Кіріспе

Америкалық еңбек қозғалысының көшбасшысы және феминист (1890–1964)

Элизабет Гурли Флинн (7 тамыз 1890 – 5 қыркүйек 1964) – американдық еңбек қозғалысының көшбасшысы, белсенді және феминист, ол Бүкіләлемдік өнеркәсіптік жұмысшылар (IWW) ұйымында жетекші рөл атқарды. Флинн Америкалық азаматтық бостандықтар одағының негізін қалаушы мүшесі және әйелдер құқықтарын, тууды реттеу және әйелдердің сайлау құқығын жақтаушы болды. Ол 1936 жылы АҚШ Коммунистік партиясына қосылды, ал өмірінің соңында, 1961 жылы, партия төрағасы болды. Ол Кеңес Одағына сапармен барғанда қайтыс болды, онда оған Қызыл алаңда 25 000-нан астам адам қатысқан процессиямен мемлекеттік жерлеу рәсімі өткізілді.

Өмірбаян

Элизабет Гурли Флинн 1890 жылы 7 тамызда Нью-Гэмпшир штатының Конкорд қаласында Энни (Гурли) мен Томас Флинннің қызы болып дүниеге келді. 1900 жылы отбасы Нью-Йоркке көшіп, ол жергілікті мемлекеттік мектептерде білім алды. Әке-шешесі оны социализмпен таныстырды. 15 жасында ол Харлемдегі социалистік клубта "Социализм әйелдер үшін не істей алады" деген тақырыпта алғашқы публицистикалық сөйлеуін жасады. Осыдан кейін ол әлеуметтік өзгерістерді қолдауға шақырылды. Ол Моррис орта мектебін бітірмей тастап кетті, кейін бұл шешіміне өкінді. Дегенмен, басқа дереккөздерде ол саяси қызметіне байланысты мектептен қуылғаны айтылады.

Әлемнің өнеркәсіптік жұмысшылары

1907 жылы Флинн Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылар ұйымының (IWW; «Wobblies» деп те аталады) толық уақытты ұйымдастырушысы болды және сол жылдың қыркүйек айында өзінің алғашқы IWW конгресіне қатысты. Келесі бірнеше жылда ол Пенсильваниядағы киім-кешек тігушілердің, Нью-Джерсидегі жібек тоқушылардың, Нью-Йорктегі мейрамхана қызметкерлерінің, Миннесотадағы, Миссуладағы (Монтана штаты) және Спокандағы (Вашингтон штаты) кеншілердің, сондай-ақ Массачусетс штатындағы тоқыма жұмысшылары арасында науқандар ұйымдастырды. Осы кезеңде автор Теодор Драйзер оны «Ист-Сайд Жанна д’Арк» деп сипаттады. 1909 жылы Флинн Спокан қаласында сөз бостандығы үшін күреске қатысып, тұтқындалуын кешіктіру үшін шам бағанасына тізбектеліп байлады. Кейін ол полицияны түрмені жезөкшелікке пайдаланғаны үшін айыптады, бұл айыптамаға байланысты «Өнеркәсіптік жұмысшы» газетінің барлық таралымдарын тәркілеуге тырысты. 1910 жылдың 4 наурызында Спокан IWW-ге сөз сөйлеу жиналыстарын өткізуге рұқсат берді және барлық IWW наразыларын босатты. Флинн осы кезеңде он рет тұтқындалды, бірақ ешқашан қылмыстық қызметке қатысқаны үшін сотталған жоқ. 1916 жылы Флинннің IWW-ден қуылғаны – бұл келісім нәтижесінде болды, оған бірге ұйымдастырушы болған Джо Эттор да қатысты. Тарихшы Роберт М. Элеффтің сөзіне сәйкес, үш Миннесота кеншісі кісі өлтіру айыбымен ұсталды. Оқиғаның мәні мынада: Джеймс К. Майрон және бұрынғы күзетші Ник Диллон бастаған кеншілердің күзетшілер тобы, Филипп Мейсоновичтің үйіне заңсыз спирттік ішімдік шығаратын қондырғы бар деген күдікпен тексеруге келді. Содан кейін Майрон мен жанында тұрған адам атып өлтірілді. Элеффтің мәліметінше, кейбір куәгерлердің көрсетуіне қарағанда, Майронды оның әріптестерінің бірі Мейсоновичтердің үйіне сырттан оқ атқан, ал жанында тұрған адамды Диллон өлтірген. Үш IWW ұйымдастырушысына да айып тағылды, бірақ олардың үшеуі де сол кезде басқа жерде болды. IWW ұйымдастыру комитетінің төрағасы Билл Хейвуд, судья Хилтонның, ол және Хейвуд Айдахо штатында сотталып жатқан кезде Джордж Петибоунды сәтті қорғаған, кеншілер үшін істі жеңе алады деп сенді. Алайда, оқиға орнындағы негізгі ұйымдастырушылар басқа ұйымдастырушылардың босатылуына келісім берді, бірақ үш кенші, олардың ешқайсысы ағылшын тілін жетік білмейтін, түрмеде жазасын өтеді. Сондай-ақ, үкімде қателік болды: бір жылға бас бостандығынан айыру туралы алдын ала келісім сот залында қалай да бес жылдан 20 жылға дейінгі мерзімге өзгертілді. Хейвуд Флинн мен Этторды кеншілер өздері түсінбеген айыптамаларға кінәлі деп мойындауына жол бергені үшін жауапты деп есептеді. Хейвуд өзінің өмірбаяндық еңбегінде Флинн мен Эттордың «осы оқиғадағы рөлі олардың IWW-мен байланысын тоқтатты» деп жазды. Хейвудтың өмірбаян авторы Питер Карлсон Эттор IWW-ден кетіп, Флинн «одақта қалды, бірақ Хейвуд пен оның жақтастарынан қашып жүрді» деп жазды.

