1966 жылғы маусымдағы құйын дауылдарының тізбегі

Кіріспе

1966 жылғы маусымдағы торнадолар тізбегі 2 маусым мен 12 маусым аралығында болған торнадолардың бірнеше рет қайталануы болды. Шамамен екі аптаға созылған қатал ауа-райы құбылысы көбінесе АҚШ-тың орталық-батыс (Ұлы жазық) аймағында жинақталды, бірақ Техас пен Флоридаға дейін оңтүстікке, ал Нью-Йоркке дейін шығысқа қарай кеңінен тарады. Осы оқиғаның ең қиратушы торнадосы 1966 жылдың 8 маусымындағы сәрсенбі күні кешкісін Топека (Канзас штаты) қаласына F5 дәрежесіндегі торнадо шапқанда болды. Ол қаланың оңтүстік-батыс жағынан басталып, солтүстік-шығысқа қарай жылжып, бірнеше тұрғын алаптарынан өтіп, "Бернетт үйіндісі" деп аталатын жергілікті маңызды орыннан өтті. 11 күн ішінде 57 торнадо расталды, нәтижесінде 18 адам қаза тауып, 543 адам жарақат алды (қаза болған 18 адамның 16-сы және жарақат алған 543 адамның 450-сі Топекадағы торнадоға байланысты болды).

3 маусым оқиғасы

1966 жылғы 3 маусымдағы жұма күні хабарланған торнадолар тізімі. #F Каунти Координаталар Уақыт (UTC) Жол ұзындығы Зақымдану Оңтүстік Дакота Ф?Аврора 2300 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу, зақымдану туралы хабарлама жоқ. Торнадо расталды, бірақ санатталмады. F0Янктон 0200 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу, зақымдану туралы хабарлама жоқ. Көздер:

4 маусым оқиғасы

1966 жылдың 4 маусымы, сенбі күні тіркелген торнадолар тізімі. #F Каунти Координаталар Уақыт (UTC) Жол ұзындығы Зақым Колорадо F0 Логан 2300 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу, зақым туралы хабарлама жоқ. Висконсин F2 Оконто 0100 5.4 миль (9 км) Оконто округіндегі F2 үштігінің бірінші торнадосы. Амбарлар қирады. F2 Оконто 0100 4.9 миль (8 км) Оконто округіндегі F2 үштігінің екінші торнадосы. F2 Оконто 0100 4.7 миль (8 км) Оконто округіндегі F2 үштігінің соңғы торнадосы. Небраска F? Моррилл 0148 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу, зақым туралы хабарлама жоқ. Оңтүстік Дакота F2 Грегори 3301 1 миль (2 км) 1.5 миль ені бар торнадо ауыр зақым келтірді.

5 маусым оқиғасы

1966 жылдың 5 маусымындағы жексенбі күні тіркелген торнадолар тізімі. #F Каунти Координаталар Уақыт (UTC) Жол ұзындығы ЗақымНебраска F2Бун 06080.7 миль (1 км) 1 Жарақат – Ұзаққа соқпаған торнадо бір адамды жарақаттады. F?Мэдисон 06120.1 миль (0 км) Ұзаққа соқпаған, зақым туралы хабарлама жоқ. Торнадо болғаны расталды, бірақ F шкаласы бойынша қарқындылығы анықталған жоқ. Миннесота F0Пипстоун 12000.1 миль (0 км) Ұзаққа соқпаған торнадо аз зақым келтірді. Оклахома F0Бэйн 23000.1 миль (0 км) Ұзаққа соқпаған, зақым туралы хабарлама жоқ. F2Кей 23502.5 миль (4 км) 1 Жарақат – Үй іргетасынан 12 футқа ығыстырылды, екінші үй қирады. Шатырлар да қирады. F0Гарфилд 00304.3 миль (7 км) Зақым туралы хабарлама жоқ. Гарфилд округіне 30 минут ішінде соққан төрт торнадоның біріншісі. F1Грант 00301.4 миль (2 км) Ширегі мильге дейін созылған торнадо құрылыстарға зақым келтірді. F2Гарфилд 00350.1 миль (0 км) 6 Жарақат – Торнадо Энид қаласына соқтығып, 250 000 долларлық зиян келтірді. 3 тіркеме жойылды, 3-і зақымдалды. 11 үйдің шатыры жыртылды, 112 үй зақымдалды. Вагон-цистерналар аударылып, жүк машинасының гаражы қирады. Гарфилд округіне 30 минут ішінде соққан төрт торнадоның екіншісі. F0Гарфилд 00553.8 миль (6 км) Гарфилд округіне 30 минут ішінде соққан төрт торнадоның үшіншісі. F1Гарфилд 01005.7 миль (9 км) Гарфилд округіне 30 минут ішінде соққан төрт торнадоның соңғысы. Миссури F1Гентри 00000.1 миль (0 км) Ұзаққа соқпаған торнадо аз зақым келтірді. Айова F2Линн 04300.1 миль (0 км)

