Кіріспе

Клайв Доннер режиссері 1984 жылғы АҚШ телефильмі. «Рождестволық ән» – Чарльз Диккенстің 1843 жылғы «Рождестволық әні» романының телеверсиясы. Фильмді 1951 жылғы «Скрудж» фильмінің монтажшысы болған Клайв Доннер түсірген. Басты рөлде – Джордж С. Скотт, ол Эбенизер Скрудж рөлін сомдады. Сондай-ақ, фильмде Фрэнк Финлей Марлидің рухы, Дэвид Уорнер Боб Кратчит, Сюзанна Йорк миссис Кратчит, Анжела Плезенс Өткен Рождествоның рухы, Эдвард Вудворд Ағымдағы Рождествоның рухы және Роджер Рис Скрудждің туысы Фред рөлінде ойнады; Рис фильмнің басында және соңында Чарльз Диккенстің сөздерінің бір бөлігін айтады. Фильм Шропширдегі Шрусберидің тарихи ортағасырлық қаласында түсірілді. Фильм жағымды пікірлер алды, декорациялар, саундтрек, түсіру және актерлік шеберлік, әсіресе Скотттың Скрудж рөлін сомдауы жоғары бағаланды.

Сюжет

Виктория дәуірінің Рождество қарсаңында Лондон тауар саудашысы Эбенезер Скрудж өзінің немере інісі Фред Холливеллдің Рождестволық кешкі асқа шақыруын қабылдамайды және өзінің адал, бірақ аз төленетін қызметкері Боб Кратчиттің Рождествоға демалыс беру туралы өтінішін қарсылықпен қабылдайды, өйткені күн ішінде жұмыс болмайды. Скрудж кейіннен үш кәсіпкерге жүгері үшін 5% артық төлейді, өйткені олар алдыңғы күні оның талаптарын орындай алмады, олардың ашуы. Скрудж бұдан кейін қайырымдылық қызметкерлері Пул мен Хаккингке садақа беруден бас тартады, ал кедейлерді өлі болғандары жақсырақ "жұмыртқа" деп атайды. Сол түні Скруджге жеті жыл бұрын қайтыс болған серіктесі Джейкоб Марлидің арманы келіп, ол Марлидің өлімнен кейінгі өміріне лайық деп саналады: ол жер бетінде мәңгілікке жүріп, өзінің ашкөздігімен ауыр шынжырларды алып жүреді. Марлидің айтуынша, сол түні Скруджге үш рух келеді. Түнгі сағат 1-де өткен Рождествоның арманы Скруджді жалғыздыққа толы балалық шағына қайтарады. Бала кезінде Скруджді интернатта Әкесі Силас тастап кетеді. Әкесі Ебенизерге кек сақтаған, өйткені баланың анасы оны босанғанда қайтыс болды. Сайлас Эбенезерге мейірімді мистер Феззивигпен шәкірттікке барады, ол үш күн ғана өзінің сүйікті үлкен әпкесі Фанмен, Фредтің анасымен, ол қайтыс болғаннан бері өткізді. Скруджге өзінің Беллге деген махаббаты мен уәдесі көрсетіледі, ол бастапқыда сүйген, бірақ ақырында жоғалған, өйткені ол Силаның өліміне байланысты қаржылық қауіпсіздікпен айналысты. Рух оған Беллдің Рождество қарсаңында Марлидің бақытты үйленген ана ретінде қайтыс болғанын көрсетеді. Белл Скрудждің жалғыздығына жанашырлық танытқанда, ол ашуланады, рухты шапанымен сөндіреді және өзінің жатын бөлмесінде қайта пайда болады. Түнгі сағат 2-де Рождестволық рух Скруджге Рождество күнінің қуанышын көрсетеді. Олар Кратчиттің үйіне барып, Бобтың отбасының шағын кешкі асқа риза екенін табады. Жүрегі Скрудждің сыншылдығын мазақтайды, Bob өзінің ұлы Питерге Фред оны жомарт жалақымен шәкірт ретінде қабылдауға дайын екенін хабарлайды. Скрудж Тимнен (Бобтың мүгедек ұлы) аман қалады ма деп сұрағанда, рух болашақ өзгермеген жағдайда ол өлетінін түсіндіреді және Эбенезердің кедейлер туралы бұрынғы пікірлерін саркастикалық түрде келтіреді. Скрудж Фредтің үйіне тойға әкелінеді, оған Скрудж қатысудан бас тартты. Фред әйелі Джанетке Скруджмен қарым-қатынасын жалғастыратынын, оның қайтыс болған анасы Фан үшін, Скрудж онымен сүйіспеншілік танытқандығын түсіндіреді; Эбенезер бұған әсер етеді. Содан кейін рух Скруджді үйсіз отбасылар қоныстанған туннельге алып барады. Жігіт Скрудждің кедейлер ауытқуы жоқ деген сенімін сынға алып, Эбенезерге екі тамақ тапшылығы бар балаларды, Надандық пен Қажеттілікті көрсетеді, Скруджге олардан сақ болуды ескертеді. Содан кейін жын жоғалып кетеді, Скруджді тастап кетеді. Келе жатқан Рождествоның арбағы келіп, Скруджді алмасуға алып барады, онда үш кәсіпкер әріптесінің өлімі туралы жансыз түрде талқылайды, олар ертеңгі асқа қатысса ғана оның жерлеу рәсіміне қатысады. Скрудж өзінің жатын бөлмесіне апарылады, онда оның төсегінің астында өлі адам жатыр. Скрудж матаны көтеруден тартыншақтайды және адамның өліміне байланысты сезімдерін көрсетуді талап етеді. Ол қаланың кедей аймағына әкелінеді, онда оның дүние-мүлкі ұрланғаннан кейін қоршалған, ұры миссис Дилбер және қоршаушы Джо екеуі де өлі иесін мазақ етеді. Скрудж өзіне тек ашкөздік пен ашкөздік көрсетіліп, оның орнына нәзіктік көрінсін деп талап еткеніне шағымданады. Ол Кратчиттің үйіне жеткізіледі, онда Боб пен оның отбасы Тимнің жақында қайтыс болғанын жоқтап, баланың есінде қалады. Ебенезер үйіне апаруды сұрайды, бірақ оның орнына зиратқа апарылады. Ол өлген адамның кім екенін сұрағанда, жын есіксіз қабірдің жанына қарай сілтейді. Скрудж өзінің атын жазған қабір тасын көру үшін қарды сүртеді; өзінің жүрексіздігінің салдарын мойындап, Скрудж көз жасын төгіп, өз жолын жақсартуға ант береді және аман қалуды сұрайды. Содан соң Эбенезер өзінің бөлмесіне оралады. Рождество күні екенін білген қуанышты Скрудж жасырын түрде Крэчиттерге кешкі асқа үлкен жүлдеге ие болған күрішті жібереді. Лондон тұрғындарына Рождестволық тілектерін білдіріп, ол Пул мен Хаккингке үлкен сыйлық береді. Скрудж Холливеллдің үйіне барады; Фред пен Джанет Эбенезердің кешкі асқа шақыруды қабылдап, өзінің немере інісімен татуласып, Фанды қаншалықты жақсы кө�...

