Людвик Хиршфельд: Польшалық микробиолог және серолог ғалымы

Кіріспе

Поляк микробиологы және серологы Людвик Хиршфельд (5 тамыз 1884 – 7 наурыз 1954) – АВО қан топтарының мұрагерлік заңдылықтарын бірге ашқан ғалымдардың бірі саналады.

Өмір

Ол Александр Рачманның, поляк математигінің, және Людвик Рачманның, поляк бактериологының туысы еді. Лодзь қаласында еврей отбасында дүниеге келіп, Германияда медицинаны оқыды. 1902 жылы Вюрцбург университетіне қабылданды, 1904 жылы Берлинге ауысып, медицина және философия пәндерін оқыды. Хирсфельд 1907 жылы «Über Blutagglutination» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады, осылайша болашақтағы мамандығының алғашқы қадамын жасады. Бірақ алдымен ол Гейдельбергтегі эксперименталды қатерлі ісіктерді зерттеу институтында онкологиялық зерттеулер бөлімінің кіші ғылыми қызметкері болды, бөлім басшысы Э. фон Дунгерн еді. Хирсфельд пен Дунгерн арасындағы тығыз достық қарым-қатынас ғылыми тұрғыдан өте жемісті болды. Гейдельбергте олар жануарлар мен адамдардың қан топтарын зерттеу бойынша алғашқы бірлескен жұмысты жасады, бұл топтар 1900 жылы Карл Ландштейнермен изоагглютиндер ретінде анықталған болатын. Фон Дунгерн мен Хирсфельд 72 отбасынан 348 адамды зерттеп, А және В қан топтары ата-аналарының бірінде болмаса, ұрпақта кездеспейтінін көрсетті, бұл Мендельдің мұрагерлік принциптерін толықтырды. Сондай-ақ, А және В топтары басым, ал О – рецессивті қасиет екенін дәлелдеді. Олар осы қан топтарына А, В және О атауларын берді, олар қазірге дейін қолданылып келеді. Бір жылдан кейін А қан жасушаларының агглютинациясы күшті немесе әлсіз болатынын көрсетіп, А1 және А2 деп аталатын екі қосалқы типін ұсынды. Хирсфельд Гейдельбергтегі жұмыс жағдайларын тым шектеулі деп санады және гигиена мен микробиология саласымен толыққанды танысу үшін 1911 жылы үйленгеннен кейін ғана Цюрих университетінің гигиена институтында ассистенттікке қабылданды. Оның әйелі Ханка (1884–1964, туған Ханна Касман), сонымен қатар дәрігер, Эмиль Феердің жетекшілігімен Цюрих балалар клиникасында ассистент болды. 1914 жылы Хирсфельд анафилаксия және анафилатоксин, сондай-ақ олардың қан ұюмен байланысы жөніндегі жұмысының нәтижесінде академиялық лектор болып тағайындалды; ол сондай-ақ «Privatdozent» атағын алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Сербия тиф және бациллярлық дизентерия эпидемияларынан қиын жағдайға түсті. 1915 жылы Хирсфельд сол жерде қызмет етуге өтініш берді. Ол соғыс аяқталғанға дейін серб армиясымен бірге болды, серологиялық және бактериологиялық кеңесші ретінде қызмет етті. Осы кезде Салоникидегі жұқпалы аурулар ауруханасында ол «Salmonella paratyphi» C бациллін ашты, қазір ол «Salmonella hirszfeldi» деп аталады. Ол әйелімен бірге Шығыс одақтас армиясының дәрігері ретінде кем дегенде 16 түрлі этникалық топтан 8000-нан астам адамды тексерді және қан топтарының таралу жиілігі этникалық жағдайға байланысты екенін анықтады; А тобы Батыс Еуропадан келген адамдар арасында жиі кездеседі (ағылшындардың 46% А, 10% В), ал В тобы Азиялықтар арасында жиі кездеседі (үндістердің 27% А, 47% В). Олардың есебі The Lancet журналында 1919 жылы жарияланды, бұл қан топтарының таралу жиілігі халықтар арасында әртүрлі екенін көрсеткен алғашқы мақала болды. 