Америка азаматтық бостандықтар одағы

1920 жылы Америка азаматтық бостандықтар одағының (АҚББ) негізін қалаушы мүшесі Флинн, Сакко мен Ванцеттидің сот үкіміне қарсы күресте жетекші рөл атқарды. Флинн әйелдер құқықтарына ерекше мән берді, тууды реттеуді және әйелдердің сайлау құқығын қолдады. Сондай-ақ, Флинн кәсіподақтардың басшылығын ерлер басымдығымен және әйелдердің қажеттіліктерін ескермейтіндігі үшін сынады. 1926-1936 жылдар аралығында Флинн Орегон штатының оңтүстік-батысындағы Портленд қаласында тууды реттеу жөніндегі белсенді және сайлау құқығы үшін күрескен Мари Экимен бірге тұрды. Портлендте болған уақытының көп бөлігінде денсаулығы нашар болғанына қарамастан, Флинн 1934 жылғы Батыс жағалауының портовый жұмысшыларының ереуілін белсенді түрде қолдады. 1939 жылы Флинн АҚББ басқармасына қайта сайланды. Бірақ, 1939 жылы Адольф Гитлер мен Иосиф Сталин шабуылға қарсы келісімге келгеннен кейін, АҚББ 1940 жылы Коммунистік партияның барлық мүшелерін, Флинн де олардың арасында болды, қатарынан шығарып салды.

