Кіріспе

Сенегал мен Мавританиядағы жартылай шөл аймағы Фута Торо (Wolof және , فُوتَ تور, ; فوتا تورو), көбінесе Фута, Сенегал өзенінің орта ағысы айналасындағы жартылай шөл аймақ. Бұл аймақ Сенегал мен Мавритания шекарасында орналасқан, бірнеше фула мемлекеттерінің орталығы және джихад әскерлері мен Фута Джалонға көшіп келушілердің көзі ретінде тарихи маңызы бар. Фута деген сөз фулбелер өмір сүрген кез келген аймаққа берген жалпы атау, ал Торо деген сөз оның тұрғындары үшін аймақтың нақты сәйкестігі болды, ол ежелгі Такрур патшалығынан алынған болуы мүмкін. Бұл аймақтағы адамдардың басым көпшілігі Пулаар тілінде сөйлейді. Олар өздерін тіл арқылы таныстырып, Хаалпулаар'ен деген атауға ие болды, бұл Пулаар тілін сөйлейтіндер дегенді білдіреді. Хаалпулаар'ендер Toucouleurs (var. Туколор), сондай-ақ Такрурдан алынған атау.

География

Фута-Торо өзені шамамен 400 шақырымға созылады, бірақ Сенегал өзенінің екі жағында 20 шақырымға дейінгі тар жолақ қана жақсы сулы және құнарлы. Тарихи тұрғыдан алғанда, Фута Тороның әрбір географиялық провинциясы ваало су тасқыны алаптарының құнарлы қалталары болды және бұл ресурсты туыстық топтар бақылады. Ұзақ уақыт аймақтың көптеген отбасыларға бөлінуі, сондай-ақ меншік құқығының бір ұрпақтан екінші ұрпаққа берілуі көптеген отбасылық даулар, саяси дағдарыстар мен қақтығыстарға әкелді.

Тарих

Фулалар алғаш рет қазіргі Фута-Тороға Вагаду империясының тұсында, күн санап құрғақ болып жатқан Адрар және Ход аймақтарынан қашып келген. Олар көшпелі малшылар, олар ертедегі протосерлер мен волофтармен араласты. Ол кезде Такрур деп аталатын, транссахаралық саудамен байыды, әсіресе Альморавидтер Кумби Салехты жаулап алғаннан кейін бәсекелес сауда орталықтарын жойды. Фута-Тороны басып алушылар үшін мақсат ретінде Вагаду, Соссо империясы, Мали империясы және Жолоф империясы біріне-бірі басып алды немесе бағындырды. Алмамиялық Фута Торо кейіннен Тукулер жаулап алушысы әл-Хадж Омар Талл мен отаршылдыққа қарсы көтерілісші әл-Хадж Махмаду Ламиннің джихады үшін басты жауынгерлік алаңға айналды. Қарсылық көрсеткеніне қарамастан, Фута Торо 1900 жылға қарай қазіргі Сенегалдан көшіп келген француз отаршыл күштерінің қолында болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін аймақтың жүрегі, Сенегал өзенінің оңтүстік жағалауы Сенегалмен сақталды; қазіргі тілмен айтқанда, "Фута Торо" әдетте сол жағалауды білдіреді. Солтүстік жағалауы Кемама деп аталады және Мавританияның бір бөлігі болып табылады.

Облыстар

Тарихи тұрғыдан батыс бөлігі Торо деп аталды, ал орталық бөлігі Босеа, Йирлабе Хеббьябе, Лоу және Хайлабе провинцияларын қамтиды. Шығыс Футаға Нгенар және Дамга провинциялары кіреді. 11 - 17 ғасырларда аймақтағы Фула билігінің биік кезінде Фута Торо Тагант және Ассаба платоларына дейінгі жазықтарды қамтыды. Солтүстіктегі Тахрур патшалық астанасы орналасқан Горгол өзенінің аңғары оның орталығы болды. Алайда 17 ғасырдан бастап Сахараның құрғап, берберлер мен хасанилердің шабуылдары күшейген сайын Фута-Торо азайып кетті.