1914 жылы Хирсфельд Р. Клингермен бірге сифилис диагностикасы үшін серологиялық реакцияны жасады, бірақ бұл 1906 жылы енгізілген Вассерман тестін алмастырмады. Швейцарияның эндемиялық аймақтарындағы зоб ауруын зерттеуі оны Эуген Бирхермен қарым-қатынастың шиеленісуіне әкелді. Хирсфельд бүгінде кеңінен расталған теорияны қолдады – эндемиялық зоб су мен тамақтағы йодтың жетіспеуінен туындайды, бұл Бирхер жақтаған гидротеллурикалық теорияға қарсы болды. Соғыс аяқталғаннан кейін Хирсфельд әйелімен Варшаваға оралды, онда ол Франкфурттағы Эрлих эксперименталды терапия институтының үлгісінде сарысу институтын құрды. Көп ұзамай ол Варшавадағы Мемлекеттік гигиена институтының директорының орынбасары және ғылыми жетекшісі болды, ал 1924 жылы онда профессорлық қызметке тағайындалды. Ана мен ұрықтың арасындағы серологиялық үйлесімсіздік түсікке немесе ұрықтың немесе жаңа туған сәбидің ауруына әкелуі мүмкін деген тұжырымды алғаш рет осы кісі ұсынды. 1931 жылы Варшава университетінде толық профессор болып тағайындалды және көптеген халықаралық кеңестерде жұмыс істеді. Польшаны неміс армиясы басып алғаннан кейін Хирсфельд «арий емес» деп танылып Гигиена институтынан босатылды, бірақ достарының көмегімен 1941 жылдың ақпанына дейін үйде ғылыми жұмыстарын жалғастыра алды; алайда оның жариялану мүмкіндігі болмады. 1941 жылдың 20 ақпанында Хирсфельд Варшава геттосына көшіруге мәжбүр болды. Ол геттодағы өмір жағдайларын «Бір өмірдің тарихы» атты кітабында сипаттады. Наурыз бен маусым аралығында ол отбасымен бірге геттодан қашып, жалған есімдерді пайдаланып және жасырынған жерлерін үнемі өзгертіп, жер астында өмір сүрді; оның қызы сол жылы туберкулезден қайтыс болды. 1944 жылы Польшаның бір бөлігі азат болғаннан кейін Хирсфельд Люблин университетін құруға бірден қатысты және университеттің проректоры болды. 1945 жылы ол Вроцлавтағы Медициналық микробиология институатының директоры және медицина факультетінің деканы болды. Ол қан топтарын зерттеуін жалғастырды және акушер-гинеколог профессор Казимир Яблоньскиймен бірге гемолитикалық ауруды емдеу үшін алмастыру трансфузиясын енгізді, бұл шамамен 200 баланың өмірін сақтап қалды. Екеуі де шенеуніктердің қысымын тойтарды және коммунистік партияға қосылмады. Өліміне бірнеше ай қалғанда Вроцлавтағы Иммунология және эксперименталды терапия институты құрылды, ол қазір Польша Ғылым академиясымен байланысты және оның атымен аталады. Ол институттың алғашқы директоры болды. Хирсфельд көптеген наградалар алды, соның ішінде Прага (1950) және Цюрих (1951) университеттерінің құрметті докторлық дипломдарын алды. Ол неміс, француз, ағылшын және поляк тілдерінде шамамен 400 жұмыс жазды, олардың көп бөлігі басқа белгілі ғалымдармен және әйелімен бірлесіп жазылған.