Халықаралық еңбек қорғау

1927 жылдан 1930 жылға дейін Флин Халықаралық еңбек қорғанысын (ILD) басқарды. Сол уақытта ол түрмеде отырған еңбек ұйымының ұйымдастырушылары Томас Дж. Муни мен Уоррен К. Биллингсті босатуға тырысты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әйелдерге тең экономикалық мүмкіндіктер мен жалақы беру және жұмыс істейтін аналар үшін күндізгі күтім орталықтарын құру науқанында маңызды рөл атқарды. 1942 жылы ол Нью-Йоркте Конгресске сайлауға түсіп, 50 000 дауыс алды. 1948 жылдың шілдесінде Коммунистік партияның оннан астам жетекшілері тұтқындалып, АҚШ үкіметін күшпен және зорлық-зомбылықпен құлатуға шақырғаны үшін Смит заңының бұзылуына айыпталды. Олар Фоли скверіндегі сотта айыпты деп танылды, содан кейін Жоғарғы сотқа шағымданып, Деннис ісінде олардың айыптылығын растады; екі судья олардың Конституциялық құқықтары бұзылғанын, өйткені олар Бірінші түзетуде қорғалған қызметпен айналысқандары үшін айыпталғанын жазды. Флинн оларды босату үшін науқан ұйымдастырды, бірақ 1951 жылдың маусымында ол екінші толқында тұтқындалып, Смит заңы бойынша басқа он алты Коммунистік партия мүшесімен бірге сотталды. Олар "үкіметті күшпен құлатуға үйрету және оны қолдау" үшін айыпталды. Бастапқы адвокаттар: Абрахам Л. Померанц, Кэрол Вайс Кинг, Виктор Рабиновиц, Майкл Бегун, Гарольд И. Камер, Мэри Кауфман, Леонард Будин және Абрахам Унгер. Кейін О. Джон Рогге, гангстер Фрэнк Костеллоның адвокаты Джордж Вольф, Уильям В. Клейнман, Джозеф Л. Делани, Фрэнк Серри, Осмонд К. Френкель, Генри Г. Сингер, Абрахам Дж. Геллинофф, Рафаэль П. Кениг және Николас Атлас оларды қорғауға тартылды. Тоғыз айлық сот процесінен кейін ол кінәлі деп танылып, Батыс Вирджиния штатының Альдерсон қаласының жанындағы Альдерсон федералды түрме лагерінде екі жыл жазасын өтеді. Кейін ол түрмедегі өмірі туралы "Альдерсон тарихы: Менің саяси тұтқын ретінде өмірім" атты мемуар жазды. Түрмеден босағаннан кейін Флин солшыл және коммунистік идеяларды қолдау қызметін қайта бастады. 1957 жылы ол Нью-Йорк қалалық кеңесіне коммунист ретінде кандидат болып түсіп, 710 дауыс жинады. 1961 жылы Флинн АҚШ Коммунистік партиясының (КПУА) бірінші ұлттық төрайымы болды. Осы одақтан екі ұл дүниеге келді: Джон Винсент, туылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң қайтыс болды, және Фред Флинн, 1910 жылдың 19 мамырында дүниеге келді (1940 жылы қайтыс болды). Флинн 1926-1936 жылдар аралығында шамамен он жыл бойы ашық лесбиянка болған доктор Мари Экимен бірге өмір сүрді. Осы себепті Флинннің жеке өмірі туралы әртүрлі пікірлер айтылды, кейбіреулер оның бисексуал немесе лесбиянка болуы мүмкін деп санайды. Алайда, олардың қарым-қатынасының жабық сипатынан, олардың бір-біріне жақын және сенімді болғаны, ауру кезінде бір-біріне қамқорлық жасағаны белгілі болғамен, олардың нақты қарым-қатынасы мен Флинннің сексуалдық бағдары туралы тек болжамдар жасауға болады.

Мұра

Флинн өзінің шағын мүлігін (кітаптар, киім-кешек және жиһаз) Дороти Дейдің Нью-Йорктегі католик жұмысшылар үйіне өсиет етті. Флинн мен Дей алғаш рет 1910 жылдары кездесіп, Флинн Нью-Йорк католик жұмысшылар үйіне ескі киімдер мен жамылғыларды үнемі жіберіп тұрды. Флинннің белсенді ретіндегі ықпалы зор болды, ал оның ерліктері танымал балладада бейнеленді. Еңбек қозғалысының белсендісі және музыкант Джо Хилл Флинннің құрметіне "Тәуелсіз қыз" атты танымал ән жазды. Флинннің 1952 жылы сотта айтқан сөзі American Rhetoric-тің 20 ғасырдың 100 үздік сөзі тізімінде 87-орында тұр (рейтинг бойынша). Нью-Гэмпшир тарихи белгісі №278 Флинннің туған қаласы Конкордта оның құрметіне орнатылды. 2023 жылдың мамыр айында белгіні ашу оқиғасы дау тудырды, губернатор Крис Сунуну оның орнатылу процесін қайта қарауға шақырды. Белгі ашылғаннан екі апта өткен соң алынып тасталды. CPUSA-ның соңғы мәлімдемесінде бұл шешім сынға алынып, "Егер оның өмірі жасыруға лайық болса, онда оны білуге де лайық" делінді.