Өндіріс

Бұл фильм Англияның Мидлендс аймағындағы Шропшир графтығындағы Шрусбери қаласында түсірілді. Ол бастапқыда 1984 жылдың 17 желтоқсанында американдық CBS телеарнасында көрсетілді және Ұлыбританияда кинотеатрларда шықты. Фильм Францияда TF1 телеарнасында Рождество күні көрсетілді. АҚШ-тағы тұсаукесерін IBM компаниясы демеушілік етті және екі сағаттық премьераға арналған барлық жарнамалық уақытты сатып алды. Фильм 20.7/30 рейтингі/үлесін алып, эфир уақытын жеңіп, апта ішінде 10-шы орынға ие болды. Фильм "Барлық уақыттағы ең сүйікті әуеқұмарлық оқиғасының жаңа, қуатты ұсынымы!" деген слоганмен таныстырылды.

Бастапқы материалмен салыстыру

Қарапайым ашкөз емес, Скрудж Рождествоны қысымға алып күлетін, тіпті рухтармен кездескенде өз іс-әрекеттерін қорғауға тырысатын аяусыз бизнесмен. Адаптацияда Пул және Хаккинг деп аталатын екі меценаттың араласуы кітаптағыдай кеңседе емес, Лондон биржасында болады. Скрудж кітапта Марлидің бейнесін есік тұтқасында көргеннен кейін баспалдақпен көтеріліп бара жатқан қаралы көлікті көргені көшеде болып, Марлидің денесін алып жүрген мәйіт көлігіне айналады. Марлидің әруағы, бастапқыда (кітаптағыдай) көріне бермейтін болса да, бөлмеге кірген кезде нығайып қатаңдайды. Скрудждің анасы оны дүниеге келтірген кезде қайтыс болған, осыдан оның әкесі оған өш алады. Әкесі оны үш күннен кейін Феццивигке жібергеніне ашуланып, кінәлайды.

Үй медиасы

Фильм 1984 жылы тұңғыш рет көрсетілгеннен бері американдық жергілікті арналарда таратылып, 1989 жылы (Ұлыбританияда) VHS форматында, ал 1999 жылы DVD форматында жарық көрді. Мұның себебі Скотттың өзі (кейін оның мүлігі Бакстер денсаулық сақтау арқылы, Скотт отбасы авторлық құқықтарын оларға сыйға тартқандықтан) осы фильмге құқығы болғандықтан болды. 2007 жылдың 25 қарашасында фильм тұңғыш рет көрсетілгеннен бері алғаш рет AMC ұлттық телеарнасында көрсетілді, және арна Скотт отбасының мұрагерлерінен және 20th Century Studios / Walt Disney Television компанияларынан (соңғыларының тарату құқықтары бейне құқықтарына ие болуының нәтижесі) лицензия алып, әр желтоқсанда көрсетуді жалғастыруда. 2009 жылы алғыс айту күнінен кейін Hallmark Channel телеарнасы да осы фильмен эфир берді. Сол жылы Fox компаниясы фильмді DVD форматында қайта шығарды, қаптамасы жаңартылды, бірақ мәзірі мен қосымша мүмкіндіктері бұрынғы DVD нұсқасына ұқсас болды. Fox 2010 жылдың желтоқсанында Blu-ray форматында да шығарды.

Сыни қабылдау

Фильм "Рождестволық ән" романының бірнеше бейімделулерінің арасында ең жақсы көрілетіні болып қала береді. "Нью-Йорк Таймс" газетінің Джон Дж. О'Коннор кинографиясын, декорацияларын және актерлердің ойынын (әсіресе Скоттты) жоғары бағалап, жағымды пікір білдірді. Скотт Скрудж рөлін сомдағаны үшін "Шексіз сериядағы немесе арнайы фильмдегі ең үздік жетекші актер" номинациясы бойынша "Эмми" сыйлығына ие болды. 2009 жылы романшы және эссеші Луи Байярд Salon.com сайтында бұл бейімделуді "жақсы көрілетін әдеби классиканың шешуші нұсқасы" деп атады, Диккенстің түпнұсқа әңгімесіне, декорацияларға, қосалқы актерлердің шеберлігіне және әсіресе Скотттың Скрудж рөлін орындауына жоғары баға берді.