Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1421 жылғы Жүз жылдық соғыстың шайқасы
1421 battle of the Hundred Years' War
Бауге шайқасы – 1421 жылдың 22 наурызында Францияның Анже қаласының шығысындағы Баугеде ағылшын және франко-шотланд әскерлері арасында болған шайқас. Бұл шайқаста ағылшындар ауыр жеңіліске ұшырады. Ағылшын әскеріне корольдің інісі Томас Кларенс герцогы басшылық етсе, франко-шотланд әскерлеріне Бухан графы Джон Стюарт және Франция маршалы Гилберт Мотье де Ла Файет басшылық етті. Ағылшын әскерінің құрамында 4000 адам болғанмен, шайқасқа тек 1500 әскер қатысты, ал қарсы жақта 5000 француз бен шотланд әскері болды.
The Battle of Baugé, fought between the English and a Franco Scots army on 22 March 1421 at Baugé, France, east of Angers, was a major defeat for the English in the Hundred Years' War. The English army was led by the king's brother Thomas, Duke of Clarence, while the Franco Scots were led by both John Stewart, Earl of Buchan, and Gilbert Motier de La Fayette, the Marshal of France. English strength was 4,000 men, although only 1,500 deployed, against 5,000 French and Scots.
Өмірбаян
1415 жылы Генрих V соғысты қайта бастау ниетімен шамамен 10 500 сарбазбен Англиядан Францияға аттанды. Ол одан кейін өте табысты әскери науқан жүргізді, соның ішінде Агинкур шайқасындағы шешуші жеңіс және Франциядағы Англияның бұрынғы иеліктерінің көп бөлігін француз тәжінен қайтарып алды. Шотландия 1295 жылдан бері Франциямен одақтас болды. 1419 жылы Франциядағы жағдай қиын болды. Нормандия ағылшындардың, ал Париж бургундтардың бақылауында болды. Франция корольшілдер мен Бургундия герцогтарының жақтастары арасындағы азаматтық соғысқа ұшырады. Осы жағдай нашарлаған кезде, Дофин шотландтардан көмек сұрады. Шотланд әскері Джон, Букан графы мен Арчибальд, Вигтаун графының басшылығымен құрылды және 1419 жылдың соңынан 1421 жылға дейін шотланд әскері Дофиннің төменгі Луара аймалын қорғауының басты тірегі болды. Генрих 1421 жылы Англияға оралғанда, қалған әскерді мұрагері Томас, Кларенс герцогы басқаруға қалдырды. Патшаның бұйрығымен Кларенс герцогы Анжу және Мэн провинцияларында 4000 сарбазбен шабуылдар жасады. Бұл шабуылға көп қарсылық болған жоқ, және 21 наурыз, Ұлы жұма күні ағылшын әскері Виль-Бауге кішкентай қаласының жанында орналасты. 5000-ге жуық франко-шотланд әскері де Vieil Baugé аймағына ағылшын әскерінің жолын тоқтату үшін келді. Олар Букан графы және Францияның жаңа маршалы, Ла-Файетт мырзасының басшылығында болды; алайда, ағылшын күштері тарап кетті, және көптеген ағылшын садақшылары олжа немесе азық-түлік іздеуге кетіп қалды. Пасха күнінің алдындағы күні, осы іздеу тобының бірі 5000 сарбаздық шотланд әскері туралы ақпарат берген шотландтық қарулы күшін ұстады. Кларенс жаумен шайқасуға құштар еді, бірақ ол бір мәселеге тап болды: ертең Пасха жексенбісі, христиан күнтізбесіндегі ең қасиетті күндердің бірі, онда шайқас мүмкін емес еді. Екі күндік кешігу де қабылдана қойған жоқ. Уолтер Бауэрдің жылнамаларына сәйкес, екі қолбасшы да Пасхаға қатысты қысқа мерзімді бітімге келісті.
In 1415 Henry V, with the intention of resuming the war, sailed from England to France with a force of about 10,500. He then pursued a highly successful military campaign, including the decisive victory at the Battle of Agincourt, and regained from the French crown much of England's previously held lands in France. The Scots had been in an alliance with France since 1295. In 1419 the situation in France was desperate. Normandy was lost to the English and Paris to the Burgundians. France was in a state of an ongoing civil war between the Royalist faction and the supporters of the dukes of Burgundy. In these deteriorating circumstances, the Dauphin appealed to the Scots for help. A Scottish army was assembled under the leadership of John, Earl of Buchan, and Archibald, Earl of Wigtown, and from late 1419 to 1421 the Scottish army became the mainstay of the Dauphin’s defence of the lower Loire valley. When Henry returned to England in 1421, he left his heir presumptive, Thomas, Duke of Clarence, in charge of the remaining army. Following the King's instructions, the Duke of Clarence led 4000 men in raids through the provinces of Anjou and Maine. This chevauchée met with little resistance, and by Good Friday, 21 March, the English army had made camp near the little town of Vieil Baugé. The Franco Scots army of about 5000 also arrived in the Vieil Baugé area to block the English army's progress. It was commanded by the Earl of Buchan and the new Marshal of France, the Seigneur of La Fayette; however, the English forces were dispersed, and, significantly, many of the English archers had ridden off in search of plunder or forage. On Easter Saturday, one of these foraging groups captured a Scots man at arms who was able to provide the Duke of Clarence with intelligence on the 5000 strong Scottish army. Clarence was keen to engage the enemy; however, he had a problem: the following day was Easter Sunday, one of the most holy days in the Christian calendar, when a battle would be unthinkable. A two day delay was also deemed as out of the question. According to the chronicles of Walter Bower both commanders agreed to a short truce for Easter.
Шайқас
Бауге шайқасы туралы бірнеше баяндама бар; олар толықтығы жағынан әртүрлі болуы мүмкін, бірақ көпшілігі франко-шотландтықтардың жеңісіне Кларенс герцогының асығыс әрекеттері себеп болды деген пікірде. Кларенс ақыры өтіп өтуге күш қолданғанда, ол франко-шотландтық әскердің басты күштерімен бетпе-бет келді; олардың қарулы әскерлері түсіріліп, шотландтық мергендермен жақсы қорғалған еді. Күндіздің соңында, шамамен кешке қарай, Солсбери шешуші қадам жасады. Ол ағылшын мергендерін жинап алып, олардың бір бөлігін ағылшын әскерінің қалдықтарын құтқару және, ішінде Кларенс герцогының мәйіті де бар, қаза тапқандардың денелерін қайтару үшін пайдаланды.
There are several accounts of the Battle of Baugé; they may vary in the detail; however, most agree that principal factor in the Franco Scottish victory was the rashness of the Duke of Clarence. When Clarence finally forced his way across, he was confronted with the main body of the Franco Scottish army; its men at arms were dismounted and were well defended by the Scottish archers. Later on in the day, probably in the evening, decisive action was taken by Salisbury, who, having succeeded in rounding up the English archers, used a contingent of them to rescue what was left of the English force and retrieve some of the bodies of the fallen, including that of Clarence.
Салдары
Алайда, шотландтар Солсбери бастаған ағылшын әскерінің қалдықтарының қашып кетуіне мүмкіндік берді, соның салдарынан ағылшындарды Франциядан толығымен қуу мүмкіндігінен айырылды. Дегенмен, бұл шайқас шотланд әскерінің Франциядағы беделін бекітті.
However, the Scots allowed the remnant of the English army, led by Salisbury, to escape and so missed an opportunity to remove the English from France. Nevertheless, the battle did secure the reputation of the Scottish army in France.