Кіріспе

Британдық кітапханашы және индексші Самуэль Айскоу (1745–1804) кітапханашы және индексші болған, оны «Индекс жасау шебері» деп атаған.

Отбасы және ерте өмірі

Сэмюэл Айскоуг Уильям Айскоугтың немересі болды, ол Ноттингемдегі кеңсе тауарлары мен кітап баспашысы, типография өнерін шамамен 1710 жылы енгізді және 1719 жылдың 2 наурызында қайтыс болды. Ол сондай-ақ, әкесінің бизнесін қырық жылдан астам уақыт бойы жалғастырған Джордж Айскоугтың ұлы еді. Джордж Айскоуг аймақта беделді болды және округтегі ең құрметті отбасылармен байланыста болды. Оның бірінші әйелі баласыз қайтыс болды. Кейін ол Дербиширдегі Вирксворттан Бенджамин Виглидің қызы Эдитке үйленді, олардан Сэмюэл ұл және Энн қыз дүниеге келді. Ол табысты бизнес мұра етті, бірақ оны дамытуға емес, түрлі тәуекелдерге белсенді түрде қатысты, соның ішінде көмірдің күлінен алтын алуға тырысты. Ақшасының көп бөлігін жұмсағаннан кейін, шамамен 1762 жылы ол Лестерширдегі Вигстон қаласынан үлкен ферма алды, бірақ онда да сәттілікке жете алмады, қалған мүлкін және екі баласының болашағын жоғалтты. Сэмюэл Айскоуг 1745 жылы дүниеге келді және Ноттингемдегі тегін грамматикалық мектепте білім алды. Ұлы, әкесінің бизнесінің, түрлі тәуекелдердің және шаруашылықтың сәтсіздікке ұшыраған кезеңдерінде көмектесті. Соңында, отбасы толық құлдырауға бет алғанда, Сэмюэл көршілес аудандағы диірменді басқаруға жұмысқа орналасты және әкесі мен әпкесін асырау үшін диірменші болып жұмыс істеді. Жаңа өмір бастауы сәтсіз аяқталды, бірақ оның ескі досы және мектептесі Джон Имер (кейін Лондонның лорд-мэрі) оның қиын жағдайынан хабар алып, шамамен 1770 жылы оны Лондонға шақырды, киім-кешекпен қамтамасыз етті және көше төсеушілерінің (жол құрылысшыларының) бақылаушысы қызметіне орналастырды.