He was a cousin of Aleksander Rajchman, a Polish mathematician, and of Ludwik Rajchman, a Polish bacteriologist. He was born into a Jewish family in Łódź and studied medicine in Germany. In 1902 he entered the University of Würzburg and transferred in 1904 to Berlin, where he attended lectures in medicine and philosophy. Hirszfeld completed his doctoral dissertation, "Über Blutagglutination," in 1907, thus taking the first step in what was to become his specialty. But first he became a junior assistant in cancer research at the Heidelberg Institute for Experimental Cancer Research, where E. von Dungern was his department head. Hirszfeld soon formed a close personal friendship with Dungern which proved to be scientifically fruitful. At Heidelberg they did the first joint work on animal and human blood groups which, in 1900, had been identified as isoagglutinins by Karl Landsteiner. Von Dungern and Hirszfeld examined 348 individuals from 72 families and showed that blood groups A and B did not occur in the offspring unless they were present in at least one of the parents, fulfilling the Mendelian principles of inheritance. They also showed that A and B are dominant, while O is a recessive trait. In addition, they came up with the names A, B and O for these blood groups, which have been used since. One year later, they showed that agglutination of A red blood cells can be strong or weak, and proposed two subtypes, named A1 and A2. Hirszfeld gradually found the working conditions at Heidelberg too confining and to familiarize himself with the entire field of hygiene and microbiology, in 1911 he accepted an assistantship at the Hygiene Institute of the University of Zurich, just after he had married. His wife Hanka (1884–1964, born Hanna Kasman), also a physician, became an assistant at the Zurich Children's Clinic under Emil Feer. In 1914 Hirszfeld was made an academic lecturer on the basis of his work on anaphylaxis and anaphylatoxin and their relationships to coagulation; he was also named "Privatdozent." When World War I broke out, Serbia was devastated by epidemics of typhus and bacillary dysentery. In 1915 Hirszfeld applied for duty there. He remained with the Serbian army until the end of the war, serving as serological and bacteriological adviser. At this time, in the hospital for contagious diseases in Thessaloniki he discovered the bacillus "Salmonella paratyphi" C, today called "Salmonella hirszfeldi." As a physician in the Allied Army of the Orient, together with his wife, he tested over 8000 individuals from at least 16 different ethnic groups, and found that the frequency of blood groups differed depending on the ethnic background; group A was more common among people from Western Europe (English 46% A, 10% B), while B was more common among Asians (Indian 27% A, 47% B). Their report was accepted by The Lancet and published in 1919, and it was the first paper showing that blood group frequencies differ between populations. In 1914, together with R. Klinger, Hirszfeld developed a serodiagnostic reaction test for syphilis, which did not, however, replace the Wasserman test introduced in 1906. His studies of goiter in Swiss endemic regions brought him into sharp disagreement with Eugen Bircher. Hirszfeld was a proponent of the today widely confirmed theory — that endemic goitres are caused by iodine deficiency in water and food, in opposition to the hydrotelluric theory, to which Bircher was partial to. After the end of the war Hirszfeld and his wife returned to Warsaw, where he established a serum institute modeled after the Ehrlich Institute for Experimental Therapy in Frankfurt. He soon became the deputy director and scientific head of the State Hygiene Institute in Warsaw and, in 1924, professor there. It seems that he was the first to propose that serologic incompatibility between mother and foetus may lead to abortion or fetal or neonatal disease. In 1931 he was named full professor at the University of Warsaw and served on many international boards. After the occupation of Poland by the German Army Hirszfeld was dismissed as a "non Aryan" from the Hygiene Institute but, through the protection of friends, managed to do further scientific work at home until February 1941; it was, however, almost impossible for him to publish. On 20 February 1941 Hirszfeld was forced to move into the Warsaw ghetto He described the living conditions in the ghetto in his book in The Story of One Life. Between March and June he and his family fled the ghetto and were able to survive underground through using false names and continually changing their hiding place; his daughter died of tuberculosis in the same year. When a part of Poland was liberated in 1944, Hirszfeld immediately collaborated in the establishment of the University of Lublin and became prorector of the university. In 1945 he became director of the Institute for Medical Microbiology at Wrocław and dean of the medical faculty. He continued his research on blood groups and together with obstetrician prof. Kazimierz Jabłoński, introduced exchange transfusion as a treatment for Hemolytic disease of the newborn, which saved the lives of almost 200 children. Both Hirszfelds resisted the pressure from the officials and never joined the Communist party. A few months before his death, the Institute of Immunology and Experimental Therapy in Wrocław, now affiliated with the Polish Academy of Sciences and named after him, was created. He became its first director. Hirszfeld received many honors, including honorary doctorates from the universities of Prague (1950) and Zurich (1951). He wrote almost 400 works in German, French, English, and Polish, many in collaboration with other well known scholars and many with his wife as well.