6 маусым оқиғасы

1966 жылғы 6 маусымда, дүйсенбіде, F# нөмірінде тіркелген торнадолар тізімі. Округ Координаталары Уақыт (UTC) Жол ұзындығы ЗақымКентукки F2Маккракен, Мэдисон 18:00 18.5 миль (30 км) Қуатты торнадо екі адамды жарақаттады. Гразулис бұл оқиғаны тізімге алмады, яғни зақым тікелей желдің әсерінен туындаған болуы мүмкін. Флорида F1Пинеллас 20:30 0.3 миль (0 км) Ұзаққа созбаған торнадо бір адамды жарақаттады.

7 маусым оқиғасы

1966 жылғы 7 маусымдағы сейсенбіде тіркелген торнадолар тізімі. Уақыт (UTC) Жол ұзындығы Зақым Канзас Ф?Уоллес 23:10 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу, зақым туралы хабарлама жоқ. Торнадо расталды, бірақ F шкаласы бойынша қарқындылығы анықталған жоқ. F0Макферсон 23:30 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу шағын зақым келтірді. Эллис 01:00 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу шағын зақым келтірді. Торнадо расталды, бірақ F шкаласы бойынша қарқындылығы анықталған жоқ. Миссури F0Стоддард 23:30 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу шағын зақым келтірді. Оклахома F0Эллис 00:00 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу, зақым туралы хабарлама жоқ.

8 маусым оқиғасы

1966 жылғы 8 маусымдағы шаршембіде тіркелген торнадолардың тізімі. # Уақыт (UTC) Жол ұзындығы ЗақымдануФлорида F0Майами-Дейд 12:00 4.9 миль (8 км) Зақымдану туралы хабарлама жоқ. F1Майами-Дейд 17:00 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған қону аз зақым келтірді. Канзас F0Райс 21:18 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған қону, зақымдану туралы хабарлама жоқ. F2Клей 23:37 8.9 миль (14 км) Шаруашылықтарға зақым келтірді. F3Райли 00:00 13.8 миль (22 км) Кем дегенде 65 адам жарақаттанды – Өте ірі, 1.2 мильге жететін торнадо Манхэттенде 5 миллион долларлық зақым келтірді. КГУ кампусының өзі 1 850 000 долларлық зақымға ұшырады. 11 үй қирады, ал басқалары шатырларын жоғалтты. Сонымен қатар, бір пәтер үйі мен 66 тіркеме үйі қирады. F5Шони 01:00 21.1 миль (34 км) 16 қаза болды, 450 адам жарақаттанды – Осы торнадо туралы бөлімді қараңыз. F2Ливенворт 01:15 8.2 миль (13 км) Тіркеме үйлер қирады, үйдің шатыры құлатылды. Ливенворт округін қамтыған екі торнадоның біріншісі. F4Ливенворт 02:00 19.9 миль (32 км) 1 қаза болды, 2 адам жарақаттанды – Бір үй толығымен қирады, ал бір көлік лақтырылып, жаратылды. Ливенворт округін қамтыған екі торнадоның екіншісі. Оклахома F1Каддо 23:30 0.5 миль (1 км) Ұзаққа созбаған қону аз зақым келтірді. F0Вашита 00:00 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған қону, зақымдану туралы хабарлама жоқ. F0Каддо 01:20 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған қону, зақымдану туралы хабарлама жоқ.

9 маусым оқиғасы

1966 жылғы 9 маусымдағы хабарланған торнадолар тізімі. #F Каунти Координаталар Уақыт (UTC) Жол ұзындығы Зақымдану Иллинойс F0Кук 1110 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу, зақымдану туралы хабарлама жоқ. F2Кук 1115 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу. F2Кук 1120 2.5 миль (4 км) 1 қаза болды, 30 адам жарақаттанды – Торнадо аудандағы үйлердің және пәтерлердің шатырларын қиратты. Сонымен қатар, тіркемелі үй де қирады. Флорида F1Джексон 1200 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу аз зақым келтірді. F?Джексон 1605 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу, зақымдану туралы хабарлама жоқ. Торнадоның болғаны расталды, бірақ F шкаласы бойынша оның қарқындылығы анықталған жоқ. Мичиган F2Барри 1400 2 миль (3 км) Торнадо аймақта орташа зақым келтірді. Нью-Йорк F0Эри 2200 1 миль (2 км) Ұзаққа созбаған жанасу аз зақым келтірді.

