Ирландияның 1921 жылғы бөлінісі

Ирландияны 1921 жылы бөлу: Солтүстік Ирландия мен Оңтүстік Ирландияның құрылуы, Ұлыбритания актісі, саяси тарих, бірігу мүмкіндігі.

37 мин оқу

100%

Дереккөз: Partition of Ireland — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

1921 жылы Ирландия аралын екі юрисдикцияға бөлу

Ирландияның бөлінуі (críochdheighilt na hÉireann) – Ұлыбритания мен Ирландия Біріккен Корольдігінің (ҰК) Ирландияны екі дербес басқарылатын саяси бірлікке – Солтүстік Ирландия мен Оңтүстік Ирландияға бөлген процесі. Бұл 1920 жылғы Ирландия үкіметі туралы заңға сәйкес 1921 жылдың 3 мамырында күшіне енді. Заң екі аумақтың да Ұлыбритания құрамында қалуын көздеді және олардың болашақта қайта бірігу мүмкіндігін қарастырды. Кішірек Солтүстік Ирландия құрылып, дербес үкіметке (Home Rule) ие болды және ҰК құрамында қалды. Үлкен Оңтүстік Ирландияны көптеген азаматтары мойындамады, олардың орнына 32 округтен тұратын Ирландия Республикасын мойындады. 1922 жылдың 6 желтоқсанында (Англо-ирланд келісіміне қол қойылғаннан кейін бір жыл өткен соң) Ирландия бөлінді. Осы кезде Оңтүстік Ирландия ҰК-тан шығып, Ирландия еркін мемлекетіне айналды, қазір Ирландия Республикасы деп аталады. Солтүстік Ирландиядағы аумақта протестанттар мен британдықтар басымдық құрды, олар Британиямен байланысты сақтауды қалады. Бұл көбінесе 17 ғасырдағы британдық отарлаудың салдарынан болды. Дегенмен, онда католиктер мен ирланд ұлтшылдарының да айтарлықтай саны болды. Ирландияның қалған бөлігінде католиктер мен ұлтшылдар басымдық құрды, олар өзін-өзі басқаруды немесе тәуелсіздікті қалады. Бөлінуге дейін Ирландиядағы өзін-өзі басқару қозғалысы британ Парламентін Ирландияға ҰК құрамында дербес үкімет беруге қатысты заң жобаларын енгізуге мәжбүр етті (Home Rule). Бұл 1912–1914 жылдарғы Home Rule дағдарысына әкелді, осы кезде Ольстердің одақтастары/лоялистері ірі жарымәскери ұйым құрды (кем дегенде 100 000 адам), Ольстер еріктілері, оны Ольстерді ирланд үкіметі басқармауы үшін пайдалануға болатын. Британ үкіметі Ольстердің барлық немесе бір бөлігін алып тастауды ұсынды, бірақ дағдарыс Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914–1918 жж.) салдарынан тоқтатылды. Соғыс кезінде және 1916 жылғы Пасхалық көтеріліс ретінде белгілі қарулы көтерілістен кейін Ирландияның тәуелсіздігіне қолдау күшейді. Ирландиялық республикалық партия Sinn Féin 1918 жылғы сайлауда ирландиялық орынның басым көпшілігін жеңіп алды. Олар жеке Ирландия Парламентін құрып, бүкіл аралды қамтитын тәуелсіз Ирландия Республикасын жариялады. Бұл Ирландияның Тәуелсіздік соғысына (1919–1921 жж.) әкелді, бұл Ирландия Республикалық Армиясы (ИРА) мен британдық күштер арасындағы партизандық қақтығыс болды. 1920 жылы британ үкіметі екі дербес үкімет құру үшін тағы бір заң жобасын ұсынды: біреуі алты солтүстік округке (Солтүстік Ирландия) және біреуі аралдың қалған бөлігіне (Оңтүстік Ирландия). Бұл 1920 жылғы Ирландия үкіметі туралы заң ретінде қабылданды және 1921 жылдың 3 мамырында күшіне енді. 1921 жылғы сайлаудан кейін Ольстер одақтастары Солтүстік Ирландия үкіметін құрды. Оңтүстік үкімет құрылмады, өйткені республикашылар Ирландия Республикасын мойындады. 1920–1922 жылдары Солтүстік Ирландияға айналған жерде бөліну "жаңа елді мекенді қорғауда немесе оған қарсылық білдіруде" зорлық-зомбылықпен бірге жүрді (Солтүстік Ирландиядағы Қырқыстар, 1920–1922 жж.). 1922 жылдың көктемі мен жазында ИРА Солтүстік Ирландияның шекаралық аймақтарына сәтсіз "Солтүстік шабуылын" жүргізді. Астанасы Белфаст қаласында "аса қатыгез және бұрын-соңды болмаған" қақтығыстар болды, негізінен протестанттар мен католиктер арасында. 10 000-нан астам адам қашқынға айналды, олардың көпшілігі католиктер қауымынан шықты. Ирландияның Тәуелсіздік соғысы 1921 жылдың шілдесінде бітімге келді және сол жылдың желтоқсанында Англо-ирланд келісіміне әкелді. Келісімге сәйкес Оңтүстік Ирландия аумағы ҰК-тан шығып, Ирландия еркін мемлекетіне айналды. Солтүстік Ирландия Парламенті еркін мемлекетке кіру немесе одан шығу туралы дауыс бере алатын болды, содан кейін комиссия уақытша шекараны қайта сызу немесе растау мүмкіндігіне ие болды. Солтүстік үкімет ҰК құрамында қалуды таңдады. Шекара комиссиясы 1925 жылы шекараға шағын өзгерістер енгізуді ұсынды, бірақ олар іске асырылмады. Бөлінуден бері ирланд ұлтшылдары мен республикашылдарының көпшілігі біріккен және тәуелсіз Ирландияны іздеуді жалғастыруда, ал Ольстерлік одақтастар мен лоялистер Солтүстік Ирландияның ҰК құрамында қалуын қалайды. Солтүстік Ирландияның одақтастық үкіметтері жылдар бойы ирланд ұлтшылдары мен католиктер азшылығына қатысты кемсітушілікке ұшырады. 1967 жылы одақтастар дискриминацияны жою мақсатындағы азаматтық құқықтар науқанына қарсы шығып, оны республикалық майдан ретінде қарады. Бұл Триблз (шамамен 1969–1998 жж.) – үш мыңнан астам адамның қаза болуына әкелген отыз жылдық қақтығыстың бастауы болды. 1998 жылғы Беделді Жұма келісіміне сәйкес ирланд және британ үкіметтері мен негізгі саяси партиялар Солтүстік Ирландияда билікті бөлісу үкіметін құруға және Солтүстік Ирландияның мәртебесі оның халқының көпшілігінің келісімі болмаса өзгермейтініне келісті. Келісім екі юрисдикция арасындағы ашық шекараны да растады.

The partition of Ireland (críochdheighilt na hÉireann) was the process by which the Government of the United Kingdom of Great Britain and Ireland (UK) divided Ireland into two self governing polities: Northern Ireland and Southern Ireland. It was enacted on 3 May 1921 under the Government of Ireland Act 1920. The Act intended both territories to remain within the United Kingdom and contained provisions for their eventual reunification. The smaller Northern Ireland was duly created with a devolved government (Home Rule) and remained part of the UK. The larger Southern Ireland was not recognised by most of its citizens, who instead recognised the self declared 32 county Irish Republic. On 6 December 1922 (a year after the signing of the Anglo Irish Treaty) Ireland was partitioned. At that time the territory of Southern Ireland left the UK and became the Irish Free State, now known as the Republic of Ireland. The territory that became Northern Ireland, within the Irish province of Ulster, had a Protestant and Unionist majority who wanted to maintain ties with Britain. This was largely due to 17th century British colonisation. However, it also had a significant minority of Catholics and Irish nationalists. The rest of Ireland had a large Catholic, nationalist majority who wanted self governance or independence. Prior to partition the Irish Home Rule movement compelled the British Parliament to introduce bills that would give Ireland a devolved government within the UK (home rule). This led to the Home Rule Crisis (1912–14), when Ulster unionists/loyalists founded a large paramilitary organization (at least 100,000 men), the Ulster Volunteers, that could be used to prevent Ulster from being ruled by an Irish government. The British government proposed to exclude all or part of Ulster, but the crisis was interrupted by the First World War (1914–18). Support for Irish independence grew during the war and after the 1916 armed rebellion known as the Easter Rising. The Irish republican political party Sinn Féin won the vast majority of Irish seats in the 1918 election. They formed a separate Irish parliament and declared an independent Irish Republic covering the whole island. This led to the Irish War of Independence (1919–21), a guerrilla conflict between the Irish Republican Army (IRA) and British forces. In 1920 the British government introduced another bill to create two devolved governments: one for six northern counties (Northern Ireland) and one for the rest of the island (Southern Ireland). This was passed as the Government of Ireland Act 1920, and came into force as a fait accompli on 3 May 1921. Following the 1921 elections, Ulster unionists formed a Northern Ireland government. A Southern government was not formed, as republicans recognised the Irish Republic instead. During 1920–22, in what became Northern Ireland, partition was accompanied by violence "in defence or opposition to the new settlement" – see The Troubles in Northern Ireland (1920–1922). In the spring and early summer of 1922, the IRA launched a failed "Northern Offensive" into border areas of Northern Ireland. The capital, Belfast, saw "savage and unprecedented" communal violence, mainly between Protestant and Catholic civilians. and more than 10,000 became refugees, most of them from the Catholic minority. The Irish War of Independence resulted in a truce in July 1921 and led to the Anglo Irish Treaty that December. Under the Treaty, the territory of Southern Ireland would leave the UK and become the Irish Free State. Northern Ireland's parliament could vote it in or out of the Free State, and a commission could then redraw or confirm the provisional border. The Northern government chose to remain in the UK. The Boundary Commission proposed small changes to the border in 1925, but they were not implemented. Since partition, most Irish nationalists/republicans continue to seek a united and independent Ireland, while Ulster unionists/loyalists want Northern Ireland to remain part of the UK. Over the years the Unionist governments of Northern Ireland have been accused of discrimination against the Irish nationalist and Catholic minority. In 1967 Unionists opposed a civil rights campaign to end discrimination, viewing it as a republican front. This helped spark the Troubles (c. 1969–1998), a thirty year conflict in which more than 3,500 people were killed. Under the 1998 Good Friday Agreement, the Irish and British governments and the main political parties agreed to a power sharing government in Northern Ireland, and that the status of Northern Ireland would not change without the consent of a majority of its population. The treaty also reaffirmed an open border between both jurisdictions.