Кітаптар мен кітапшалар

Саботаж: Жұмысшылардың өндірістік тиімділігін саналы түрде төмендету. Кливленд, Огайо штаты: IWW баспа бюросы, 1916 жыл. Дебс, Хейвуд, Рутенберг, Нью-Йорк: Workers Library Publishers, 1939 жыл. Мен ұлымды Уолл-стритте солдат болу үшін өсірген жоқпын. Нью-Йорк: Workers Library Publishers, 1940 жыл. Канзастан келген адам. Нью-Йорк: Workers Library Publishers, 1941 жыл. Браудер ісі бойынша сұрақтар мен жауаптар. Нью-Йорк: Эрл Браудерді босату үшін азаматтар комитеті, 1941 жыл. Көміршілер мен соғыс. Нью-Йорк: Workers Library Publishers, 1942 жыл. Соғыстағы әйелдер. Нью-Йорк: Workers Library Publishers, 1942 жыл. Американың қыздары: Элла Рив Блор, Анита Уитни. Нью-Йорк: Workers Library Publishers, 1942 жыл. Әйелдер тағдырмен кездесуге барады. Нью-Йорк: Workers Library Publishers, 1944 жыл. Коммунистермен танысыңыз. Нью-Йорк: Коммунистік партия, АҚШ, 1946 жыл. Жақсы әлем үшін күресте әйелдің орны. Нью-Йорк, New Century Publishers, 1947 жыл. Он екі және сіз: Демократияның болашағы сіздің де мәселеңіз! Нью-Йорк: New Century Publishers, 1948 жыл. Еңбекшілердің Вильям З. Фостері: Коммунистің жұмысшы класының 50 жылдық көшбасшылығы мен күресі. Нью-Йорк: New Century Publishers, 1949 жыл. Қастандықшы. Нью-Йорк: New Century Publishers, 1949 жыл. Американы үнсіздендіру жоспары. Нью-Йорк: New Century Publishers, 1950 жыл. 1950 жылдың мамырындағы Аналар күнінде Элизабет Гурли Флинннің барлық әйел коммунистеріне жолдаған хаты. Нью-Йорк: Коммунистік партияның Ұлттық әйелдер комиссиясы, АҚШ, 1950 жыл. Дебс және Деннис, бейбітшілік үшін күресушілер. Нью-Йорк: New Century Publishers, 1950 жыл. Элизабет Гурли Флинн сотта сөйлейді: Сотқа кіріспе сөз және Нью-Йорктегі Фоли сквердегі сотта Смит заңының 16 құрбанының ісі бойынша мәлімдеме. Нью-Йорк: New Century Publishers, 1952 жыл. 13 коммунист сотқа сөйлейді. Нью-Йорк: New Century Publishers, 1953 жыл. Коммунистер мен халық: Коммунистік лидерлердің екінші Фоли сквердегі Смит заңы бойынша сот отырысында қазылар алқасына арналған қорытынды сөз. Нью-Йорк, New Century Publishers, 1953 жыл. "Мен өзімнің ойымды айтамын": "Тәуелсіз қыздың" автобиографиясы. Нью-Йорк: Masses and Mainstream, 1955 жыл. Әйелдерге үндеу. Нью-Йорк: Халықтың құқықтары партиясының үгіт-насихат комитеті, 1955 жыл. Социалистік Американың болашақ көкжиегі. Нью-Йорк: Коммунистік партия, АҚШ, 1959 жыл. Еркіндік үйден басталады. Нью-Йорк: New Century Publishers, 1961 жыл. Бен Дэвис Гарвард құқық форумында МакКарран заңы туралы. Бенджамин Дж. Дэвис, Нью-Йорк: Гас Холл Бенджамин Дэвис қорғаныс комитеті, 1962 жыл. (кіріспе) Алдерсон оқиғасы: Менің саяси тұтқын ретіндегі өмірім. Нью-Йорк: International Publishers, 1963 жыл. МакКарран заңы, шындық және қиял. Нью-Йорк: Гас Холл Бенджамин Дж. Дэвис қорғаныс комитеті, 1963 жыл. "Тәуелсіз қыз: автобиография, менің алғашқы өмірім" (1906-1926). Нью-Йорк: International Publishers, 1973 жыл. "Мен өзімнің ойымды айтамын" кітабының қайта қаралып, түзетілген басылымы. Дүниежүзілік өнеркәсіп жұмысшыларының естеліктері. Нью-Йорк: Американдық марксистік зерттеулер институты, 1977 жыл.

Мақалалар

1-мамыр: Ертеңгі күннің шығысы. New Masses, 6 мамыр 1941 жыл. "Коммунистердің азаматтық құқықтарын қорғаңыздар!" Коммунист. XVIII том, №12, 1939 жылғы желтоқсан. "Менің көзім мәңгілік даңқты көрді". The Masses, 2 мамыр 1939 жыл. "Миннесота соттары". The Masses, 1917 жылғы қаңтар. "Патриотизмге сенесіз бе?" The Masses, 1916 жылғы наурыз.