Кіріспе
АҚШ-тың Алабама штатының мемлекеттік үкіметі Алабама штатының 2022 жылғы Конституциясының қағидаларына сәйкес құрылған. Америка Құрама Штаттарындағы басқа штаттар сияқты, Алабама үкіметі атқару, сот және заң шығару салаларынан тұрады. Кез келген штат сияқты, осы үш сала билік жүйесінде нақты міндеттерді атқарады.
The government of Alabama is organized under the provisions of the 2022 Constitution of Alabama. Like other states within the United States, Alabama's government is divided into executive, judicial, and legislative branches. Also like any other state, these three branches serve a specific purpose in terms of power.
Атқарушы билік
Алабама штатының атқарушы билігі Алабама губернаторынан, Алабама вице-губернаторынан, губернатор кабинетінен, халықтың сайлауымен тағайындалған бірнеше атқарушы лауазым иелерінен және атқарушы аппараттан тұрады. Кабинетке 25 түрлі департаменттің басшылары кіреді, олар штаб басшысынан бастап Алабама табиғатты қорғау және табиғи ресурстар департаментінің басшысына дейін қызмет етеді.
to the head of the Alabama Department of Conservation and Natural Resources.
Әкім
Губернатор – штаттың басқарушы органының атқарушы басшысы. Губернатор Алабама Конституциясын сақтау және штат заңдарын орындауға жауапты. Губернатор халық сайлауы арқылы әр төрт жылда бір рет сайланады. Конституция губернатордың қатарынан екі мерзімге ғана сайлануын шектейді, бірақ жалпы қызмет мерзімінің саны шектеусіз, егер қатарынан екі мерзімнен аспаса. Джордж Уоллес Алабама тарихында 16 жыл қызмет еткен ең ұзақ қызмет еткен губернатор ретінде рекордты ұстап тұр. Губернатор сонымен қатар штаттың әскери күштерінің бас қолбасшысы болып табылады, оларға Алабама армиясының ұлттық гвардиясы және Алабама әуе ұлттық гвардиясы кіреді, бұл күштер АҚШ Ұлттық гвардиясының құрамында. Бас қолбасшы ретінде губернатор АҚШ-тың белсенді қызметінде болмаған кезде қоғамдық тәртіпті сақтау үшін штаттың әскери күштерін шақыруға құқылы. Губернатор сондай-ақ табиғи апаттар немесе олардың қызметтері қажет деп санайтын басқа да жағдайларда оларға көмек көрсетуге шақыруға болады. Алабама губернаторы штаттық заң шығарушы орган қабылдаған заңдарға вето қою құқығына ие (төменде қараңыз). Дегенмен, көптеген штаттардағы (және федералды үкіметтегі) заң шығарушы орган атқарушының ветосын жою үшін үштен екі көпшіліктің қолдауын талап ететін практикадан өзгеше, Алабама конституциясы мұны іске асыру үшін екі заң шығарушы палатаның көпшілігін ғана талап етеді. Губернатор сонымен қатар импичмент болмаған жағдайларда, сотталған қылмыскерлерді кешіруге өкілетті. Әрбір заң шығару сессиясында кем дегенде бір рет губернатор Алабама заң шығарушы органына "Мемлекет туралы үндеу" деп аталатын үндеу жасауы тиіс. Бұл үндеуде штаттық басқарудың жағдайы мен жұмысы қамтылады, сондай-ақ заң шығарушы органның қарауына жаңа заңнама ұсынуға мүмкіндік береді. Алабама губернаторы – республикашыл Кей Айви, ол 2017 жылдан бері қызмет етеді.
Вице-губернатор
Олар барлық арнайы және тұрақты комитеттерді құрып, барлық төрағалар мен мүшелерін тағайындайды. Қазіргі лейтенант-губернатор Уилл Эйнсворт, ол 2019 жылдан бері осы қызметте.
Жоғарғы Сот
Алабама Жоғарғы Соты бас судья Том Паркер мен сегіз судьядан (Томми Брайан, Уильям Б. Селлерс, Майкл Ф. Болин, Брэд Мендхайм, Грег Шоу, Джеймс Аллан Мейн және Алиса Келли Уайз) тұрады. Сот хатшысы – Джулия Джордан Веллер.
Заң шығарушы билік
АҚШ-тағы басқа штаттар сияқты, Алабама штатының да заң шығару билігі бар.
Жалпы ақпарат
Алабама Өкілдер палатасы 105 мүшеден тұрады, олардың барлығы штат бойынша тең халық саны бар бір округтен бір циклда сайланады. Әр мүше шамамен 40 000 адам тұратын округтің өкілі болып табылады және төрт жылдық мерзімге сайланады. Қазіргі уақытта Палата спикері – Мак МакКатчон, республикашыл. Өкілдер палатасының ағымдағы партиялық құрамы 72 республикашыл және 33 демократтан тұрады. Барлық кіріс көтеру мәселелері Алабама Өкілдер палатасынан басталуы тиіс. Кворумның көпшілігі конституциялық түзетулерді қоспағанда, кез келген заң жобасын қабылдай алады, ал конституциялық түзетулерге барлық сайланғандардың үштен екі бөлігінің дауысы қажет.