Ирландияның өзін-өзі басқару қозғалысы

1910 жылғы желтоқсандағы Ұлыбританиядағы жалпы сайлаудың Ирландиядағы нәтижелері Ирландиялық парламенттік партияның үлкен көпшілігін көрсетті. 19 ғасырда Ирландияның ұлттық қозғалысы Ирландияның Ұлыбританияның құрамында болып қала отырып, өзін-өзі басқару құқығын алу үшін күресті. Ұлттық Ирландия парламенттік партиясы 1885 жылғы жалпы сайлауда Ирландиядағы көптеген орындарды жеңіп алды. Одан кейін бұл партия британдық Парламенттегі билік тепе-теңдігін ұстап, либералдармен одақ құрды. Ирландиялық парламенттік партиясының басшысы Чарльз Стюарт Парнелл 1886 жылы Ұлыбритания премьер-министрі Уильям Гладстонды Бірінші Ирландиялық өзін-өзі басқару туралы заң жобасын енгізуге көндірді. Ирландиядағы протестанттық одақтастар бұл заңға қарсы болды, себебі олар өнеркәсіптік құлдыраудан және католиктер басымдығы бар Ирландия үкіметі тарапынан протестанттарға діни қысым көрсетілуінен қорқыды. Англиялық консервативті саясаткер Лорд Рэндольф Черчилль протестанттық Оранж орденіне сілтеме жасай отырып: "Оранж картасын ойнау керек" деп мәлімдеді. Бұл ой кейіннен "Өзін-өзі басқару – Рим билігі" деген танымал ұранда көрініс тапты. Заң жобасына қарсылық ретінде Белфаст қаласында дүрбелең болды, онда протестанттық одақтастар қаладағы католик ұлтшылдарына шабуыл жасады. Заң жобасы Парламентте жеңіліске ұшырады. Гладстон 1892 жылы Екінші Ирландиялық өзін-өзі басқару туралы заң жобасын ұсынды. Ирландиялық одақтастар альянсы өзін-өзі басқаруға қарсылық көрсету үшін құрылды, ал заң жобасы жаппай одақтастық наразылықтарын тудырды. Оған жауап ретінде Либералды одақтас партиясының басшысы Джозеф Чемберлен протестанттық одақтастар көпшілік құраған Ольстер үшін жеке провинциялық үкімет құруды талап етті. Ирландиялық одақтастар Дублинде және Белфастта заң жобасына және ұсынылған бөлінуге қарсылық білдіру үшін жиналды. Кейінірек өзін-өзі басқаруды қолдаған одақтас партиясының депутаты Хорас Планкетт 1890 жылдары бөліну қаупіне байланысты оған қарсы шықты. Заң жобасы Палаталар палатасында мақұлданғанымен, Лордтар палатасында жеңіліске ұшырады. 1911 жылғы Парламент Актісі Лордтар палатасы енді Палаталар палатасы қабылдаған заң жобаларына вето қоя алмайтынын, тек оларды екі жылға дейін кешіктіре алатынын білдірді. Заң жобасына Ирландияны бөлуді талап ететін түзету енгізілді. 1912 жылғы маусымда Асквит Парламентте сөйлеген сөзінде бөліну ұсынысын қабылдамады: "Англияны немесе Шотландияны бөліктерге бөлуге болмайтын сияқты, Ирландияны да бөлуге болмайды. Сізде нәсіл мен мінездің маңызды бірлігі бар, бірақ, өкінішке орай, келіспеушіліктер бар, олардың бір бөлігі дінге, екінші бөлігі партиялық ұйымға байланысты. Ирландиялықтарды өз елін басқарудың үлкен жұмыстарына қатысуға одан да көп мүмкіндік берілсе, осы айырмашылықтардың жоғалатынына мен одан да сенімдімін". Одақтастар заң жобасына қарсы болды, бірақ егер өзін-өзі басқаруды тоқтату мүмкін болмаса, Ольстердің барлық бөлігі немесе бір бөлігі одан шығарылуы керек деп мәлімдеді. Ирландиялық ұлтшылдар бөлінуге қарсы болды, бірақ кейбіреулері Ольстердің өзін-өзі басқару құқығына ие болуына, бірақ өзін-өзі басқаратын Ирландияның құрамында болуына ("Өзін-өзі басқарудың ішіндегі өзін-өзі басқару") келісім білдірді. Уинстон Черчилль Ирландияның бөліну мүмкіндігіне қатысты өз пікірін былай жеткізді: "Ольстердің құқығы қандай болмасын, ол Ирландияның қалған бөлігінің жолына тосқауыл қоя алмайды. Жартылай провинция бүкіл ұлтқа тұрақты вето қоя алмайды. Жартылай провинция Ұлыбритания мен Ирландия демократиялары арасындағы келісімге мәңгілікке бөгет қоя алмайды". 1912 жылдың қыркүйегінде 500 000-нан астам одақтастар "Ольстер келісіміне" қол қойып, кез келген жолмен өзін-өзі басқаруға қарсы тұруға және кез келген ирландиялық үкіметті мойынламауға уәде берді. Олар Ольстердің өзін-өзі басқару Ирландияның бір бөлігіне айналуын болдырмау үшін үлкен жарымәскери қозғалысты – Ольстер еріктілерін құрды. Олар сондай-ақ Ольстердің Уақытша үкіметін құрумен де қорқытты. Оған жауап ретінде ирландиялық ұлтшылдар Ирландия еріктілерін құрып, өзін-өзі басқарудың іске асырылуын қамтамасыз етуді көздеді. Ольстер еріктілері 25 000 мылтық пен 3 миллион оқ-дәріні Германиядан 1914 жылғы сәуірде Ларн қару жөнелту арқылы Ольстерге контрабандалық жолмен әкелді. Ирландия еріктілері де Германиядан қару-жарақ тасты, осылайша шілдеде Хоут қару жөнелту оқиғасы орын алды. 1914 жылғы 20 наурызда "Курра оқиғасында" Ирландиядағы британдық армияның көптеген жоғары лауазымды офицерлері Ольстер еріктілеріне қарсы орналасудың орнына отставкаға кетуге дайын екенін мәлімдеді. Бұл британ үкіметі өзін-өзі басқару туралы заң қабылдаса да, оны іске асыра алатынына сенімді емес екенін білдірді. Ирландия азаматтық соғыстың алдында тұрғандай болды.

Results in Ireland of the December 1910 United Kingdom general election showing a large majority for the Irish Parliamentary Party. During the 19th century, the Irish nationalist Home Rule movement campaigned for Ireland to have self government while remaining part of the United Kingdom. The nationalist Irish Parliamentary Party won most Irish seats in the 1885 general election. It then held the balance of power in the British House of Commons, and entered into an alliance with the Liberals. IPP leader Charles Stewart Parnell convinced British Prime Minister William Gladstone to introduce the First Irish Home Rule Bill in 1886. Protestant unionists in Ireland opposed the Bill, fearing industrial decline and religious persecution of Protestants by a Catholic dominated Irish government. English Conservative politician Lord Randolph Churchill proclaimed: "the Orange card is the one to play", in reference to the Protestant Orange Order. The belief was later expressed in the popular slogan, "Home Rule means Rome Rule". Partly in reaction to the Bill, there were riots in Belfast, as Protestant unionists attacked the city's Catholic nationalist minority. The Bill was defeated in the Commons. Gladstone introduced a Second Irish Home Rule Bill in 1892. The Irish Unionist Alliance had been formed to oppose home rule, and the Bill sparked mass unionist protests. In response, Liberal Unionist leader Joseph Chamberlain called for a separate provincial government for Ulster where Protestant unionists were a majority. Irish unionists assembled at conventions in Dublin and Belfast to oppose both the Bill and the proposed partition. The unionist MP Horace Plunkett, who would later support home rule, opposed it in the 1890s because of the dangers of partition. Although the Bill was approved by the Commons, it was defeated in the House of Lords. The Parliament Act 1911 meant the House of Lords could no longer veto bills passed by the Commons, but only delay them for up to two years. An amendment to the Bill was introduced calling for the partition of Ireland. In June 1912 Asquith spoke in Parliament rejecting the suggestion of partition: "You can no more split Ireland into parts than you can split England or Scotland into parts You have an essential unity of race and temperament, although I agree that unhappily dissensions have been rank, partially by religion, and partially, by the organisation of partisanship. The more Irishmen are encouraged and empowered to cooperate in the great works of governing their own country, the more convinced am I that these differences will disappear." Unionists opposed the Bill, but argued that if Home Rule could not be stopped then all or part of Ulster should be excluded from it. Irish nationalists opposed partition, although some were willing to accept Ulster having some self governance within a self governing Ireland ("Home Rule within Home Rule"). Winston Churchill made his feelings about the possibility of the partition of Ireland clear: "Whatever Ulster's right may be, she cannot stand in the way of the whole of the rest of Ireland. Half a province cannot impose a permanent veto on the nation. Half a province cannot obstruct forever the reconciliation between the British and Irish democracies." In September 1912, more than 500,000 Unionists signed the Ulster Covenant, pledging to oppose Home Rule by any means and to defy any Irish government. They founded a large paramilitary movement, the Ulster Volunteers, to prevent Ulster becoming part of a self governing Ireland. They also threatened to establish a Provisional Ulster Government. In response, Irish nationalists founded the Irish Volunteers to ensure Home Rule was implemented. The Ulster Volunteers smuggled 25,000 rifles and three million rounds of ammunition into Ulster from the German Empire, in the Larne gun running of April 1914. The Irish Volunteers also smuggled weaponry from Germany in the Howth gun running that July. On 20 March 1914, in the "Curragh incident", many of the highest ranking British Army officers in Ireland threatened to resign rather than deploy against the Ulster Volunteers. This meant that the British government could legislate for Home Rule but could not be sure of implementing it. Ireland seemed to be on the brink of civil war.

Ольстерді алып тастау

1914 жылдың мамыр айында британ үкіметі Үшінші Өзін-Өзі Басқару Заңына түзетулер енгізу туралы заң жобасын ұсынды, ол «Ульстерді уақытша алып тастауға» мүмкіндік берді. Кейбір Ольстерлік юнионистер провинцияның негізінен католиктер тұратын аймақтарының (Ольстердің Монаган, Каван және Донегал округтері) «жоғалуына» төзімділік танытты. 1914 жылдың мамыр айында Ольстердің бір бөлігін Өзін-Өзі Басқарудан уақытша алып тастау үшін үш шекаралық опция ұсынылды. Бір опция бойынша, Тайрон және Ферманаг округтері, Армаг округінің оңтүстігі, Даун округінің оңтүстігі, Ньюри және Дерри қалалары ұсынылып отырған Ирландия Парламентінің құрамында қалуы керек еді. Содан кейін Ольстердің қанша бөлігі және қанша уақытқа алып тасталатыны, сондай-ақ әр округте референдум өткізу мәселелері талқыланды. Қаржы министрі Ллойд Джордж «әр Ольстер округінің Өзін-Өзі Басқару Заңынан шығу мүмкіндігіне ие болуын» қарастыратын референдум қағидасын қолдады. 1914 жылдың шілдесінде король Георг V Бэкингем сарайында конференция шақырып, юнионистер мен националистерге бөліну мәселесін талқылауға мүмкіндік берді, бірақ конференция көп нәтиже бермеді. 1914 жылы ұзақ келіссөздерден кейін Ирландиядағы ең ірі саяси партияның (Ирландиялық Парламенттік Партияның) жетекшісі Джон Редмонд Ольстердің кейбір аудандарын уақытша алып тастауға келісті. 1916 жылдың маусым айында Ллойд Джордж Редмондтан Тайрон мен Фермананы қоса алты округті уақытша алып тастауға келісім сұрады (төрт округ 1912 және 1914 жылдары сұралған еді). Редмондқа британ премьер-министрі мен бүкіл Кабинет, Өзін-Өзі Басқарудан шеттетілген барлық округтердегі сайлаушыларға Ирландияның Өзін-Өзі Басқаруына қосылу туралы дауыс беруге рұқсат етілетіні туралы сендірді (мұндай дауыс беру ешқашан өткізілген жоқ). Редмондқа сондай-ақ барлық алынып тасталған округтер алты жылдан кейін Ирландияның Өзін-Өзі Басқаруына қайтарылатыны кепілдік берілді. 1916 жылдың 20 шілдесінде Редмонд британ үкіметімен кез келген келіссөздерден шеттетілді. Ол Төменгі палатаның отырысында сөйледі: «Маған Министрлер кабинеті атынан келіссөздер, байланыстар мен кеңесулер тоқтатылғаны туралы хабарланды, және олар мен ешқашан көрмеген және олар маған ұсынудан бас тартқан ұсыныстар бойынша шешім қабылдамайынша, мен Министрлер кабинетінен ешқандай хабарлама алмауым керектігі туралы хабарланды. Мен олардан жаңа ұсыныстардың мәні қандай екенін сұрадым, маған Министрлер кабинеті олар туралы менімен кеңесуді қаламайтынын және олар шешім қабылдағанға дейін маған ештеңе айтылмайтынын айтты. Мен алған келесі хабарлама сенбі күні болды, сонда Соғыс министрі мен Ішкі істер министрі маған Соғыс министрлігінде кездесуге шақырып, тағы бір Министрлер Кеңесінің отырысы өткенін және заң жобасына екі жаңа ереже енгізу туралы шешім қабылданғанын айтты. Бірі Ольстерді, алты Ольстер округін тұрақты түрде алып тастау туралы болды. Маған түсіндірілгендей, бұл шешім талқылау немесе кеңесу үшін маған ұсынылмады, шешім абсолютті және соңғы болды, ал құрметті мырзалар өздерін маған тек хабаршылар ретінде сипаттады, олар бұл мәселелерді менмен қандай да бір түрде талқылауға ешқандай билік пен өкілеттікке ие емес, және олар үкіметтің осы ережелерді қамтитын заң жобасын енгізу ниетінде екенін мәлімдеді, біз оны ұнаттымыз ба, жоқ па».