10 маусымдағы оқиға

1966 жылғы 10 маусымда жұма күні тіркелген торнадолардың тізімі. #F Каунти Координаталар Уақыт (UTC) Жол ұзындығы ЗақымдануТехас F2Swisher 013036.9 миль (59 км) Ұзақ жолмен өткен торнадо. F1Swisher 01302 миль (3 км) Ұзаққа созбаған қонды, зақымдану туралы хабарлама жоқ. F0Swisher 01302 миль (3 км) Ұзаққа созбаған қонды, зақымдану туралы хабарлама жоқ.

11 маусым оқиғасы

1966 жылдың 11 маусымы, сенбі күні тіркелген торнадолар тізімі. #F Каунти Координаталар Уақыт (UTC) Жол ұзындығы ЗақымдануМиннесота F1Миннесота 2115 1.9 миль (3 км) Ұзаққа созбаған жанасу шағын зақымдарға әкелді. F4Crow Wing, Cass 2300 72.8 миль (117 км) Өте ұзын жол, жарты миль ені бар торнадо бірнеше шаруашылықты толығымен қиратты және кем дегенде 20-сына зақым келтірді. Екі үй F5 деңгейіне жуық зақымдалды, тек бетон қабырғалары ғана қалды. Мыңдаған ағаштар сындырылды және 3 адам жарақат алды. Айова F2Polk 2345 12.2 миль (20 км) F2Mitchell 0100 1 миль (2 км) F1Marshall 0145 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу шағын зақымдарға әкелді. F2Boone 0230 2 миль (3 км) F1Story 0300 2 миль (3 км) Ұзаққа созбаған жанасу шағын зақымдарға әкелді.

12 маусым оқиғасы

1966 жылдың 12 маусымындағы жексенбі күні тіркелген торнадолар тізімі. #F Каунти Координаталар Уақыт (UTC) Жол ұзындығы Зақымдар Канзас F1 Дуглас 22010.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу шағын зақымдарға әкелді. Миссури F0 Клей 2245 0.1 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу, зақым туралы хабарлама жоқ. F1 Монро 2330 0.2 миль (0 км) Ұзаққа созбаған жанасу шағын зақым келтірді. Техас F3 Дентон 0045 3.6 миль (6 км)