Жалпы ақпарат
Алабама Сенаты 35 сенатордан тұрады. Әр сенатор шамамен 125 000 алабамалықтың бір округін өкілдік етеді. Сенаторлар сайлау кезінде кем дегенде 25 жаста болуы керек, кем дегенде 3 жыл Алабама штатының азаматы және тұрғыны болуы керек, сондай-ақ сайлауға дейін кем дегенде бір жыл өз округінде тұруы тиіс. Барлық сенаторлар төрт жылдық мерзімге сайланады, бұл мерзім Өкілдер палатасы, Губернатор және басқа да штаттық конституциялық лауазымдармен бірдей циклда өтеді. Өкілдер палатасы кіріс туралы заңдарды бастап шығаруға ерекше құқыққа ие болса да, Сенат мұндай заңнаманы өзгерте немесе алмастыра алады. Сонымен қатар, Сенат тарихи түрде «ой-пікір алмасатын орган» ретінде қарастырылатындықтан, оның пікір таластыру ұзақтығына қатысты ережелері Өкілдер палатасынан гөрі көбірек жеңілдік береді. Сенатта да, төменгі палата ережелері көтере алмайтын филибюстерлердің тарихы бар. Алабама Сенаты Конституция мен заңмен белгіленген кейбір тағайындалғандарды бекітуге толық құқық иеленеді.
Ерекше отырыстар
Губернатор заң шығарушы органның арнайы сессиясын шақыруға құқылы, ал Прокламацияда губернатор осы сессияда қарастырылсын деген тақырыптар тізімі көрсетіледі. Мұндай сессиялар күнтізбелік отыз күн ішінде он екі заңнамалық күнмен шектеледі. Егер қалыпты сессияда заң жобалары кез келген мәселе бойынша қабылдануы мүмкін болса, арнайы сессияда заңдар тек губернатордың жарияламасында немесе "шақыруында" белгіленген тақырыптар бойынша қабылдануға тиіс. Егер мәселе "шақыруда" көрсетілмеген болса, оны қабылдау үшін әр палатаның үштен екісінің дауысы қажет. Конституциялық түзетулер қалыпты немесе арнайы сессияда болсын, әр палатаның сайланған мүшелерінің бестен үш дауысын талап етеді, және ешбір губернатор бұл конституциялық қағиданы өзгерте алмайды. Сондай-ақ, губернатордың жарғысында арнайы сессияда қарастырылатын мәселелер тізімі болуы мүмкін, бірақ жарғы заң шығарушы органға бұрынғы сессияда ұсынылған заң жобасының сөздерін толық қайталайтын заң жобасын ғана қарастыруды талап ете алмайды. Заң шығарушы орган жоғарыда аталған талаптарға сәйкес (заң жобасы губернатордың "шақыруына" кіре ме, жоқ әлде конституциялық түзету ме, соған байланысты) арнайы сессияда өз қалауынша кез келген заң жобасын ұсынып, қарастыра алады.
Заң шығару процесі
Алабама штатының заң қабылдау процесі қалған 49 штаттан кейбір жағынан ерекшеленеді.
Басталуы
Әрбір заң жобасы тек бір мәселеге ғана қатысты болуы керек (ол мәселе тақырыпта анық көрсетілуі тиіс), "жалпы қаржыландыру заң жобалары, жалпы кіріс заң жобалары және кодекс, құрастырылым немесе заңдарды жаңарту туралы заң жобаларынан басқа".
Жалпы ақпарат
Заң жобалары Сенатта вице-губернатор мен уақытша президент, ал Өкілдер палатасында спикер тарапынан тұрақты комитеттерге жіберіледі. Конституцияда әрбір палата комитеттердің санын өзі анықтайтыны және комитеттер саны сайлау сайын өзгеретіні көрсетілген.
Комитет есептері
Мемлекеттік қаржыландыруға 1000 доллардан астам әсер ететін және шығыстарды немесе кірістерді жинаумен байланысты кез келген заң жобасының құжатында "Фискалдық ескерту" болуы тиіс. Фискалдық ескертулер Заңнамалық қаржы кеңсесімен дайындалады және заң жобасын қарастырған комитеттің төрағасы қол қояды. Олар заң жобасы заңға айналған жағдайда мемлекеттік кірістердің күтілетін өсімін немесе азаюын қамтуға міндетті.
Үшінші оқылым
Заң жобасы талқыланғаннан кейін, әрбір мүше аты-жөні әліпбилік тәртіппен шақырылғанда өз дауысын береді. Штаттың Сенаты салыстырмалы түрде кішкентай болғандықтан, сол палатада қолмен тізім бойынша дауыс беру тиімді болуы мүмкін. Өкілдер палатасында электрондық дауыс беру машинасы пайдаланылады. Егер түзетулер қабылданса, заң жобасы сол палатаның тіркеу және жинақтау бөліміне жинақтау үшін жіберіледі. Жинақтау – екінші палатаға жіберілгенге дейін түзетулерді заң жобасына қосу процесі.