In May 1914, the British government introduced an amending bill to the Third Home Rule Act allowing for the "temporary exclusion of Ulster" from Home Rule. Some Ulster unionists were willing to tolerate the 'loss' of some mainly Catholic areas of the province (the Ulster counties of Monaghan, Cavan and Donegal). In May 1914 three border boundary options were proposed for the temporary exclusion of part of Ulster from Home Rule. One option recommended that Counties Tyrone and Fermanagh, south County Armagh, south County Down, the cities of Newry and Derry should be left under the proposed Irish Parliament. There was then debate over how much of Ulster should be excluded and for how long, and whether to hold referendums in each county. The Chancellor of the Exchequer Lloyd George supported "the principle of the referendum each of the Ulster Counties is to have the option of exclusion from the Home Rule Bill." In July 1914, King George V called the Buckingham Palace Conference to allow Unionists and Nationalists to come together and discuss the issue of partition, but the conference achieved little. After much negotiations in 1914, John Redmond the leader of the largest political party in Ireland (the Irish Parliamentary Party) agreed to the temporary exclusion of some areas of Ulster. In June 1916 Lloyd George asked for Redmonds approval for six counties (now to include Tyrone and Fermanagh) to be temporarily excluded (four counties had been requested in 1912 and 1914). Redmond was assured by the British Prime Minister and the entire Cabinet that voters in all counties excluded from Home Rule would be permitted to vote on joining a Home Rule Ireland (a vote was never held). Redmond was also "guaranteed" that all excluded counties were to be returned to Home Rule Ireland after six years. On 20 July 1916 Redmond was removed from any further negotiations with the British government. He spoke on the floor of the House of Commons: text= I was informed, on behalf of the Cabinet, that negotiations and communications and consultations with me had been struck off, and that I would receive no communication from the Cabinet until they had come to a decision, behind my back, upon proposals which I had never seen and which they refused to submit to me. I asked them what the nature of these new proposals was, and I was told that the Cabinet did not desire to consult me about them, and until they had come to a decision I would be told nothing The next communication I received was on Saturday last, when the Minister for War and the Home Secretary requested me to call and see them at the War Office. They then informed me that another Cabinet Council had been held, and that it had been decided, mark you, decided, to insert in the Bill two entirely new provisions, one providing for the permanent exclusion of Ulster, of the six Ulster counties and I was given to understand in so many words that this decision was not put before me for the purpose of discussion or consultation, that the decision was absolute and final, and the right hon. Gentlemen described themselves to me simply as messengers, without any power or authority to discuss these questions in any way whatever with me, and they informed me that it was the intention of the Government to introduce a Bill containing these provisions practically whether we liked it or not.

Бірінші дүниежүзілік соғыс және Ирландиядағы конгрес

Үйдегі басқару дағдарысы 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен және Ирландияның оған қатысуымен тоқталды. Асквит өзінің түзету заң жобасын тастап, оның орнына 1914 жылғы 18 қыркүйекте Корольдік келісім алған 1914 жылғы уақытша тоқтату туралы заң жобасын жеделдетіп қабылдады, осымен бірге Үйдегі басқару заң жобасы (қазіргі Ирландия үкіметі туралы заң) да қабылданды. Уақытша тоқтату заңы соғыс аяқталғанға дейін Үйдегі басқарудың күшіне енбеуін қамтамасыз етті, ал Ольстерді қоспау мәселесі әлі шешілмеген еді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ирландияның толық тәуелсіздігіне қолдау күшейді, бұл идеяны ирланд республикашылары жақтады. 1916 жылдың сәуірінде республикашылар соғыс мүмкіндігін пайдаланып, британ үкіметіне қарсы көтеріліс – Пасха көтерілісін ұйымдастырды. Ол Дублинде бір апталық қырқыстан кейін басылды. Көтеріліске британдықтардың қатал жауабы тәуелсіздікке қолдауды арттырды, нәтижесінде 1917 жылы республикалық партия Синн Фэйн төрт қосымша сайлауда жеңіске жетті. Британ Парламенті Ирландия мәселесін шешу үшін Ирландия конвенциясын шақырды. Ол 1917 жылдың шілдесінен 1918 жылдың наурызына дейін Дублинде өтті және ирланд ұлтшылдары мен юнионистерінен саясаткерлерді біріктірді. Конвенция ұлтшыл және оңтүстік юнионист мүшелері қолдаған баяндамамен аяқталды, онда Ольстер юнионистері үшін ерекше ережелермен екі палатадан тұратын бүкіл Ирландия парламентін құру ұсынылды. Бүкіл Ирландия парламентін құру туралы ұсыныс 51 дауысқа қарсы 18 дауыспен қабылданды. Ұлттық парламенттің құзыретінен Ольстерді алып тастау туралы түзету 52 дауысқа қарсы 19 дауыспен жоққа шығарылды. Оңтүстік юнионистерінің көпшілігі бүкіл Ирландия парламентінің құрылуына қолдау көрсетті. Алайда, баяндама Ольстер юнионистері тарапынан қабылданбады және Синн Фэйн конвенция жұмысына қатыспағандықтан, ол сәтсіздікке ұшырады деп есептелді. 1918 жылы британ үкіметі Ирландияда әскери шақыруды енгізуге тырысты және онысыз Үйдегі басқару мүмкін емес екенін мәлімдеді. Бұл Ирландияда наразылық тудырып, республикашылдарға қолдауды күшейтті.

The Home Rule Crisis was interrupted by the outbreak of the First World War in August 1914, and Ireland's involvement in it. Asquith abandoned his Amending Bill, and instead rushed through a new bill, the Suspensory Act 1914, which received Royal Assent together with the Home Rule Bill (now Government of Ireland Act 1914) on 18 September 1914. The Suspensory Act ensured that Home Rule would be postponed for the duration of the war with the exclusion of Ulster still to be decided. During the First World War, support grew for full Irish independence, which had been advocated by Irish republicans. In April 1916, republicans took the opportunity of the war to launch a rebellion against British rule, the Easter Rising. It was crushed after a week of heavy fighting in Dublin. The harsh British reaction to the Rising fuelled support for independence, with republican party Sinn Féin winning four by elections in 1917. The British parliament called the Irish Convention in an attempt to find a solution to its Irish Question. It sat in Dublin from July 1917 until March 1918, and comprised both Irish nationalist and Unionist politicians. It ended with a report, supported by nationalist and southern unionist members, calling for the establishment of an all Ireland parliament consisting of two houses with special provisions for Ulster unionists. The reports proposal for the setting up of an all Ireland parliament was passed by 51 votes to 18. The amendment to exclude Ulster from the jurisdiction of a national parliament was voted down by 52 votes to 19. The majority of southern Unionists voted for the all Ireland parliament proposal. The report was, however, rejected by the Ulster unionist members, and since Sinn Féin had not taken part in the proceedings, the convention was considered a failure. In 1918, the British government attempted to impose conscription in Ireland and argued there could be no Home Rule without it. This sparked outrage in Ireland and further galvanised support for the republicans.

1918 жылғы жалпы сайлау, Ұзақ комитет, Зорлық-зомбылық және 1921 жылғы Солтүстік Ирландия жалпы сайлауы

1918 жылдың желтоқсанындағы жалпы сайлауда Синн Фейн ирландтық орындықтардың басым көпшілігін жеңіп алды. Манифестіне сәйкес, Синн Фейннің сайланған өкілдері британдық парламентті бойкоттап, жеке ирланд парламентін (Дейл Эйрен) құрып, бүкіл аралды қамтитын тәуелсіз Ирландия Республикасын жариялады. Алайда, юнионистер солтүстік-шығыс Ольстерде көптеген орындарды жеңіп алып, Ұлыбританияға адалдығын сақтауға уәде берді. Көптеген ирланд республикашылары Ирландиядағы діни араздыққа британдық билікті кінәлады және британдық үкімет тоқтатылғаннан кейін Ольстер юнионистерінің қарсылығы әлсірейді деп сенді. Ирландияның Ұлыбританиядан бөлінуіне қол жеткізу үшін 1919 жылдың 21 қаңтарында Солохедбег шабуылымен Ирландия Тәуелсіздік соғысы басталды. Ирландия Республикалық Армиясы (ИРА) британдық күштерге шабуыл жасағанда партизандық соғыс күшейді. 1919 жылдың қыркүйегінде британдық билік Дейлді заңсыз деп жариялады.

Үш, төрт, бес, алты немесе тоғыз округтер

Ирландияның жергілікті үкіметтік парламентіне кірмейтін округтер саны жылдар бойы өзгеріп отырды. Гладстон дәуірінде Ольстердің барлық тоғыз округін парламенттен шығару ұсынылды. 1912 жылдың қыркүйегінде тағы да тоғыз округті алып тастау туралы ұсыныс жасалды, сол кезде унионисттік көшбасшы Эдвард Карсон Ольстердің барлық тоғыз округін парламенттен шығару туралы бірнеше рет айтты. 1912 жылдың сәуір айында Уинстон Черчилль үш округті (Даун, Антрим және Лондондерри) парламенттен шығаруды ұсынды. Сол жылы Бонар Лоу Армаг округін қосты, осылайша жергілікті басқарудан төрт округті шығаруды ұсынды. Асквит үкімет кезінде либералдық парламенттік фракция жетекшісі "шамамен бес округті" парламенттен шығаруды ұсынды. Соңында, 1916 жылдың мамыр айында Ллойд Джордж алты округті Дублинге негіделген жергілікті үкіметтік парламенттен шығаруды ұсынды. Алайда, 1916 жылдың 29 мамырындағы унионисттік көшбасшы Эдвард Карсонға жазған хатында Ллойд Джордж бұл шектеудің уақытша болмауы керектігін нақтылады: "Біз Ольстердің уақытша кезең аяқталғаннан кейін, ол қаласа да, қаламаса да, Ирландияның қалған бөлігімен біріктірілмейтінін анық көрсетуіміз керек".

Ұзақ комитет

1919 жылдың қыркүйегінде британ премьер-министрі Ллойд Джордж Ұлыбритания шегінде Ирландияның өзін-өзі басқаруын жоспарлауды комитетке тапсырды. Комитеттің төрағасы – ағылшын унионисті саясаткер Уолтер Лонг, осыған байланысты ол «Лонг комитеті» деп аталды. Комитет құрамы унионистік көзқарасты білдірді және онда ұлтшыл өкілдер болған жоқ. Джеймс Крейг (болашақта Солтүстік Ирландияның 1-ші премьер-министрі) және оның жақтастары осы кезеңде кеңес алған жалғыз ирландтар еді. 1919 жылдың жазында Лонг бірнеше рет Ирландияға сапар шекті, «ирланд мәселесін» Ирландияның Лорд-лейтенанты Джон Френч және Ирландияның бас хатшысы Ян Макферсонмен талқылау үшін яхтасын кездесу орны ретінде пайдаланды. Комитеттің алғашқы отырысынан бұрын Лонг британ премьер-министріне Ирландия үшін екі парламент құруды ұсынатын меморандум жіберді (24 қыркүйек 1919). Бұл меморандум Ирландияны бөлуге қатысты заңның негізі болды – 1920 жылғы Ирландия үкіметі туралы акт. Комитеттің алғашқы отырысында (1919 жылдың 15 қазаны) екі өкілеттік берілген үкімет құру туралы шешім қабылданды: біреуі Ольстердің тоғыз округі үшін, екіншісі – Ирландияның қалған бөлігі үшін, сондай-ақ «ирланд бірлігін ынталандыру» мақсатында Ирландия кеңесі құрылды. Лонг комитеті тоғыз округтік ұсыныстың «Ирландияны діни негізде бөлу мәселесін едәуір азайтатынын» сезінді, себебі Солтүстік Ирландия Парламентінде екі дін теңгерімсіз болып орналаспайды. Көптеген солтүстік унионистері Ольстер үкіметінің аумағын алты округке дейін шектеуді қалаған, осылайша протестанттық/унионистік көпшіліктің үлесі арта түсер еді. Лонг Комитет мүшелеріне келісім ұсынды: «Алты округ олардың меншігінде болып, шекараларға ешқандай араласу болмайды». Бұл Солтүстік Ирландияның үлкен аудандарында Ирландияның өзін-өзі басқаруын немесе бүкіл Ирландия Республикасын құруды қолдайтын халықтарды қалдырды. Соңғы бүкіл Ирландия сайлауының (1918 жылғы Ирландия парламенті сайлауы) нәтижелері Солтүстік Ирландияда ұлтшылдардың көпшілігін көрсетті: Тайрон және Фермана округтері, Дерри қаласы, Армаг Оңтүстік, Белфаст Фоллз және Даун Оңтүстік сайлау округтері. Көптеген унионистер аймақта католиктер мен ирланд ұлтшылдарының саны көп болса, ол ұзаққа соқпайды деп қорқыды, бірақ аумақтың кішіреюі мемлекеттің өмір сүруге жарамсыз етеді. Антрим, Даун, Армаг, Лондондерри, Тайрон және Фермана округтері – унионистердің билік ете алатынына сенген ең үлкен аумақты құрады. Ольстердің қалған үш округінде католиктердің көпшілігі құрады: Каван – 81,5%, Донегал – 78,9% және Монаган – 74,7%. 1920 жылдың 29 наурызында Чарльз Крейг (Сэр Джеймс Крейгтің ұлы және Антрим округінен британдық парламент депутаты) британдық Төменгі палатада сөз сөйлегенде, Солтүстік Ирландияның болашақ құрамын былай түсіндірді: «Монахан, Каван және Донегал округтерінің үш Ольстер округі Оңтүстік Ирландия Парламентіне берілуі керек. Тоғыз округтің Парламенті мен алты округтің Парламенті жағдайы қандай болады, оны қысқаша былай түсіндіруге болады. Егер бізде 64 мүшесі бар тоғыз округтік Парламент болса, унионисттік көпшілік шамамен үш немесе төрт адамды құрар еді, бірақ алты округтік Парламентте 52 мүшесі бар унионисттік көпшілік шамамен он адамды құрар еді. Үш округте 70 мыңға жуық унионист және 260 мың синн-фейнер мен ұлтшыл бар, ал синн-фейнерлер мен ұлтшылдардың үлкен блогы біздің көпшілігімізді осы деңгейге дейін төмендетіп, ешқандай ақылды адам онымен Парламентті басқаруға батыл бармайды. Біз бірнеше күн бұрын Үкіметті тоғыз округті заң жобасына қосуға шақырамыз ба, әлде алты округпен келісеміз бе деген шешім қабылдауға мәжбүр болғанда, осы жағдайға тап болдық».

