтоқсанда күтпеген жерден босатылды. Дерби өзінің басынан өткендерін 2000 жылдың 8 желтоқсанында айтып берді, ол өлтірілмегенін, себебі Бутерсе оған сол кезде жиі ереуілде болып тұратын кәсіподақтардың ықыласын басу үшін оның қажет екенін айтқан.
After their abduction, the fifteen victims were transported to Fort Zeelandia, the then headquarters of Bouterse and his soldiers in Paramaribo, the capital of Suriname. The soldiers performing the action were under command of Bouterse, the then dictator of Suriname and also leader of the Surinamese army. Among the victims were lawyers, journalists, businessmen, soldiers, university teachers and a union leader. A sixteenth arrested person, trade union leader Fred Derby, was released unexpectedly on December 8. Derby reported his experiences on December 8, 2000, saying he was not murdered because, Bouterse told him, he was needed to cool the temper of the unions, which were frequently on strike at that time.
Жозеф Слагвир
Жозеф Слагвир (25 қаңтар 1940 жыл) - журналист және жазушы. Ол Тоттнес қаласында дүниеге келген және журналистика мамандығы бойынша Бос университетті бітірген. 1967 жылы Суринамға оралғаннан кейін ол Білім министрлігінде жұмыс істей бастады. 1971 жылы ол nl-мен бірге баспасөз агенттігі мен журналды құрды. Оның журналы бірнеше сыбайлас жемқорлық оқиғаларын жариялады. Ол сондай-ақ голланд және сраньонг тілдерінде бірнеше кітаптар мен поэзия жинақтарын шығарды. 1982 жылдың 7 желтоқсанында Слагвир тұтқындалып, азаптау іздерімен, топтың үкіметті құлатуға тырысқаны туралы теледидарда мойындауды оқуға мәжбүр болды. 2010 жылдың тамызында Боутерсе президент болып сайланғаннан кейін, Парламент 2012 жылы 1992 жылғы кешірім заңына түзету енгізуге кірісті, оған желтоқсан айындағы кісі өлтірулер кезеңі де кірді. Бұл түзетуге 2012 жылдың сәуірінде вице-президент қол қойды, нәтижесінде сол кездегі президент Дези Бутерсеге қатысты кісі өлтіру ісі тоқтатылды. Әскери соттағы сот процесі Конституциялық соттың шешімін күту үшін тоқтатылды, ол заңмен белгіленген, бірақ тағайындалмады. Бірнеше жыл тоқтап тұрғаннан және Конституциялық сот тағайындалмағаннан кейін, соттың бұйрығымен 2015 жылы сот процесі қайта басталды. Президент Бутерсе Суринам Конституциясының 148-бабында белгіленген өкілеттігін пайдалана отырып, сот процесі ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретінін мәлімдеді және 29 маусымда прокурорға қудалауды тоқтатуды бұйырды. Әскери сот 30 қараша 2016 жылға дейін сот процесін жалғастырып, осы жаңа фактіні қарастыруы күтілді, бірақ судьялардың біреуінің ауруына байланысты сот процесі 30 қаңтарға шегерілді. Ақырында, әскери сот 2017 жылдың 30 қаңтарында прокурорға айыптауды оқып, Президенттің нұсқауларын елемеуге бұйырды, себебі мәселе енді атқарушы билікте емес, сот билігінде болды. Жауап ретінде Бутерсе соттың үкімін қабылдауға дайын емес екенін білдірді, өйткені ол "Құдайдың тағайындауымен келген" еді.
Jozef Slagveer (25 January 1940) was a journalist and writer. He was born in Totness and graduated from the Free University in journalism. On his return to Suriname in 1967, he started work at the Ministry of Education. In 1971, he started a press agency and magazine together with nl. His magazine uncovered several corruption scandals. He also published several books and poetry collections both in Dutch and Sranan Tongo. On 7 December 1982, Slagveer was arrested, and, with visible signs of torture, forced to read a confession on television that the group had tried to overthrow the government. After the election of Bouterse as president in August 2010, Parliament moved in 2012 to amend a 1992 amnesty law to include the period of the December murders. The amendment was signed into law in April 2012 by the vice president, and resulted in halting the murder trial against (among others) then president Desi Bouterse. The trial in front of the court martial was halted to await a judgment of the Constitutional Court which was defined by law, but never appointed. After some years of standstill and no appointment of a Constitutional Court, the trial continued in 2015 after an order of the court martial. Using his authority as defined in article 148 of the Constitution of Suriname, President Bouterse then declared that the trial was a threat to national security, and ordered the prosecutor to halt prosecution on 29 June 2016. The court martial was expected to continue the trial and consider this new fact by 30 November 2016, but this time the trial was postponed until 30 January because of illness of one of the judges. Eventually the court martial ordered the prosecutor on 30 January 2017 to read the charges and ignore the instructions by the President because the matter was no longer in hands of the executive but of the judicial branch. In a response, Bouterse implied that he was not willing to accept a conviction by the court, as he was "appointed by God".
Үкім
2019 жылдың 29 қарашасында әскери сот үкім шығарды. Басты күдіктілердің бірі, қазіргі президент Бутерсе кінәлі деп танылып, 20 жылға бас бостандығынан айырылды. Басты айыпталушы Н.Л. ақталды. Бутерсе сотқа қатыспаған күйінде сотталды және апелляциялық шағым түсірді. 2021 жылдың 30 сәуірінде Бутерсе сотқа келіп, үндемеу құқығын пайдаланды. 2021 жылдың 30 тамызында 20 жылдық мерзімге сотталғанының үкімі күшінде қалды. Бутерсе 3 қыркүйекте шағымданып, оны 2023 жылы Суринамның Жоғарғы соты қабылдамады.
On 29 November 2019, a military court came to a verdict. Of the main suspects, incumbent president Bouterse was found guilty and was sentenced to 20 years in prison. Main co defendant nl was acquitted. Bouterse was sentenced in absentia, and filed an appeal. On 30 April 2021, Bouterse appeared in court where he used his right to silence. On 30 August 2021, the verdict of 20 years was upheld. Bouterse filed an appeal on 3 September, which was denied by the Surinamese Supreme Court in 2023.