Мансап

Көп ұзамай Айскоу Джон Ривингтонның кітап дүкеніне қосылды, ол Сент-Полс шіркеуінің алаңында орналасқан еді, содан кейін бас кітапханашының басшылығымен Британ мұражайының каталогтау бөлімінде көмекші болып, шамалы жалақымен жұмысқа орналасты. Бұл оның өміріндегі маңызды беткесу болды. Оның еңбегі тез арада мойындалып, жалақысы аздап көтерілді, соның арқасында ол бос уақытын жеке кітапханаларды ұйымдастыруға жұмсай алды. Осы қосымша табыс пен Имерден алған көмек оған 1783 жылдың қарашасында қайтыс болған әкесіне көмектесуге мүмкіндік берді. Айскоудың Британ мұражайындағы бұрын сипатталмаған қолжазбалардың мұқият каталогы 1780 жылдың сәуірінде басталды және 1782 жылы сенімгерлердің рұқсатымен, бірақ автордың жеке бастамасымен жарияланды. Кітаптың жоспары жаңашыл болды және оның жарыққа шығуы Айскоудың кәсіпкерлік қабілетін көрсетеді, ол осындай көлемдегі жұмысты осыншалықты қысқа мерзімде аяқтаған ешкімнің болмағанын мәлімдейді. Ол бұрынғы каталогтардан және оқу залына жиі келетін адамдардан көмек алғанын мойындайды, бірақ екі томдық каталогтың өзі Айскоудың жеке күш-жігерінің нәтижесі еді. Оның айтуынша, ол 20 мың жеке қағазшаға жазылған. Әр қолжазба ерекше зерделеніп зерттелді. Классификациясы толық болды және екі көрсеткіш – біріншісі қолжазбалар мен олардың сипатталған беттері, ал екіншісі екі томда аталған барлық есімдер – кітапқа сілтеме жасауды жеңілдетті. 1783 жылы Айскоу француз отаршысы Дж. Гектор Сент-Джон де Кревекёрдің бір жыл бұрын жариялаған «Америкалық фермердің хаттарына» жауап ретінде анонимді түрде памфлет шығарды. Айскоу автордың фермер де, америкалық та емес екенін, оның жалғыз мақсаты – сол елге көшіп кетуді ынталандыру екенін айтты, бұл «Джентльмен журналының» бір рецензенті «жалтақ және қауіпті тенденция» деп атады, және «осы жазушы, ағылшын ретінде, оны анықтауға және жоюға тырысқаны үшін мақтауға лайық». Шамамен 15 жыл бойы бес түрлі вакансияға сәтсіз өтініш білдіргеннен кейін, Айскоу 1785 жылы мұражайдың кітапханашысының көмекшісі болып тағайындалды. Ол ұзақ уақыттан бері діни қызметкер болуға ниеттенген, және кейбір қиындықтарға тап болса да, оларды жеңіп, діни қызметкерлікке қол жеткізді, бірақ оның тағайындалу күні нақты белгісіз. Николс оны 1785 жылдан кейін тағайындалғанын көрсетеді, ал әкесінің қайтысы туралы хабарлама осы пікірді қолдайды, бірақ ол өзінің каталогының (1782) аталышында өзін «клерк» деп атайды, ал 1781 жылдың 13 қаңтарындағы әкесінің хатында ұлын «Rev.» деп атады. Ол Нормантон-он-Соар, Ноттингемширде пасторлық қызметке тағайындалды, содан кейін Лондонның Сент-Джайлс-ин-Филдс еншігінде көмекші пасторлық қызметке тағайындалды. Мұнда оның міндеттерін ада орындауы және мінезі Джон Бакнердің (кейін Чичестер епискобы), Ричард Саутгейттің, доктор Уиллис пен басқалардың достығына ие болды. 1783 жылы жарық көрген «Жылдық тіркелімнің» (1758–1780) толық көрсеткіші Айскоуға жатқызылады, бірақ жеткілікті дәлелдер жоқ. Алайда 1786 жылы «Monthly Review» журналы Айскоу құрастырған алғашқы 70 томдық көрсеткішті шығарды. Бірінші томда тақырыптар бойынша жіктелген мақалалар мен басқа материалдар, ал екіншісі – «Review» журналының мәтініндегі үзінділердің әліпбилік көрсеткішінен тұрды. 1796 жылы жарық көрген 81-ші томға дейін жалғасын сол автор жазды. Осы уақытқа дейін оның жарияланымдары жеке сипатта болды; оның келесі пайда болуы оның ресми лауазымымен байланысты болды. 1787 жылы екі томдық фолиода басылған Британ мұражайындағы кітаптар каталогын Айскоу Пол Генри Мэтти мен С. Харпермен бірге құрастырды. 1789 жылдың 12 наурызында ол Антикварлар қоғамының мүшесі болып сайланды. 18-ғасырдың барлық тарихшылары Айскоудың «Джентльмен журналын» (1731–1786) индекстеуге салған үлесін пайдаланды, ол 1789 жылы жарық көрген екі томнан тұрады. Біріншісі – бір әліпбидегі очерктер, диссертациялар мен тарихи үзінділердің көрсеткіші, ал екіншісі – поэзияға, адамдардың есімдеріне, суреттерге және рецензияланған кітаптарға арналған төрт бөлімге бөлінген. Бұл көрсеткіш қаншалықты пайдалы болса да, ол толық емес. Өкінішке орай, әр томдағы адамдардың тізімдері христиан есімдерімен жабдықталмаған, ал бірнеше автор болған жағдайда ешқандай айырмашылық жасалмаған. Айскоу осы әдісті өзінің жалпы көрсеткішінде де сақтады, сондықтан Смит немесе Уильямс сияқты жалпы есімдер жағдайында жүздеген осындай аралас сілтемелер бар. 1821 жылы жарық көрген сол жоспардың жалғасында жағдай нашарлап, материалдың көбеюіне байланысты Смит деген есім бойынша 2411 жазба тіркелді. Смиттерді анықтау үшін сексен сағаттай уақыт жұмсауға тура келеді деп есептелді. Айскоу 1790 жылы «Индекс» шығарғанға дейін Шекспирге ешқандай конкорданс болған жоқ. Бұл баспагер Джон Стокдейлдің қаупі болды, ол көрсеткішке 200 гвинея төледі, ол оның «Драмалық шығармалардың» екі томдық басылымымен бірге шығаруға арналған еді. Мұнда сөздер әліпбилік тәртіппен берілген, олар кездесетін жолдар, содан кейін пьесаның аты, және бес жеке бағанда акт, көрініс, бет, баған және жол көрсетілген. Соңғы үш дерек 1790 жылғы басылымға ғана қатысты, бірақ көрсеткішті басқа мәтінмен де пайдалануға болады. Фрэнсис Твисс 1805 жылы «Вербальды көрсеткішін» құрастырды; екеуі де 1845 жылғы миссис Коуден Кларк құрастырған «Конкорданспен» алмастырылды. Үшеуі де пьесаларға ғана арналған және миссис Фурнестің Шекспирдің өлеңдеріне арналған «Конкордансымен» (1874) толықтырылған. 19-ғасырдың соңында толық шығармаларға арналған конкорданс әлі болған жоқ. Айскоу 1729 жылы Томас Фэрчайлд құрған «Фэрчайлд лекцияларын» оқуға таңдалды, ол «Жаратылыстағы Құдайдың ғажайып істері» тақырыбында әр Ақшұмақ сейсенбісінде жарияланатын үнқатысуға ақша қалдырды. Айскоудың алғашқы үнқатысуы 1790 жылы Корольдік қоғам алдында Шордичтегі Сент-Леонард шіркеуінде оқылды. Ол 1804 жылы 15 үнқатысудан тұратын циклді аяқтады. Олар оның өлімінен кейін басылып шығуы тиіс еді, бірақ ешқашан жарық көрген жоқ. Томас Берч өзінің қағаздарының арасында Джеймс VI және I және Карл I патшалықтарынан алынған тарихи хаттар жинағын қалдырды, оны Айскоу әрқайсысы бірнеше гвинея төлеген 200 абонент тапса жариялауға тырысты. 1849 жылы Р. Ф. Уильямс осы жобаны жүзеге асырып, құжаттарды «Джеймс I және Карл I заманы» деген атпен төрт томдық жинақ түрінде басып шығарды. Қолжазба күйінде сақталған маңызды жұмыс – Айскоудың Британ мұражайындағы (қазіргі Британ кітапханасы) көне өрімдер мен жарлықтардың каталогы, үш үлкен фолио томнан және екі көрсеткіштен тұрады, біріншісі орындар мен басқа да мәселелердің атауларына, ал екіншісі – адамдардың есімдеріне арналған. Кіріспеде 16 000 жарлық, өрім және мортаңның саны көрсетілген. Каталогты дайындауға 1787 жылдың 8 мамырынан 1792 жылдың 18 тамызына дейін, содан кейін аз түзетулер енгізілді. Ол әлі де қолданыста. Айскоудың мұражайдағы соңғы жұмысы кітаптарды жіктеу және корольдік трактаттарды каталогтау болды. Өліміне шамамен бір жыл қалғанда Сэмюэл Айскоу Джон Скотттың, 1-ші Элдон графының ұсынуымен Кенттегі Кудхэмнің шағын викариясына тағайындалды. Оның ресми лауазымына байланысты тұру міндетті емес болса да, ол діни міндеттерін орындады, әр сенбі сайын 17 шақырымдық сапар жасап, әйқынша қайтатын болды. Ол ешқашан жұмыс үйінің басынан өтпестен, дұға оқуға немесе үнқатысу айтуға бармады. Ол жақсы үнқатысушы болуға тырысты. Британ кітапханасы Айскоудың 1753 жылғы Летсомның «Үнқатысушының көмекшісінің» көшірмесін сақтайды, онда Британ мұражайында қарастырылатын үнқатысулар белгіленген, сондай-ақ Летсомда көрсетілмеген 21 жапырақ қолжазба қосымшалары бар. 1802 жылы ол Джон Калеймен бірге Тұрақ комиссиясы үшін Лондон мұнарасындағы патенттік өрімдердің томын өңдеді; бірақ ол 1802 жылы жарияланған «Тақсатио Экклесиастика Николай IV» жұмысына қатысқан сияқты көрінбейді.