In September 1919, British Prime Minister Lloyd George tasked a committee with planning Home Rule for Ireland within the UK. Headed by English Unionist politician Walter Long, it was known as the 'Long Committee'. The makeup of the committee was Unionist in outlook and had no Nationalist representatives as members. James Craig (the future 1st Prime Minister of Northern Ireland) and his associates were the only Irishmen consulted during this time. During the summer of 1919, Long visited Ireland several times, using his yacht as a meeting place to discuss the "Irish question" with the Lord Lieutenant of Ireland John French and the Chief Secretary for Ireland Ian Macpherson. Prior to the first meeting of the committee, Long sent a memorandum to the British Prime Minister recommending two parliaments for Ireland (24 September 1919). That memorandum formed the basis of the legislation that partitioned Ireland – the Government of Ireland Act 1920. At the first meeting of the committee (15 October 1919) it was decided that two devolved governments should be established — one for the nine counties of Ulster and one for the rest of Ireland, together with a Council of Ireland for the "encouragement of Irish unity". The Long Committee felt that the nine county proposal "will enormously minimise the partition issue it minimises the division of Ireland on purely religious lines. The two religions would not be unevenly balanced in the Parliament of Northern Ireland." Most northern unionists wanted the territory of the Ulster government to be reduced to six counties, so that it would have a larger Protestant/Unionist majority. Long offered the Committee members a deal – "that the Six Counties should be theirs for good and no interference with the boundaries". This left large areas of Northern Ireland with populations that supported either Irish Home Rule or the establishment of an all Ireland Republic. The results from the last all Ireland election (the 1918 Irish general election) showed Nationalist majorities in the envisioned Northern Ireland: Counties Tyrone and Fermanagh, Derry City and the Constituencies of Armagh South, Belfast Falls and Down South. Many Unionists feared that the territory would not last if it included too many Catholics and Irish Nationalists but any reduction in size would make the state unviable. The six counties of Antrim, Down, Armagh, Londonderry, Tyrone and Fermanagh comprised the maximum area unionists believed they could dominate. The remaining three counties of Ulster had large Catholic majorities: Cavan 81.5%, Donegal 78.9% and Monaghan 74.7%. On 29 March 1920 Charles Craig (son of Sir James Craig and Unionist MP for County Antrim) made a speech in the British House of Commons where he made clear the future make up of Northern Ireland: "The three Ulster counties of Monaghan, Cavan and Donegal are to be handed over to the South of Ireland Parliament. How the position of affairs in a Parliament of nine counties and in a Parliament of six counties would be is shortly this. If we had a nine counties Parliament, with 64 members, the Unionist majority would be about three or four, but in a six counties Parliament, with 52 members, the Unionist majority, would be about ten. The three excluded counties contain some 70,000 Unionists and 260,000 Sinn Feiners and Nationalists, and the addition of that large block of Sinn Feiners and Nationalists would reduce our majority to such a level that no sane man would undertake to carry on a Parliament with it. That is the position with which we were faced when we had to take the decision a few days ago as to whether we would call upon the Government to include the nine counties in the Bill or be settled with the six."

Зорлық-зомбылық

Солтүстік Ирландияның бөліну процесі «жаңа құрылымды қорғау немесе оған қарсылық көрсету» үшін зорлық-зомбылықпен бірге жүрді. ИРА солтүстік-шығыста британдық күштерге шабуылдар жасады, бірақ Ирландияның оңтүстігіне қарағанда оның белсенділігі төмен болды. Солтүстік-шығыстағы протестант лоялистері ИРА әрекеттеріне жауап ретінде католик азшылығына шабуыл жасады. 1920 жылғы қаңтар және маусым айларында өткен жергілікті сайлауда ирланд ұлтшылдары мен республикашылдары Тайрон және Ферманаг округтік кеңестерін бақылауға алды, олар Солтүстік Ирландияның құрамына кіретін болды, ал Дерриде алғашқы ирланд ұлтшыл мэрі сайланды. 1920 жылдың жазында Белфаст пен Дерриде секталық зорлық-зомбылық күшейді, ал Лисберн мен Банбриджде лоялистер католиктерге тиесілі мүлікті жаппай өртеп жіберді. Лоялистер Белфаст кеме жасаушылықтарында 8000 «сенімсіз» жұмыскерді жұмыстан шығарды, олардың барлығы католиктер немесе протестант еңбек белсенділері болды. Юнионисттердің жетекшісі Эдвард Карсон 12 шілдеде сөйлеген сөзінде лоялистерді Ольстерді қорғау үшін мәселені өз қолдарына алуға шақырды және республикашылдықты социализммен және католик шіркеуімен байланыстырды. Католиктерге жасалған шабуылдар мен оларды қуғынға салуға жауап ретінде Dáil Белфаст тауарларына және банктеріне бойкот жариялады. «Белфаст бойкоты» ИРА тарапынан күштетіліп орындалды, олар Белфасттан келген пойыз бен жүк көліктерін тоқтатып, олардың тауарларын жойды. Қақтығыс екі жыл бойы үзіліспен жалғасты, көбінесе Белфастта, онда протестант және католик азаматтары арасында «аса қатыгез және бұрын-соңды болмаған» қауымдық зорлық-зомбылық орын алды. Қақтығыстар, атыс-шабыстар мен бомбалаулар болды. Тұрғын үйлерге, бизнеске және шіркеулерге шабуыл жасалды, ал адамдар жұмыс орындарынан және аралас аудандардан қуылды. 1920 жылдан 1922 жылға дейін Солтүстік Ирландияда 500-ден астам адам қаза тапты, ал 10 000-нан астам адам босқынға айналды, олардың көпшілігі католиктер болды. 1921 жылғы 7 қыркүйекте Ллойд Джордж Ирландия Республикасының президенті Эмон де Валераға Ферманаг және Тайрон округтері туралы жазған хатында британ премьер-министрі өзінің үкіметі «осы екі округті олардың еркіне қарсы» Солтүстік Ирландияға қосау мәселесінде өте нашар жағдайда екенін мәлімдеді. 1921 жылғы 28 қарашада Тайрон және Ферманаг округтік кеңестері жаңа Ирландия Парламентіне (Dáil) адалдықтарын жариялады. 2 желтоқсанда Тайрон округінің кеңесі «кәдімгі емес, жаңа және жалпыға таралмаған шекараны» жария түрде қабылдамады. Олар жаңа шекараға қарсы күресеміз және «оны түзету үшін барлық құқықтарымызды пайдаланамыз» деп уәде берді. 1921 жылғы 14 желтоқсанда британдық парламентте сөйлеген сөзінде британ премьер-министрі Тайрон мен Фермананы Солтүстік Ирландияға қосу мүмкіндігі туралы былай деді: «1920 жылғы актінен бері екі округтің көпшілігі Солтүстік Парламентте болудың орнына оңтүстік көршілерімен бірге болуды қалайтыны сөзсіз». 1921 жылғы 21 желтоқсанда Ферманаг округінің кеңесі келесі қаулыны қабылдады: «Біз, Ферманаг округінің кеңесі, осы округтегі адамдардың басым көпшілігінің білдірілген тілегін ескере отырып, Белфастағы бөліну парламентін танымаймыз және осы арқылы біздің хатшымызға Белфаст немесе британдық жергілікті басқару органдарымен бұдан әрі байланыс жасамауға нұсқаймыз және біз Dáil Éireann-ға адал болып қаламыз». Осыдан кейін Доусон Бейтс, Солтүстік Ирландияның Ішкі істер министрі (1921–1943), екі округтік кеңес кеңсесін (Royal Irish Constabulary) басып алуға, округтік лауазымды тұлғаларды қуғынға салуға және округтік кеңестерді таратуға рұқсат берді.

In what became Northern Ireland, the process of partition was accompanied by violence, both "in defense or opposition to the new settlement". The IRA carried out attacks on British forces in the north east, but was less active than in the south of Ireland. Protestant loyalists in the north east attacked the Catholic minority in reprisal for IRA actions. The January and June 1920 local elections saw Irish nationalists and republicans win control of Tyrone and Fermanagh county councils, which were to become part of Northern Ireland, while Derry had its first Irish nationalist mayor. In summer 1920, sectarian violence erupted in Belfast and Derry, and there were mass burnings of Catholic property by loyalists in Lisburn and Banbridge. Loyalists drove 8,000 "disloyal" co workers from their jobs in the Belfast shipyards, all of them either Catholics or Protestant labour activists. In his Twelfth of July speech, Unionist leader Edward Carson had called for loyalists to take matters into their own hands to defend Ulster, and had linked republicanism with socialism and the Catholic Church. In response to the expulsions and attacks on Catholics, the Dáil approved a boycott of Belfast goods and banks. The 'Belfast Boycott' was enforced by the IRA, who halted trains and lorries from Belfast and destroyed their goods. Conflict continued intermittently for two years, mostly in Belfast, which saw "savage and unprecedented" communal violence between Protestant and Catholic civilians. There was rioting, gun battles and bombings. Homes, business and churches were attacked and people were expelled from workplaces and from mixed neighbourhoods. From 1920 to 1922, more than 500 were killed in Northern Ireland and more than 10,000 became refugees, most of them Catholics. In a letter dated 7 September 1921 from Lloyd George to the President of the Irish Republic Eamon de Valera regarding Counties Fermanagh and Tyrone, the British Prime Minister stated that his government had a very weak case on the issue "of forcing these two Counties against their will" into Northern Ireland. On 28 November 1921 both Tyrone and Fermanagh County Councils declared allegiance to the new Irish Parliament (Dail). On 2 December the Tyrone County Council publicly rejected the " arbitrary, new fangled, and universally unnatural boundary". They pledged to oppose the new border and to "make the fullest use of our rights to mollify it". While speaking in the British House of Parliament on 14 December 1921, the British Prime Minister remarked on the possibility of including Tyrone and Fermanagh into Northern Ireland: "There is no doubt—certainly since the Act of 1920—that the majority of the people of two counties prefer being with their Southern neighbours to being in the Northern Parliament." On 21 December 1921 the Fermanagh County Council passed the following resolution: "We, the County Council of Fermanagh, in view of the expressed desire of a large majority of people in this county, do not recognise the partition parliament in Belfast and do hereby direct our Secretary to hold no further communications with either Belfast or British Local Government Departments, and we pledge our allegiance to Dáil Éireann." Shortly afterwards, Dawson Bates the long time (1921–1943) Minister of Home Affairs (Northern Ireland) authorized that both County Councils offices be seized (by the Royal Irish Constabulary), the County officials expelled, and the County Councils dissolved.