Топека, Канзас штаты

Жергілікті американдық аңыз бойынша, Бернеттің үйіндісі (потаватоми үндісінің басшысы Абрам Бернеттің есімімен аталатын жергілікті маңызды орын, сондай-ақ ежелгі американдық зират деп саналады) қаланы құйыннан қорғайды деп есептелген, яғни 250 фут (76 м) биіктіктегі төбе Топекаға жақындаған құйынды жояды. Бірнеше жыл бұрын, су мұнарасы тікелей үйіндіге салынған, бұл Топека тұрғындарының арасында дау тудырды, олар мұнараның қорғаныш әсерін жояды деп ойлады. 1889 жылдан бері штаттағы тіркелген деректер бойынша қалаға он құйын келген, бірақ 1966 жылғы құйын бұрынғыларынан әлдеқайда күшті болды. Топека құйыны 8 маусымда сағат 18:55-те Орталық уақыт бойынша қаладан батысқа қарай 8 миль (13 км) жерге тиіп, қалыптаса бастады. Ұлттық ауа райы қызметі Топекадағы болжамдау кеңсесі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ үкіметі сыйлаған, өңделген әскери радарды қолданғандықтан, құйынның қалыптасуын радарда анықтай алмады. Ол сол кездегі ең жаңа технология болғамен, доплерлік ауа райы радарымен салыстырғанда құйынды анықтау мүмкіндігі шектеулі болды. Сағат 19:30 шамасында қаланың оңтүстік-батысына қарай 1/4 - 1/2 миль (400–800 м) енді құйын солтүстік-шығысқа қарай қозғалып, Бернеттің үйіндісінен өтті. WIBW TV (13 арнасы, бұрын CBS/ABC/NBC желісінің аралас филиалы, қазір CBS) телеарнасының репортері Билл Куртис көрермендерге тыныш, бірақ қатаң түрде: «Құдай үшін, жасырыныңыз!» деп айтып, қауіпті дауылдан қорғану туралы хабарлады. Бернеттің үйіндісі бойындағы қисайған жолмен жүріп, құйын оның бағытына жақындап келе жатқанда, WREN (1250 AM, қазір KYYS) радиостанциясының тілшісі Рик Дуглас дауыл туралы екінші тікелей хабарлауға тырысып, эстакаданың астына паналауға тырысты. Дугласты құйын көтеріп алып, бірнеше секунд бойы ауада ұшырып, бір блокқа дейін тастап кетті. Киімдері денесінен жұлынып, күшті желмен жерге қарай итеріліп, Топеканың алты блогын аралап өтті. Дугластың денесі тозаң мен қиратылған заттармен жабылған. Ол ауруханаға келгенде медбике Дугластың бетін жауып, оның қаза тапқанын ойлады. The History Channel-дің «Құдайдың ашуы» бағдарламасына берген сұхбатында Дуглас мұқабаны шешіп алғанын, нәтижесінде медбике қорқып қалғанын айтты. Дуглас құйыннан кейін бірнеше жыл бойы терісінде сынықтарды тапты және бірнеше апта бойы «қан, ішек, ағаш және металл қоспасы» сияқты иіс сезілді. Құйын алдымен тұрғын үйлерге шабуылдап, үйлердің қатарын түгелдей жойып, көліктерді жүздеген метрге лақтырып жіберді. Куәгерлердің айтуынша, жер бетінен шөп қазылып алынған. Уошберн университеті тікелей зардап шекті, кампустағы көптеген үлкен тас ғимараттар қатты зақымдалды немесе қиратылды. Бір көлік университеттың ROTC ғимаратының үстінен ұшып, футбол алаңының 50 ярдық сызығына түскен. Құйын қаланың орталық бөлігінен өтіп, орталық ауданға шабуылдады. Көлік қорабы құлағанда автобустар қирады, ал Санта-Фе теміржолындағы пойыздар аударылды. Қала орталығындағы ғимараттардың көпшілігі қатты зақымдалды немесе терезелері сынды. Көліктер аударылып, көшелер қиратылған заттармен тосылды. Қала орталығындағы AT&T ғимаратының көптеген қызметкерлері, әріптесі құйын жақындап келе жатқаны туралы ескерткеннен кейін паналады, бірақ оны дыбыс өткізбейтін операторлық бөлмеден естіп болмады. Ғимаратқа аз ғана зақым келді. Канзас штатының Капитолий ғимараты да күмбезге тигеннен кейін зақымдалды, нәтижесінде мыс панельдердің бірі алынып тасталды. Дауыл қаланың орталық ауданынан өтіп бара жатқанда, Филип Биллард қалалық әуежайында орналасқан Ұлттық ауа райы қызметінің Топека болжау кеңсесінің метеорологтары құйын әуежай арқылы өтіп, бірнеше ұшақты аударып тастағанда паналады. Сағат 19:29-да, әуежайға тигеннен кейін 34 минуттан соң құйын тарап кетті. Осы уақытқа дейін құйын қаланың 22 милінен (35 км) өтіп, зақымдану жолының ені шамамен 200 метрді құрады. Ең қатты зақымданулар қаланың шығысындағы тұрғын үйлерде болды, себебі үйлер тығыз орналасқан. Құйынның жолындағы үйлер мен басқа да ғимараттар толығымен қиратылды, ал Ұлттық ауа райы қызметінің Топека болжау кеңсесі кейіннен құйынды Фуджита шкаласы бойынша F5 деп бағалады. Кейін қала әкімі Чак Райт тонаушыларды көздеріне түскен жерде атып өлтіру туралы жарлық шығарды. Канзас Ұлттық гвардиясы шақырылды. Қираған аудандардағы көшелер үйлер мен бизнес ғимараттарының қиратылған қалдықтарын қарауға келген көрермендерге толы болды, бұл құтқарушылардың қиратылған үйінділердің астында жоғалғандарды табуға жасаған күш-жігеріне кедергі келтірді. Құрбандардың отбасылары да оларды табуға келді. Барлығы 820 үй қиратылды және 3000-нан астам үй зақымдалды. 250 бизнес қиратылды және 2390-ы зақымдалды, соның ішінде ірі сауда орталығы да бар. Зақымдалған үйлер мен бизнес ғимараттарының 330-ы ауыр зақымдалды, ал қалған 5000-ы аз дәрежеде зақымдалды. Жүздерше пәтер қиратылды. Көптеген мемлекеттік ғимараттар, қоғамдық ғимараттар, басқа да құрылыстар мен мүлік зақымдалды немесе қиратылды. Жалпы, 16 адам қаза тапты және көптеген адамдар жараланды. Алайда, егер құйын мектеп сағатында немесе жұмыс уақытында немесе түнде болғанда, шамамен 5000 адам қаза табар еді деп есептеледі. Билл Куртис жедел түрде жасырыну туралы хабарлағандығы үшін көптеген өмірді сақтап қалғаны үшін мақталады.