Конференциялық комитеттер
Конференция комитеті екі палатадағы бірдей заң жобасының нұсқалары арасындағы қарама-қайшылықтарды талқылау үшін шақырылады және екі палата да бірдей заң жобасын қабылдауы үшін олардың арасында келісімге қол жеткізуге тырысады. Заң жобасы екі палатада да бірдей нысанда қабылданғаннан кейін, ол тіркеледі. "Тіркелген" көшірме – бұл ресми заң жобасы, ол заңға айналғаннан кейін, егер оның нақты мәтіні туралы дау туындаса, Мемлекеттік хатшы анықтама үшін сақтайды. Содан кейін заң жобасы Губернаторға жіберіледі.
Губернаторға таныстыру
Губернатор заңға қол қоя алады, соның арқасында ол заңға айналу процесі аяқталады. Осы сәттен бастап заң жобасы заңға айналады және егер заң шығарушы органның шешімімен жойылмаса немесе сот шешімімен күшін жойса, штаттың заңы болып қалады. Губернатор заң жобасына қарсы екенін білдіру үшін вето тағайындауға құқылы. Вето жағдайында губернатор заң жобасын оны бастаған палатаға, өз қарсылықтарын түсіндіретін хабарламамен және осы қарсылықтарды жоюға болатын түзетулерді ұсына отырып қайтарады. Содан кейін заң жобасы қайта қаралады, және егер екі палатаның мүшелерінің қарапайым көпшілігі ұсынылған атқарушы түзетулеріне келіссе, ол түзетілген күйінде қол қою үшін губернаторға қайтарылады. Алайда, әр палатаның мүшелерінің қарапайым көпшілігі вето тағайындалған заң жобасын заң шығарушы орган бастапқыда қабылдаған түрінде мақұлдауға болады, мұндай жағдайда ол губернатордың ветосына қарамастан заңға айналады. Бұл көптеген штаттар мен федералды үкіметтегі практикадан өзгеше, онда губернатордың ветосын жою үшін екі палатаның үштен екісінің қолдауы қажет. Егер губернатор заң жобасын заң шығарушы палатаға ұсынғаннан кейін алты күн ішінде (жексенбі күндерін есептемегенде) қайтармаса, ол олардың қол қоймауына қарамастан заңға айналады. Заң шығарушы органның сессияны аяқтауы мұндай қайтарудың алдын алуға мүмкіндік береді. Мұндай жағдайда заң жобасы заң шығарушы орган қайта жиналғаннан кейін екі күн ішінде қайтарылуы керек, әйтпесе ол губернатордың қол қоймауына қарамастан заңға айналады. Сессияның соңына жеті күннен аз уақыт қалғанда губернаторға жеткен заң жобаларын ол сессия аяқталғаннан кейін он күн ішінде мақұлдауы мүмкін. Осы мерзімде мақұлданбаған заң жобалары заңға айналмайды. Бұл «кесекті вето» деп аталады. Бұл ветоның ең толыққанды түрі, себебі заң шығарушы орган (сессия аяқталғаннан кейін) вето тағайындалған шараны қайта қарау мүмкіндігіне ие емес. Алабама штатында губернаторға бүкіл заң жобасына вето тағайындауға және қаржыландыру туралы заң жобасының кез келген бөлігін қабылдауға немесе қабылдамауға құқық берілген штаттардың бірі. Мұндай жағдайда, тек қаржыландыру туралы заң жобасының вето тағайындалған бөлігі заң шығарушы палатаға қайта қарау үшін қайтарылады. Заң жобасының қалған бөлігі заң күшіне енеді.
Конституциялық өзгерістер
Кейде заң шығарушы органның қол жеткізгісі келетін мақсатты жай ғана заң жобасын қабылдау арқылы іске асыруға болмайды, керісінше Конституцияға өзгеріс енгізу қажет болады. Сондықтан, Конституцияға тиісті түзету ұсыну үшін заң жобасы немесе бірлескен қаулы әзірленеді. Бұл заң жобасы немесе бірлескен қаулы басқа заң жобалары мен қаулылар сияқты ұсынылады және оның қаралу барысы қалыпқы заң жобаларымен бірдей болады, бірақ оны әрбір палатада үш күндік аралықпен толық оқып шығу қажет. Бұған қоса, ол әрбір палатада сайланған барлық мүшелердің үштен екісінің дауысымен қабылдалуы керек және губернатордың бекітуі талап етілмейді. Заң шығарушы орган қабылдаған конституциялық түзету тікелей Мемлекеттік хатшыға тапсырылады. Одан кейін ол мемлекеттік сайлаушыларға сайлау кезінде ұсынылады (сайлау уақытын заң шығарушы орган белгілейді), бұл түзету ұсынылған сессия аяқталғаннан кейін кемінде үш ай өткен соң өтеді. Губернатор сайлауды жарлық арқылы жариялайды, ал ұсынылған түзету және сайлау туралы хабарлама сайлауға дейін барлық округтерде қатарынан төрт апта бойы жариялануы тиіс. Егер сайлауда қатысқандардың көпшілігі түзетуді қолдаса, ол Конституцияның бір бөлігі болады. Сайлау қорытындысы губернатордың жарлығымен жарияланады.