1920 жылғы Ирландия үкіметі туралы заң

Британ үкіметі 1920 жылдың басында Ирландия үкіметі туралы заң жобасын ұсынды және ол сол жылы британ парламентінен өтті. Бұл заң Ирландияны бөліп, Ұлыбритания құрамында өзін-өзі басқару құқығына ие екі аймақты құруға тиіс болды. Олардың әрқайсысы екі палаталы парламенттерге және екі аймақтың өкілдерінен тұратын Ирландия Кеңесіне ие болар еді. Солтүстік Ирландия жоғарыда аталған алты солтүстік-шығыс округтерінен, ал Оңтүстік Ирландия аралдың қалған бөлігінен тұрар еді. Заң 11 қарашада қабылданды және 1920 жылдың желтоқсанында патшалық бекітілуді алды. Ол 1921 жылдың 3 мамырында күшіне енеді. Солтүстік және Оңтүстік парламенттеріне сайлау 24 мамырда өтті. Солтүстік Ирландиядағы көптеген орындарды юнионистер жеңіп алды. Оның парламенті алғаш рет 7 маусымда жиналып, Юнионист партиясының басшысы Джеймс Крейг басқаратын бірінші үкімет құрды. Республикалық және ұлтшыл мүшелер қатысудан бас тартты. Король Георг V 22 маусымда Солтүстік парламенттің салтанатты ашылуында сөз сөйледі. Оңтүстік парламенті тек бір рет жиналды және оған төрт юнионист қатысты. 1921 жылдың 5 мамырында Ольстер юнионистерінің жетекшісі сэр Джеймс Крейг Дублин маңында Синн Фейн президенті Эмон де Валерамен құпия кездесу өткізді. Екеуі де өздерінің ұстанымдарын қайталады және жаңа келісімге қол жеткізілмеді. 10 мамырда де Валера Дэйлге бұл кездесудің "маңызы жоқ" екенін мәлімдеді. Сол жылдың маусым айында, ағылшын-ирланд соғысын аяқтаған бітімге дейін, Дэвид Ллойд Джордж Ирландия президенті де Валеряны Лондонға шақырды. Ол Солтүстік Ирландияның жаңа премьер-министрі Джеймс Крейгпен тең дәрежеде келіссөздер жүргізуге шақырды, және де Валера оған қатысты. Де Валераның келіссөздердегі саясаты Ольстердің болашағы екі тәуелсіз мемлекет арасында шешілетін ирландиялық-британдық мәселе екенін және Крейг қатыспауы керек екенін көрсетеді. 11 шілдеде бітім күшіне енгеннен кейін, USC демобилизацияланды (1921 жылдың шілдесі – қарашасы). Бітімнен кейін Ллойд Джордж де Валераға келіссөздер арқылы республика құру мүмкін емес екенін түсіндірді. 20 шілдеде Ллойд Джордж де Валераға былай деді: "Төрелік қандай нысанда күшіне енеді, Ирландияның өзіне байланысты. Ол Солтүстік Ирландия Парламентінің қолданыстағы өкілеттіктері мен артықшылықтарын толық мойындауға мүмкіндік беруі керек, оларды олардың өз келісімімен ғана жоюға болады. Британ үкіметі барлық сыныптар мен дін өкілдерінің ирландтар арасындағы үйлесімді ынтымақтастықтың қажеттілігі бүкіл Ирландияда мойындалатынына үміттенеді және осылайша бірлікке қол жеткізілген күнді қарсы алады. Бірақ мұндай ортақ әрекет күшпен қамтамасыз етілмейді". Де Валера жауап ретінде: "Біз осы екі аралдың халықтары арасындағы тұрақты бейбітшілікке қол жеткізуге шын ниетпен көмектесуге дайынбыз, бірақ егер сіз Ирландияның негізгі бірлігін мойындамасаңыз және ұлттық өзін-өзі анықтау принципін жоққа шығарсаңыз, онда оған жете алмаймыз". Ольстер юнионисттік партиясының саясаткері Чарльз Крейг (сэр Джеймс Крейгтің інісі) көптеген юнионистердің заңның қабылдануына және Солтүстік Ирландия үшін жеке парламент құрылуына қаншалықты маңызды екенін былай түсіндірді: "Бұл заң бізге біз үшін күрескен, өзімізді қаруландырған және 1913 және 1914 жылдары еріктілерімізді көтергеннің бәрін береді. Бірақ біздің елімізде көптеген жауларымыз бар, және біз Ольстердің өз Парламенті болмаса, бұрынғыдай мықты жағдайда болмайды деп ойлаймыз, өйткені үкімет құрал-жабдықтары бар еді. Біз ешкімнен қорықпауымыз керек және абсолютті қауіпсіздікте болар едік". Уинстон Черчилль Ульстердің жеке мәртебесіне қол жеткізу және юнионисттік зорлық-зомбылық қаупі туралы: "Егер Ульстер өзін конституциялық күреске шектесе, Дублин Парламентіне кірмеуі өте күмән тудырар еді" деп ойлады.

The British government introduced the Government of Ireland Bill in early 1920 and it passed through the stages in the British parliament that year. It would partition Ireland and create two self governing territories within the UK, with their own bicameral parliaments, along with a Council of Ireland comprising members of both. Northern Ireland would comprise the aforesaid six northeastern counties, while Southern Ireland would comprise the rest of the island. The Act was passed on 11 November and received royal assent in December 1920. It would come into force on 3 May 1921. Elections to the Northern and Southern parliaments were held on 24 May. Unionists won most seats in Northern Ireland. Its parliament first met on 7 June and formed its first devolved government, headed by Unionist Party leader James Craig. Republican and nationalist members refused to attend. King George V addressed the ceremonial opening of the Northern parliament on 22 June. The Southern parliament met only once and was attended by four unionists. On 5 May 1921, the Ulster Unionist leader Sir James Craig met with the President of Sinn Féin, Éamon de Valera, in secret near Dublin. Each restated his position and nothing new was agreed. On 10 May De Valera told the Dáil that the meeting " was of no significance". In June that year, shortly before the truce that ended the Anglo Irish War, David Lloyd George invited the Irish President de Valera to talks in London on an equal footing with the new Prime Minister of Northern Ireland, James Craig, which de Valera attended. De Valera's policy in the ensuing negotiations was that the future of Ulster was an Irish British matter to be resolved between two sovereign states, and that Craig should not attend. After the truce came into effect on 11 July, the USC was demobilized (July – November 1921). Speaking after the truce Lloyd George made it clear to de Valera, 'that the achievement of a republic through negotiation was impossible'. On 20 July, Lloyd George further declared to de Valera that: The form in which the settlement is to take effect will depend upon Ireland herself. It must allow for full recognition of the existing powers and privileges of the Parliament of Northern Ireland, which cannot be abrogated except by their own consent. For their part, the British Government entertain an earnest hope that the necessity of harmonious co operation amongst Irishmen of all classes and creeds will be recognised throughout Ireland, and they will welcome the day when by those means unity is achieved. But no such common action can be secured by force. In reply, de Valera wrote We most earnestly desire to help in bringing about a lasting peace between the peoples of these two islands, but see no avenue by which it can be reached if you deny Ireland's essential unity and set aside the principle of national self determination. Ulster Unionist Party politician Charles Craig (the brother of Sir James Craig) made the feelings of many Unionists clear concerning the importance they placed on the passing of the Act and the establishment of a separate Parliament for Northern Ireland: "The Bill gives us everything we fought for, everything we armed ourselves for, and to attain which we raised our Volunteers in 1913 and 1914 but we have many enemies in this country, and we feel that an Ulster without a Parliament of its own would not be in nearly as strong a position where, above all, the paraphernalia of Government was already in existence We should fear no one and would be in a position of absolute security." In reference to the threat of Unionist violence and the achievement of a separate status of Ulster, Winston Churchill felt that " if Ulster had confined herself simply to constitutional agitation, it is extremely improbable that she would have escaped inclusion in a Dublin Parliament."

Англия-Ирландия келісім-шарты

Ирландияның Тәуелсіздік соғысы Британ үкіметі мен Ирландия Республикасының өкілдері арасында Англо-Ирландия келісіміне әкелді. Екі тарап арасындағы келіссөздер 1921 жылдың қазан және желтоқсан айлары аралығында жүргізілді. Британдық делегацияда тәжірибелі парламентарийлер мен дебатшылар болды, мысалы, Ллойд Джордж, Уинстон Черчилль, Остин Чемберлен және Лорд Биркенхед. Олар Синн Фэйн өкілдеріне қарағанда айқын артықшылыққа ие болды. Келісім 1921 жылдың 6 желтоқсанында қол қойылды. Оның шарттарына сәйкес, Оңтүстік Ирландия аумағы Біріккен Корольдіктен бір жыл ішінде шығып, Ирландия еркін мемлекеті деп аталатын өздігінен басқарылатын доминионға айналуы керек еді. Келісім 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекетінің Конституциялық актісі арқылы Ұлыбританияда заңды күшке енді, ал Ирландияда – Дэйл Эйреннің ратификациясы арқылы. Аталған актіге сәйкес, 1922 жылдың 6 желтоқсанында сағат 13:00-де король Георг V (Баккингем сарайындағы Жеке кеңесінің отырысында) жаңа Ирландия еркін мемлекетін құру туралы жарлыққа қол қойды. Келісім бойынша Солтүстік Ирландияның Парламенті еркін мемлекеттен шығу туралы дауыс бере алатын болды. Келісімнің 12-бабына сәйкес, Солтүстік Ирландия корольге Ирландия еркін мемлекетінің құрамына кірмеу туралы өтінішпен жүгіну арқылы шығу құқығын пайдалана алатын еді. Келісім ратификацияланғаннан кейін Солтүстік Ирландия Парламентінің екі палатасының бұл құқықты жүзеге асыру үшін бір ай уақыты болды (бұл ай «Алстер айы» деп аталды), осы кезеңде Ирландия үкіметі туралы актінің ережелері Солтүстік Ирландияда күшінде болды. Заңгер Остин Морганның пікірінше, келісімнің мәтіні Ирландия еркін мемлекеті уақытша бүкіл Ирландия аралын қамтығандай әсер қалдырды, бірақ заң бойынша келісімнің шарттары тек 26 округке ғана қатысты, ал еркін мемлекет үкіметінің Солтүстік Ирландияда ешқандай өкілеттігі болған емес – тіпті принцип бойынша да. 1922 жылдың 7 желтоқсанында Солтүстік Ирландия Парламенті Георг V-ге жолдау қабылдады, онда оның аумағын Ирландия еркін мемлекетіне қоспауды сұрады. Бұл жолдау келесі күні корольге ұсынылды және 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекеті (келісім) актісінің 12-бабына сәйкес күшіне енді. Келісім сонымен қатар Шекара комиссиясы арқылы шекараны қайта қарауға мүмкіндік берді.

The Irish War of Independence led to the Anglo Irish Treaty, between the British government and representatives of the Irish Republic. Negotiations between the two sides were carried on between October and December 1921. The British delegation consisted of experienced parliamentarians/debaters such as Lloyd George, Winston Churchill, Austen Chamberlain and Lord Birkenhead, they had clear advantages over the Sinn Féin negotiators. The Treaty was signed on 6 December 1921. Under its terms, the territory of Southern Ireland would leave the United Kingdom within one year and become a self governing dominion called the Irish Free State. The treaty was given legal effect in the United Kingdom through the Irish Free State Constitution Act 1922, and in Ireland by ratification by Dáil Éireann. Under the former Act, at 1 pm on 6 December 1922, King George V (at a meeting of his Privy Council at Buckingham Palace) signed a proclamation establishing the new Irish Free State. Under the treaty, Northern Ireland's parliament could vote to opt out of the Free State. Under Article 12 of the Treaty, Northern Ireland could exercise its opt out by presenting an address to the King, requesting not to be part of the Irish Free State. Once the treaty was ratified, the Houses of Parliament of Northern Ireland had one month (dubbed the Ulster month) to exercise this opt out during which time the provisions of the Government of Ireland Act continued to apply in Northern Ireland. According to legal writer Austen Morgan, the wording of the treaty allowed the impression to be given that the Irish Free State temporarily included the whole island of Ireland, but legally the terms of the treaty applied only to the 26 counties, and the government of the Free State never had any powers—even in principle—in Northern Ireland. On 7 December 1922 the Parliament of Northern Ireland approved an address to George V, requesting that its territory not be included in the Irish Free State. This was presented to the king the following day and then entered into effect, in accordance with the provisions of Section 12 of the Irish Free State (Agreement) Act 1922. The treaty also allowed for a re drawing of the border by a Boundary Commission.

Одақтастықтардың Шартқа қарсылықтары

Солтүстік Ирландияның премьер-министрі сэр Джеймс Крейг Англо-Ирландия шартының кейбір тұстарын сынады. Ол Остин Чемберленге 1921 жылғы 14 желтоқсанда жазған хатында былай деді:

Біз үкіметіңіздің Солтүстік Ирландияны Ирландия еркін мемлекетіне автоматты түрде қосу ниетіне қарсылығымызды білдіреміз. Бұл 25 қарашадағы келісілген мәлімдемеңізге ғана емес, сонымен қатар Империяның халықтарының бостандығына қатысты жалпы принциптеріне де қайшы келеді. Шындығында, Ольстерге шығуға құқық берілген, бірақ ол Ирландия еркін мемлекетіне автоматты түрде енгізілгеннен кейін ғана оны пайдалана алады. [ ] Біз бұл Синн Фейннің делегаттары бүкіл Ирландияның өкілдері ретінде танылуы керек деген талаптарына бағыну болар деп есептейміз, бірақ біз мұндай талапты қабылдамаймыз. [ ] 1920 жылғы заңның принциптері толығымен бұзылды, Ирландия еркін мемлекеті Империя алдындағы көптеген міндеттемелерінен босатылды. [ ] Біздің шешіміміз Ұлыбритания туын (Юнион Джек) қирату қажеттілігін болдырмайды деп ойлағанымызға қуаныштымыз.