According to a local Native American legend, Burnett's Mound (a local landmark that was named after Potawatomi Indian chief Abram Burnett, and also believed to be an ancient Native American burial ground) was thought to protect the city from tornadoes, suggesting that the 250 feet (76 m) hill would cause a tornado that was approaching Topeka to disintegrate. A few years earlier, a water tower had been built directly on the mound, which sparked controversy among Topeka residents who felt it could impede the mound's reputed protective effect. Ten other tornadoes had struck the city since state records began in 1889, but the 1966 tornado was worse than any of the others. The Topeka tornado began developing at 6:55 p. m. Central Time on June 8, touching down 8 mile (13 km) west of the city. The National Weather Service could not detect the developing tornado on radar as the Topeka forecast office used a modified military radar that was donated by the U. S. government after World War II. While it was state of the art for the time, it had limited ability to detect tornadic activity compared to Doppler weather radar. Around 7:30 p. m., a 1/4 to 1/2 mile (400–800 m) wide tornado tracked into the southwest side of town, moving northeast, and passed over Burnett's Mound. Bill Kurtis, then a fill in reporter at WIBW TV (channel 13; then a hybrid CBS/ABC/NBC affiliate, now CBS) delivered the message to take shelter from the devastating storm by telling viewers calmly but sternly, "for God's sake, take cover!" After broadcasting a take cover report on the air while driving down the winding road on Burnett's Mound with the tornado approaching his direction, Rick Douglass, a reporter for radio station WREN (1250 AM, now KYYS), attempted to take shelter under an overpass, while trying to do a second live report on the storm. Douglass was carried by the tornado, becoming airborne for a few seconds, and was dropped over one block away. Douglass, whose clothes were ripped from his body, was pushed by the strong winds along the ground until the tornado passed on to make a six block swath across Topeka. Douglass was found with dirt and debris covering his body. When he arrived at an area hospital, a nurse placed a cover over Douglass's face – believing he had perished. In an interview with The History Channel's Wrath of God, Douglass stated that he then pulled off the cover, resulting in the attending nurse wincing in reaction, Douglass found shards of debris in his skin for several years after the tornado and was left with a smell he described in the interview as "a mix of blood, guts, wood and metal" for several weeks. The tornado first struck residential areas, cleanly sweeping away entire rows of homes and hurling vehicles hundreds of yards through the air. Grass was scoured from the ground according to eyewitnesses. Washburn University took a direct hit, and many large stone buildings on campus were badly damaged or destroyed. One vehicle on campus was reportedly lofted over the top of the university's ROTC building, before coming to rest on the 50 yard line of the football field. The tornado ripped through the central part of the city, hitting the downtown area. Buses were crushed when the transportation barn was collapsed by the tornado, and trains on the Santa Fe Railway were overturned. Most of the downtown buildings were badly damaged or had windows blown out. Cars were flipped and tossed, and streets were blocked with debris. Many workers at the AT&T building downtown took shelter after a co worker warned them of the approaching tornado, which could not be heard through the soundproof operator's room. The building incurred only light damage. The Kansas State Capitol building was also damaged when debris struck the dome removing one of the copper panels. As the storm raged through the downtown area, meteorologists at the National Weather Service Topeka forecast office, located at Philip Billard Municipal Airport, took shelter as the tornado tracked through the airport, flipping over several airplanes. At 7:29 p. m., 34 minutes after it touched down, the tornado dissipated after ripping through the airport. By this time, the tornado had traversed 22 mile (35 km) of the city, with a damage path width of The most intense damage occurred in residential areas on the east side of town, due to the closely spaced housing units. Homes and other buildings along the tornado's path were obliterated, and the National Weather Service Topeka forecast office years later rated the tornado at F5 on the Fujita scale. Then mayor Chuck Wright later issued a decree that those caught looting would be shot on sight. The Kansas National Guard was called in. Streets in devastated areas of the city were filled with sightseers checking out the ruins of homes and businesses, which hampered efforts from first responders to find those missing under rubble. Families of victims also came to the scene to try to find them. A total of 820 homes were destroyed and 3,000 others were damaged. 250 businesses were destroyed and 2,390 were damaged including a major shopping center. 330 of the damaged homes and businesses suffered major damage and the other 5,000 received lesser degrees of damage. Hundreds of apartments were destroyed. Many government buildings, public buildings, other structures and much other property were damaged or destroyed. Overall, 16 people were killed, and many others were injured. However, it is believed that had the tornado hit during school and work hours or during the night, that as many as 5,000 people would have been killed. Bill Kurtis was credited for saving many lives with his urgent message to take cover.