Өлім

Айскоу 1804 жылғы 30 қазанда Мұражайдағы пәтерінде кеудедегі сусыраудан қайтыс болды. Ол Блумсберидегі Сент-Джордж шіркеуінің зиратына, Құрылыс балалар ауруханасының артында жерленді. Оның жалақысы жақында көтерілген еді, бұл оның кеңсе қызметіне қосылып, оны салыстырмалы түрде жайлы жағдайға жеткізді. Ол қарапайым табысын қайырымдылыққа жұмсады және өсиеттеріне талаптарды өтеуге шамасы жетпей қалды.

Бағалау

Айскоу "индекс жасаушылардың ханзадасы" деп аталды. Оның индекс жасаумен айналысқан өмірі оған барлығы шамамен 1300 фунт стерлинг табыс әкелді, бұл лайықты сома еді. Ол ауыр еңбегін шеберлікпен және жақсы ниетпен атқарды. Білімі толық болмаса да, жастық шағын қол жұмысында өткізгеніне қарамастан, ол тарих, ежелгіліктер және библиография саласында кең білім алды. Палеографиядағы шеберлігінің арқасында ол құжаттарды көшіруге және Тауэрдегі архивтерді реттеуге көмектесуге жиі шақырылды. Ол "Джентльменс журналына" үнемі мақалалар жазды. Ол кейбір сөйлеуде тікелей болғанымен, студенттер оны көмектесуге әзір және білікті адам деп санады. Оның досы Джон Николс оның қайырымдылығына құрметпен толы сөздер айтты. Ол суретінде көрініп тұрғандай, бойы биік, денелі адам болған. Бір досы Айскоудың "қызықты жерлерін" көрсеткен кезде, оның назарсыздығы үшін сөгіс алған жас келіншек туралы әңгіме айтады, "онымен тең келердей мейірімді, жақсы мінезді адам болған жоқ" және "қарт бойжеткен болса да, әдемілікке құштар еді". Кітапханашылардың көмекшілерінің міндеттерінің бірі – келушілерді аралап көрсету еді. Айскоу, кейбір әріптестерінен өзгеше, мұндай іске қызығушылық танытқан.