Ирландия үкіметі туралы заңға және Англо-ирландтық келісімге ұлтшыл наразылық

1920 жылдың наурыз айында Парламент мүшесі және Бірінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы Уильям Редмонд британдық Парламент палатасының мүшелеріне Ирландия үкіметі туралы заңға қатысты сөз сөйледі: «Сомм және басқа жерлерде Солтүстік Ирландиядан келген отандастарыммен иық тіресіп шайқасқанға қуандым. Біз дос болып араластық, үйге келгенде қайтадан дауласпаймыз, керісінше, өз еліміз үшін Парламенті бар Ирландияда бақытты болармыз деп ойладық. Майданнан екі Ирландияны қаламаймыз, солтүстіктен немесе оңтүстіктен келгенімізге қарамастан, біз – бір Ирландия. Мен Ирландиядағы мыңдаған отандастарым сияқты, жеңісіміздің жемісінен айырылғанымызды сезінемін. Біз сенім арқаладық, ал сіздер бізді сатып кеттіңіздер. Майкл Коллинз келісімді келіссөздер арқылы ұсынып, оны кабинет, Дэйл (1922 жылдың 7 қаңтарында 64–57 дауыспен) және ұлттық сайлауда халық мақұлдады. Осыған қарамастан, ол Эмон де Валераға қабылданбады, ол Ирландия Азамат соғысын оны тоқтату үшін бастады. Коллинз жаңа Ирландия еркін мемлекетінің конституциясын жасауға жауапты болды, ол демократия мен көпшілік билікке бейімділік принциптеріне негізделген. Де Валераның оппозициясы нәтижеге мойын бұрудан бас тартты. Коллинз Ирландия саясатындағы жетекші тұлғаға айналды, де Валераны шетте қалдырды. Басты дау – Оңтүстік Ирландияның тәуелсіз Ирландия республикасы емес, доминион мәртебесі (әділдік және адалдыққа берілген антпен бейнеленген), бірақ бөлініс Сеан МакЭнти сияқты Ольстерден келгендер үшін маңызды мәселе болды, ол кез келген бөлініске немесе қайта бөлініске қарсы күресті. Келісімді қолдаушылар ұсынылған Шекара комиссиясы Солтүстік Ирландияның үлкен бөлігін еркін мемлекетке беруге мүмкіндік береді, ал қалған аумақ өмір сүруге тым кішкентай болады деп мәлімдеді. 1922 жылдың қазанында Ирландия еркін мемлекетінің үкіметі Солтүстік-Шығыс шекара бюросын (NEBB) құрды, ол 1925 жылға қарай Солтүстік Ирландия аумақтарын еркін мемлекетке беру үшін 56 қорапқа жиналған материалдарды дайындады. Де Валера 1921 жылдың желтоқсанында өзінің ұсыныс жасаған келісім мәтінін жазды, ол «No. 2» деп белгіленді. «Солтүстік-Шығыс Ольстерге қосымша» 1920 жылғы бөлініске және Солтүстік Ирландияға қатысты келісімнің қалған бөлігіне келісімін білдіреді: Ирландия Парламентінің жоғарғы билігінен Ирландияның кез келген бөлігін шығару құқығын мойындамаймыз, сондай-ақ Ирландия Парламенті мен Ирландиядағы кез келген бағынышты заң шығарушы орган арасындағы қарым-қатынас Ирландиядан тыс үкіметпен келісімге келу мәселесі бола алмайды. Дегенмен, ішкі бейбітшілікке шын ниетпен құрмет көрсетіп, Ульстер провинциясының тұрғындары ұлттық билікті қабылдауға дайын болмауы мүмкін екенін ескере отырып, біз Ульстердің 1920 жылғы Британдық Ирландия үкіметі заңында Солтүстік Ирландия ретінде белгіленген бөлігіне 1921 жылдың 6 желтоқсанында Лондонда қол қойылған Ұлыбритания мен Ирландия арасындағы «Келісім шарттарының» артықшылықтары мен кепілдіктерінен кем емес артықшылықтар мен қорғауды ұсынамыз.

In March 1920 William Redmond a member of Parliament and combat veteran of World War I, addressed his fellow members of the British House of Commons concerning the Government of Ireland Act: I was pleased to fight shoulder to shoulder, on the Somme and elsewhere, with my fellow countrymen from the North of Ireland. We fraternised, and we thought that when we came home we would not bicker again, but that we would be happy in Ireland, with a Parliament for our own native country. We did not want two Irelands at the Front; it was one Ireland, whether we, came from the North or from the South I feel in common with thousands of my countrymen in Ireland, that I and they have been cheated out of the fruits of our victory. We placed our trust in you and you have betrayed us. Michael Collins had negotiated the treaty and had it approved by the cabinet, the Dáil (on 7 January 1922 by 64–57), and by the people in national elections. Regardless of this, it was unacceptable to Éamon de Valera, who led the Irish Civil War to stop it. Collins was primarily responsible for drafting the constitution of the new Irish Free State, based on a commitment to democracy and rule by the majority. De Valera's minority refused to be bound by the result. Collins now became the dominant figure in Irish politics, leaving de Valera on the outside. The main dispute centred on the proposed status as a dominion (as represented by the Oath of Allegiance and Fidelity) for Southern Ireland, rather than as an independent all Ireland republic, but continuing partition was a significant matter for Ulstermen like Seán MacEntee, who spoke strongly against partition or re partition of any kind. The pro treaty side argued that the proposed Boundary Commission would give large swathes of Northern Ireland to the Free State, leaving the remaining territory too small to be viable. In October 1922, the Irish Free State government established the North Eastern Boundary Bureau (NEBB) a government office which by 1925 had prepared 56 boxes of files to argue its case for areas of Northern Ireland to be transferred to the Free State. De Valera had drafted his own preferred text of the treaty in December 1921, known as "Document No. 2". An "Addendum North East Ulster" indicates his acceptance of the 1920 partition for the time being, and of the rest of Treaty text as signed in regard to Northern Ireland:
That whilst refusing to admit the right of any part of Ireland to be excluded from the supreme authority of the Parliament of Ireland, or that the relations between the Parliament of Ireland and any subordinate legislature in Ireland can be a matter for treaty with a Government outside Ireland, nevertheless, in sincere regard for internal peace, and to make manifest our desire not to bring force or coercion to bear upon any substantial part of the province of Ulster, whose inhabitants may now be unwilling to accept the national authority, we are prepared to grant to that portion of Ulster which is defined as Northern Ireland in the British Government of Ireland Act of 1920, privileges and safeguards not less substantial than those provided for in the 'Articles of Agreement for a Treaty' between Great Britain and Ireland signed in London on 6 December 1921.

Крейг-Коллинс келісімдері мен Ольстер айлығы туралы пікірталас

1922 жылдың басында Солтүстік және Оңтүстік Ирландияның екі жетекшісі Крейг-Коллинз келісімдері деп аталатын екі келісімге келді. Екі келісімнің де мақсаты Солтүстік Ирландияға бейбітшілік әкелу және бөліну мәселесін реттеу болды. Екі келісім де күшін жойып, соңғы 40 жылдан астам уақыттан бері солтүстік пен оңтүстік үкіметтерінің басшыларының кездесуі болмады. Басқа мәселелермен қатар, бірінші келісім (1922 жылғы 21 қаңтарда) оңтүстіктің солтүстік тауарларына қатысты «Белфаст бойкотын» тоқтатуды және Белфасттың фабрикалары мен кеме жасаушылықтарынан күштеп қуылған мыңдаған католиктерге жұмыс орындарын қайтаруды көздеді (Солтүстік Ирландиядағы қиындықтар (1920–1922)). Екінші келісімде Солтүстік Ирландиядағы ИРА-ның барлық қызметін тоқтатуға және екі қауымды ұсынуға тиіс арнайы полиция күшін құруға шақыратын он бап болды. VII бап Солтүстік Ирландия үкіметі Англо-Ирландия келісімінен бас тарту мүмкіндігін пайдаланғанға дейін кездесулер өткізуді талап етті. Кездесулердің мақсаты «Ирландияның біртүтастығын қамтамасыз ету үшін шаралар табуға бола ма, әйтпесе, шекара мәселесі бойынша Шекара комиссиясына жүгінбестен келісімге келуге бола ма?» деген сұрақтарды қарастыру болды. Келісімге сәйкес, Солтүстік Ирландияда «Ульстер айы» деп аталатын бір ай берілді, оның ішінде Парламент палаталары Ирландия еркін мемлекетінен шығу туралы шешім қабылдауы мүмкін болды. Келісімде бұл айдың Англо-Ирландия келісімі ратификацияланған күннен бастала ма (1922 жылғы наурызда Ирландия еркін мемлекеті (келісім) заңы арқылы) әлде Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясы бекітіліп, еркін мемлекет құрылған күннен бастала ма (1922 жылғы 6 желтоқсан) деген мәселе нақты көрсетілмеген. 1922 жылғы 21 наурызда Ирландия еркін мемлекеті (келісім) заң жобасы талқыланғанда, түзетулер ұсынылды, олар «Ульстер айы» Ирландия еркін мемлекетін құру туралы заңнан емес, Ирландия еркін мемлекеті (келісім) заңынан басталатынын көздеді. Түзетулерді енгізгендер Солтүстік Ирландияның Ирландия еркін мемлекетінен шығу құқығын пайдалана алатын мерзімді алға жылжытқысы келді. Олар бұл пікірін Солтүстік Ирландия ертерек шығуға мүмкіндік алса, Ирландияның жаңа шекарасындағы алаңдаушылықты немесе қиындықтарды жеңілдетуге көмектеседі деген негізде негіздеді. Лордтар палатасында сөйлеген сөзінде Солсбери маркизі былай деді: «[Солтүстік Ирландиядағы] тәртіпсіздік өте жоғары. Үкімет шекараның Ольстер жағындағы ашу-ызаны басуға көмектесетін жеңілдік жасаудан бас тартпауы керек. Заң жобасы заңға айналғаннан кейін Ольстер техникалық тұрғыдан еркін мемлекеттің бір бөлігі болады. Әрине, Азат мемлекетке, Заңның ережелеріне сәйкес, Ольстерде билікті жүзеге асыруға рұқсат етілмейді; бірақ техникалық тұрғыдан Ольстер Азат мемлекеттің бір бөлігі болады. Ольстердегі сезімді күшейту үшін, ол тіпті уақытша болса да, өзі жек көретін Азат мемлекеттің қарамағына қойылуы керек». Британ үкіметі «Ульстер айы» Ирландия еркін мемлекеті құрылған күннен басталуы керек деп есептеді, ал бұрын емес, үкімет атынан виконт Пил: «Солтүстік Ирландия өз таңдауын жүзеге асыратыны анық». Солтүстік Ирландияның премьер-министрі сэр Джеймс Крейг 1922 жылғы қазан айында Солтүстік Ирландияның Өкілдер палатасында сөйлеген сөзінде «6 желтоқсан өткеннен кейін біз сайлауға қатысуды немесе еркін мемлекетте қалуды таңдау керек болатын ай басталады» деді. Ол бұл таңдауды 6 желтоқсаннан кейін мүмкіндігінше тезірек жасаудың маңызды екенін айтты, «біздің ең кішкентай да күмәніміз болғаны туралы әлемге хабарламауы үшін». 1922 жылғы 7 желтоқсанда, Ирландия еркін мемлекетінің құрылған күнінен кейін, Солтүстік Ирландия Парламенті Ирландия еркін мемлекетінен шығу үшін Патшаға мынадай жолдау жасауға шешім қабылдады: «Ең құрметті егемен, Біз, Сіздің Ұлылықтарыңыздың ең адал және адал азаматтары, Солтүстік Ирландияның Сенаторлары мен Өкілдер палатасы Парламентте жиналып, Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясы туралы заңның 1922 жылы қабылданғандығын біліп, осы кішіпейіл Жолдау арқылы Ұлылықтарыңызға Ирландия еркін мемлекетінің Парламенті мен Үкіметінің өкілеттіктері енді Солтүстік Ирландияға қолданылмауын сұраймыз». Парламенттегі бұл баяндаманы талқылау қысқа болды. Конституция туралы заң деп сипатталған және Солтүстік Ирландия Сенатымен мақұлданған жолдауға ешқандай бөлу немесе дауыс беру сұралмады. 1922 жылғы 7 желтоқсанда Крейг сол күні кешке түнгі қайықтағы...

In early 1922 the two leaders of Northern and Southern Ireland agreed on two pacts that were referred to as the Craig Collins Pacts. Both Pacts were designed to bring peace to Northern Ireland and deal with the issue of partition. Both Pacts fell apart and it was the last time for over 40 years that the leaders of government in the north and south were to meet. Among other issues, the first pact (21 January 1922) called for the ending of the ongoing "Belfast Boycott" of northern goods by the south and the return of jobs to the thousands of Catholics that had been forcibly removed from Belfast's mills and shipyards (see The Troubles in Northern Ireland (1920–1922). The second Pact consisted of ten Articles which called for an end to all IRA activity in Northern Ireland and the setting up of a special police force that would represent the two communities. Article VII called for meetings before the Northern Ireland Government exercised its option to opt out of the Anglo Irish Treaty. The purpose of the meetings was to be " whether means can be devised to secure the unity of Ireland or failing this whether agreement can be arrived at on the boundary question otherwise than by recourse to the Boundary Commission." Under the treaty it was provided that Northern Ireland would have a month – the "Ulster Month" – during which its Houses of Parliament could opt out of the Irish Free State. The Treaty was ambiguous on whether the month should run from the date the Anglo Irish Treaty was ratified (in March 1922 via the Irish Free State (Agreement) Act) or the date that the Constitution of the Irish Free State was approved and the Free State established (6 December 1922). When the Irish Free State (Agreement) Bill was being debated on 21 March 1922, amendments were proposed which would have provided that the Ulster Month would run from the passing of the Irish Free State (Agreement) Act and not the Act that would establish the Irish Free State. Essentially, those who put down the amendments wished to bring forward the month during which Northern Ireland could exercise its right to opt out of the Irish Free State. They justified this view on the basis that if Northern Ireland could exercise its option to opt out at an earlier date, this would help to settle any state of anxiety or trouble on the new Irish border. Speaking in the House of Lords, the Marquess of Salisbury argued:

The disorder [in Northern Ireland] is extreme. Surely the Government will not refuse to make a concession which will do something to mitigate the feeling of irritation which exists on the Ulster side of the border [U]pon the passage of the Bill into law Ulster will be, technically, part of the Free State. No doubt the Free State will not be allowed, under the provisions of the Act, to exercise authority in Ulster; but, technically, Ulster will be part of the Free State Nothing will do more to intensify the feeling in Ulster than that she should be placed, even temporarily, under the Free State which she abominates. The British Government took the view that the Ulster Month should run from the date the Irish Free State was established and not beforehand, Viscount Peel for the Government remarking: It was certain that Northern Ireland would exercise its opt out. The Prime Minister of Northern Ireland, Sir James Craig, speaking in the House of Commons of Northern Ireland in October 1922, said that "when the 6th of December is passed the month begins in which we will have to make the choice either to vote out or remain within the Free State." He said it was important that that choice be made as soon as possible after 6 December 1922 "in order that it may not go forth to the world that we had the slightest hesitation." On 7 December 1922, the day after the establishment of the Irish Free State, the Parliament of Northern Ireland resolved to make the following address to the King so as to opt out of the Irish Free State:

MOST GRACIOUS SOVEREIGN, We, your Majesty's most dutiful and loyal subjects, the Senators and Commons of Northern Ireland in Parliament assembled, having learnt of the passing of the Irish Free State Constitution Act, 1922 [ ] do, by this humble Address, pray your Majesty that the powers of the Parliament and Government of the Irish Free State shall no longer extend to Northern Ireland. Discussion in the Parliament of the address was short. No division or vote was requested on the address, which was described as the Constitution Act and was then approved by the Senate of Northern Ireland. Craig left for London with the memorial embodying the address on the night boat that evening, 7 December 1922. King George V received it the following day. If the Houses of Parliament of Northern Ireland had not made such a declaration, under Article 14 of the Treaty, Northern Ireland, its Parliament and government would have continued in being but the Oireachtas would have had jurisdiction to legislate for Northern Ireland in matters not delegated to Northern Ireland under the Government of Ireland Act. This never came to pass. On 13 December 1922, Craig addressed the Parliament of Northern Ireland, informing them that the King had accepted the Parliament's address and had informed the British and Free State governments.

Кедендік бекеттердің құрылуы

Ирландия еркін мемлекеті 1922 жылдың соңында құрылғанмен, Келісімде көзделген Шекара комиссиясы 1924 жылға дейін жиналмады. Осы аралықта жағдай өзгеріссіз қалған жоқ. 1923 жылдың сәуірінде, тәуелсіздік алғаннан кейін небәрі төрт ай өткен соң, Ирландия еркін мемлекеті шекарада кедендік бақылау орнатты. Бұл шекараны бекітудегі маңызды қадам болды. "Оның соңғы орны екінші деңгейге түсірілгенімен, еркін мемлекет кедендік бақылау енгізу арқылы оның іс жүзіндегі маңыздылығын күшейтті".

Шекаралық комиссия

Англия-Ирландия келісімі (1921 жылғы 6 желтоқсанда қол қойылған) шекара комиссиясын құру туралы ереже (12-бап) қамтыды, ол шекараны "халықтың қалауына сәйкес, экономикалық және географиялық жағдайлармен үйлесетін" деңгейде анықтауға тиіс болды. 1922 жылғы қазан айында Ирландия еркін мемлекетінің үкіметі шекара комиссиясына өз ұсынысын дайындау үшін Солтүстік-Шығыс шекара бюросын құрды. Бюро кең көлемде жұмыс жүргізді, бірақ комиссия оның жұмысын қарастырудан бас тартты, ол 56 қорапқа жиналған материалдарды құрады. Ирландия еркін мемлекетінің көптеген басшылары, келісімді қолдағандар да, қарсы болғандар да, комиссияның Фермана, Тайрон, Оңтүстік Лондондерри, Оңтүстік Арма, Оңтүстік Даун және Дерри қаласы сияқты ұлттық аймақтарды Ирландия еркін мемлекетіне беруін, ал Солтүстік Ирландияның қалған бөлігі экономикалық тұрғыдан өміршең болмайтынын және ақырында аралдың қалған бөлігімен бірігуді таңдайды деп есептеді. 12-баптың шарттары түсініксіз болды – "халықтың қалауын" анықтау үшін мерзім немесе әдіс белгіленбеген. 12-бапта халықтың пікірін білуге арналған референдум өткізу немесе комиссияны шақыру уақытын көрсету де болмады (комиссия 1924 жылғы қарашаға дейін жиналған жоқ). Солтүстік Ирландияны бөлуге қарсы болған (және болашақ Парламент депутаты) Кахир Хили Солтүстік-Шығыс шекара бюросымен бірлесіп, Солтүстік Ирландиядан ұлттық аймақтарды шығару үшін негіздерді әзірледі. Хили Дублин үкіметін Фермана және Тайрон округтерінде референдум өткізуді талап етуге шақырды. 1924 жылғы желтоқсанға қарай комиссия төрағасы (Ричард Фитам) референдумдарды пайдалану мүмкіндігін мүлдем жоққа шығарды. Оңтүстік Ирландияда жаңа Парламент келісімнің шарттарын қызу талқылады, бірақ бөліну мәселесіне өте аз уақыт бөлді – 338 беттік стенограмманың тек тоғызына ғана. Комиссияның соңғы баяндамасында аумақты екі бағытта да шамалы көлемде беру ұсынылды.

Комиссияның құрамы

Комиссия мүшелерінің саны үш адамнан тұрды, оның ішінде британ үкіметін өкілдік еткен судья Ричард Фитхэм болды. Фитхэм судья және Оксфорд университетін бітірген. 1923 жылы Фитхэм Оңтүстік Африкадағы жоғары комиссардың заң кеңесшісі қызметін атқарды. Ирландия үкіметін Ирландия үкіметінің білім министрі Эойн МакНейл өкілдік етті. 1913 жылы МакНейл Ирландиялық еріктілерді құрды, ал 1916 жылы еріктілерге Пасха көтерілісіне қатыспауға нұсқау берген қарсы бұйрық шығарды, бұл көтеріліске қатысқандардың санын айтарлықтай азайтты. Өлім жазасына кесілуге бір күн қалғанда, көтерілістің жетекшісі Том Кларк әйеліне МакНейл туралы ескертті: «Біздің халқымыз оның бізге жасаған опасыздығын білгенін қалаймын. Оған осы елдің ұлттық өміріне қайта оралуға рұқсат берілмеуі керек, өйткені ол өте сенімді болғандықтан, дағдарыс кезінде де опасыздықпен әрекет ететініне сенімдімін. Ол әлсіз адам, бірақ оны ақтауға барлық күш салынғанын білемін». Джозеф Р. Фишерді британ үкіметі Солтүстік Ирландия үкіметін өкілдік ету үшін тағайындады (Солтүстік Ирландия үкіметі мүше тағайындаудан бас тартқаннан кейін). Фишердің таңдалуы қазіргі шекараға минимал (болған жағдайда) өзгерістер енгізілетінін қамтамасыз етті деген пікір бар. 1923 жылы Солтүстік Ирландияның бірінші премьер-министрі Джеймс Крейгпен болған әңгімеде британ премьер-министрі Болдуин комиссияның болашақ құрамы туралы былай деді: «Егер Комиссия округтерді беріп жіберсе, онда Ольстер оны қабылдай алмайды және біз оны қолдаймыз. Бірақ үкімет Солтүстік Ирландиядан лайықты өкілді тағайындайды және олар Фитхэммен бірге дұрыс шешім қабыздайды деп үміттенеміз». Комиссияның жұмысына көмектесу үшін бес адамнан тұратын шағын топ жұмыстың ішінде болды. Фитхэм өзінің үкіметтік байланыстарын комиссияның жұмысы туралы хабардар етіп отырса, МакНейл ешкіммен кеңеспеді. Шекара комиссиясының есебінің жария болуы (1925 жылдың 7 қарашасы) МакНейлдің комиссиядан және еркін мемлекет үкіметінен кетуіне әкелді. Ол кетіп бара жатқанда, еркін мемлекет үкіметі МакНейлдің «комиссар болуға лайықты емес екенін» мойындады. Ақпараттың көзі Фишер болды деп есептелді. Комиссияның толық есебі 1969 жылға дейін жарияланбады.

The commission consisted of only three members Justice Richard Feetham, who represented the British government. Feetham was a judge and graduate of Oxford. In 1923 Feetham was the legal advisor to the High Commissioner for South Africa. Eoin MacNeill, the Irish governments Minister for Education, represented the Irish Government. In 1913 MacNeill established the Irish Volunteers and in 1916 issued countermanding orders instructing the Volunteers not to take part in the Easter Rising which greatly limited the numbers that turned out for the rising. On the day before his execution, the Rising leader Tom Clarke warned his wife about MacNeill: "I want you to see to it that our people know of his treachery to us. He must never be allowed back into the national life of this country, for so sure as he is, so sure he will act treacherously in a crisis. He is a weak man, but I know every effort will be made to whitewash him." Joseph R. Fisher was appointed by the British Government to represent the Northern Ireland Government (after the Northern Government refused to name a member). It has been argued that the selection of Fisher ensured that only minimal (if any) changes would occur to the existing border. In a 1923 conversation with the 1st Prime Minister of Northern Ireland James Craig, British Prime Minister Baldwin commented on the future makeup of the commission: "If the Commission should give away counties, then of course Ulster couldn't accept it and we should back her. But the Government will nominate a proper representative for Northern Ireland and we hope that he and Feetham will do what is right." A small team of five assisted the commission in its work. While Feetham was said to have kept his government contacts well informed on the commission's work, MacNeill consulted with no one. With the leak of the Boundary Commission report (7 November 1925), MacNeill resigned from both the commission and the Free State Government. As he departed the Free State Government admitted that MacNeill "wasn't the most suitable person to be a commissioner." The source of the leaked report was generally assumed to be made by Fisher. The commission's report was not published in full until 1969.

Соғыс борышын жою және түпкілікті келісім

Ирландия еркін мемлекеті, Солтүстік Ирландия және Ұлыбритания үкіметтері есепті жасыруға және қолданыстағы жағдайды қабылдауға келісті, ал Ұлыбритания үкіметі еркін мемлекеттің Ұлыбританияның ұлттық қарызының үлесін төлеуге міндетті емес екендігіне келісті (британдық тараптың талабы – 157 миллион фунт стерлинг). Қаржы министрі Уинстон Черчилль ирландиялық соғыс қарызын жою шарттары туралы былай деді: «Мен қаржылық ережелерге маңызды өзгеріс енгіздім». Эмон де Валера оңтүстік үкіметтерінің британдықтарға берешегін (соғыс қарызы деп аталады) жою туралы пікір білдірді: «Еркін мемлекет бізге қарызы жоқ еді, сол қарызды өтеу үшін Ольстер тұрғындарын бір адамға төрт фунттан сатты». Ирландия еркін мемлекеті, Солтүстік Ирландия және Ұлыбритания арасындағы 1925 жылғы 3 желтоқсандағы соңғы келісім (үкіметаралық келісім) сол күні премьер-министр Стэнли Болдуин тарапынан жарияланды. Келісім «Ирландия (келісімді растау) туралы 1925 жылғы заңмен» бекітілді және 8-9 желтоқсанда британдық парламентте бірауыздан қабылданды. Дэйл 1925 жылғы 10 желтоқсанда қосымша заң арқылы келісімді 71 дауысқа қарсы 20 дауыспен мақұлдады. Үш үкімет арасында жасалған жеке келісіммен Шекара комиссиясының есебін жариялау маңызсыз болды. Комиссия мүшесі Фишер Юнионист көшбасшысы Эдвард Карсонға ирландиялық үкіметке маңызды бірде-бір аймақ берілмегенін айтты: «Егер кімде-кім он екі ай бұрын біз осылай көп нәрсені сақтап қала аламыз десе, мен оған күлер едім». Ирландия еркін мемлекетінің Атқару кеңесінің төрағасы В. Т. Косгрейв Ирландия парламентіне (Дэйлге) «Солтүстік Ирландиядағы католик азшылығының қауіпсіздігі енді тек көршілерінің ізгі ниетіне байланысты» деп мәлімдеді.

Бөлуден кейін

Екі үкімет де Ирландия Кеңесін таратуға келісті. Ирландияның екі бөлігінің басшылары 1965 жылға дейін қайтадан кездеспеді. Бөлісқаннан кейін ирланд республикашылары мен ұлтшылдары бөлісуді тоқтатуға ұмтылды, ал Ольстер лоялистері мен одақтастары оны сақтап қалуға тырысты. Келісімге қол жеткізген Cumann na nGaedhael үкіметі, Ерақыт мемлекет, Шекара комиссиясы Солтүстік Ирландияны өмір сүруге тым кішкентай етеді деп үміттенеді. Ол күшті мемлекет құру және солтүстік одақтастарының жағдайын жақсарту қажеттілігіне назар аударды. Келісімге қарсы Фианна Файл Ирландияның бірігуін өзінің негізгі саясатының бірі ретінде қарастырды және Ерақыт мемлекеттің конституциясын қайта жазуға тырысты. Sinn Féin Ерақыт мемлекеттің институттарының заңдылығын мүлдем мойындамады, себебі ол бөлісуді қабылдауды білдіретін еді. Солтүстік Ирландияда Ұлттық партия одақтастық үкіметтерге және бөлісуге қарсы басты саяси күш болды. Басқа ерте бөлісуге қарсы ұйымдарға 1928 жылы құрылған Солтүстік Ұлттық лигасы, 1937 жылы құрылған Солтүстік Біртұтастық Кеңесі және 1945 жылы құрылған Ирландияның Бөлісуге Қарсы Лигасы кірді. 1969 жылға дейін Солтүстік Ирландияда көп дауыс беру жүйесі қолданылды. Көп дауыс беру бір адамға сайлауда бірнеше рет дауыс беруге мүмкіндік берді. Жергілікті сайлауда және Солтүстік Ирландияның Өкілдер палатасында тек салық төлеушілер ғана дауыс бере алатын. Кәсіп иелері көбінесе бірнеше дауыс бере алатын, ал салық төлемегендердің дауыс беру құқығы болмады. Оңтүстік Ирландияда 1923 жылғы Сайлау заңымен Dáil Éireann сайлауларында көп дауыс беру жойылды.

Ирландияның 1937 жылғы Конституциясы

Де Валера 1932 жылы Дублинде билікке келді және 1937 жылы Ирландия еркін мемлекетінде халықтың қатысуымен қабылданған Ирландияның жаңа Конституциясын әзірледі. Оның 2 және 3-баптарында "ұлттық аумақ" былай анықталды: "Ирландия аралының толық территориясы, оның аралдары және ішкі теңіздері". Мемлекет "Ireland" (ағылшын тілінде) және "Éire" (ирланд тілінде) деп аталды; 1938 жылғы Ұлыбритания заңы мемлекетті "Eire" деп сипаттады. 2 және 3-баптардағы территориялық талаптарды білдіретін мәтіндер 1998 жылы Белфаст келісімінің аясында Он тоғызыншы түзетумен жойылды.

1939-1940 жылдардағы диверсиялық науқан

1939 жылдың қаңтар айында ИРА-ның Армия кеңесі британ үкіметін бөлінуді аяқтау мақсатымен Ұлыбританиямен соғысқа кірісетіні туралы хабардар етті. "Саботаж" немесе S жоспары 1939 жылдың қаңтарынан 1940 жылдың мамырына дейін тек Англияда жүзеге асырылды. Осы науқан барысында шамамен 300 бомбалау/саботаж актісі жасалды, нәтижесінде 10 адам қаза тапты, 96 адам жарақат алды және инфрақұрылымға айтарлықтай зиян келтірілді. Жауап ретінде британ үкіметі 1939 жылғы "Зорлық-зомбылықтың алдын алу туралы" заңды қабылдады, ол ИРА-мен байланысы бар деп саналатын адамдарды елден шығаруға мүмкіндік берді. Ирландия үкіметі 1939–1998 жылдарға арналған "Мемлекеттік құқық бұзушылықтар туралы" заңдар қабылдады, осы арқылы ИРА-ның шамамен мыңға жуық мүшесі сотсыз тұтқындалды немесе оқшауланды.

1940 жылы британдықтардың бірлік туралы ұсынысы

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Франция құлағаннан кейін Ұлыбритания 1940 жылы маусымда Ирландияның біртұтас болуын ұсынды, бірақ бұл ұсыныс Солтүстік Ирландияда тұратын адамдарды ескермеді. Одан бас тарғаннан кейін, Лондон мен Дублин үкіметтері бұл мәселені жария етпеді. Ирландия британдық кемелерге субмаринаға қарсы операциялар үшін таңдалған порттарды пайдалануға, неміс және итальян азаматтарын ұстауға, бірлескен қорғаныс кеңесін құруға және әуе кеңістігінен өтуге рұқсат берген болар еді. Қарсылығында Ирландияға қару-жарақ беріліп, британдық әскерлер неміс басқындығына қарсы бірлесіп күш салыстыратын еді. Лондон «Біртұтас Ирландия қағидасын» қабылдағанын «Одақ ерте күні факт болып қалыптасып, одан кейін бұрылуы мүмкін емес» деген міндеттеме арқылы жариялаған болар еді. Ұсыныстың ii тармағында практикалық және конституциялық мәселелерді пысықтау үшін бірлескен орган құрылатыны уәделенді, «жұмыстың мақсаты – Одақтың басқару механизмін мүмкіндігінше ертерек құру» болды. Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасаған күнінен кейін (8 желтоқсан 1941 ж.) Черчилль Ирландияның премьер-министріне телеграмма жіберіп, Ирландияның біртұтас болуын ұсынды: «Қазір сіздің мүмкіндігіңіз бар. Қазір немесе ешқашан! Тағы да бір ұлт! Мен сізді қалаған жеріңізде кездестіремін». Екі премьер-министрдің арасында кездесу өте қойған жоқ және де Валераның жауап бергені туралы ешқандай мәлімет жоқ. Бұл ұсыныстар алғаш рет 1970 жылы де Валераның өмірбаянында жарияланды.

1942-1973 жылдар

1942–1944 жылдары ИРА Солтүстік Ирландиядағы қауіпсіздік күштеріне қарсы «Солтүстік науқаны» деп аталатын шабуылдар сериясын жүргізді. Ирландия үкіметінің Ирландиялық республикашылдарды Кураг лагеріне қамауы ИРА науқанының тиімділігін күрт төмендетті. 1949 жылы мамыр айында Таоиших Джон А. Костелло Ұлыбританияның Ирландия заңының 1949 жылғы шарттарына қарсы Дэйлге ұсыныс енгізді, ол Солтүстік Ирландиядағы сайлаушылардың көпшілігі қалағанша бөлінуді бекітті, Дублинде «Одақтастық ветосы» деп аталды. Конгрессмен Джон Э. Фогарти 1950 жылғы 29 наурызда Фогарти резолюциясын ұсынушы болды. Бұл Ұлыбританияға Маршалл жоспары аясындағы сыртқы көмекті тоқтатуды ұсынды, себебі Солтүстік Ирландия Ұлыбританияға жыл сайын 150 миллион доллар тұрды, демек Ұлыбританияға американдық қаржылық қолдау Ирландияның бөлінуін ұзартты. Бөліну аяқталған соң Маршалл көмегі қайта басталады. 1951 жылғы 27 қыркүйекте Фогартидің резолюциясы Конгресте 206 дауысқа қарсы 139 дауыспен, 83 адам қалыс қалды – оның ұсынысына қарсы дауыс беруге ықпал еткен факторлардың бірі – Ирландияның Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бейтараптық сақтауы болды. 1956 жылдан 1962 жылға дейін ИРА Солтүстік Ирландияның шекаралық аймақтарында шектеулі партизандық науқан жүргізді, ол «Шекара науқаны» деп аталды. Оның мақсаты Солтүстік Ирландияны тұрақсыздандыру және бөлінуді аяқтау болды, бірақ ол сәтсіз аяқталды. 1965 жылы Таоиших Сеан Лемас Солтүстік Ирландияның премьер-министрі Теренс О’Ниллмен кездесті. Бұл екі елдің үкімет басшыларының бөлінуден кейінгі алғашқы кездесуі болды. Республика да, Ұлыбритания да 1973 жылы Еуропалық экономикалық қауымдастыққа қосылды.

Қиындықтар және Ұлы жұма келісімі

Солтүстік Ирландияның унионисттік үкіметтері ирланд ұлтшылдары мен католик азшылығына қатысты кемсітушілікке ұшырады деп айыпталды. Дискриминацияны тоқтату мақсатында зорлықсыз күрес 1960 жылдардың соңында басталды. Бұл азаматтық құқықтар науқанына лоялистер мен қатал унионисттік партиялар қарсылық көрсетті, олар оны біріккен Ирландияны құруға бағытталған республикалық майдан деп қарады. 1973 жылы Солтүстік Ирландияда «шекаралық референдум» өтті, онда аймақтың Ұлыбритания құрамында қалуы немесе біріккен Ирландияға қосылуы туралы мәселе қарастырылды. Ирланд ұлтшылдары референдумды бойкоттап, сайлаушылардың бар болғаны 57% дауыс берді, нәтижесінде Ұлыбританияда қалушылардың көпшілігі басым түсті. Солтүстік Ирландиядағы бейбітшілік процесі 1993 жылы басталды, ол 1998 жылғы Жұма келісіміне әкелді. Келісім Ирландияның екі бөлігінде өткен екі референдумда бекітілді, соның ішінде біріккен Ирландияның тек бейбіт жолмен іске асырылатыны туралы келісім де болды. Келісімнің нәтижесінде 1920 жылғы Ирландия үкіметі туралы заңның қалған қағидалары Ұлыбританияда 1998 жылғы Солтүстік Ирландия заңымен жойылды және алмастырылды. 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекеті (салдарлы ережелер) заңы 1920 жылғы заңды тек Солтүстік Ирландияға қатысты ету үшін өзгертіп, кейіннен Республикада 2007 жылғы Заңнаманы қайта қарау заңымен күшін жойды. 2017 жылғы Brexit жөніндегі ақ парақшасында британ үкіметі келісімге берген уәдесін қайталады. Солтүстік Ирландияның мәртебесі туралы айта отырып, үкімет «Солтүстік Ирландияның қазіргі конституциялық мәртебесін сақтауды қалайды – Ұлыбританияның құрамында болу, бірақ Ирландиямен тығыз байланыста» деді. 1998 жылғы Жұма келісімінде тікелей айтылмаса да, Ұлыбритания мен Ирландия Республикасы арасындағы ортақ саяхат аймағы, сол кездегі Еуроодаққа интеграция және келісіммен көзделген шекаралық аймақтың демилитаризациясы нәтижесінде шекара дерлік жойылды.

Бөлімше және спорт

Бөліністен кейін көптеген спорт федерациялары бүкіл Ирландия бойынша қызметін жалғастырды. Басты ерекшелік – футбол, себебі Солтүстік Ирландияда (Ирландия Футбол Ассоциациясы) және Ирландия Республикасында (Ирландия Футбол Ассоциациясы) жеке ұйымдастыру комитеттері құрылды. Олимпиада ойындарында Солтүстік Ирландия азаматы Ирландия Республикасы құрамасы (“Ирландия” атымен қатысады) немесе Ұлыбритания құрамасы (“Ұлыбритания” атымен қатысады) үшін өнерлеуге құқылы.