Мата'панг (1680 ж. ө.к.) – Гуам а-ралындағы испан басқыншылығына қарсы тұрған атақты чаморро басшысы. Мәдениетін қорғаған, өзін-өзі анықтау үшін күрескен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
17 ғасырдағы шаморролық ауыл басшысы
17th century Chamorro village chief
Матапанг (1680 ж. қайтыс болды) – Гуахан аралындағы ежелгі шаморролық Томхом ауылының шаморро мага'лахиы немесе басшысы болған. Оның есімі шаморро тілінде «тазалау арқылы күйін тазарту» деген мағынаны білдіреді. Матапанг испан-шаморро соғыстары кезінде испандықтардың басып кіруіне қарсылық көрсетуімен және Гуамдағы испандық отарлық империяның алғашқы миссионері, испан дін қызметкері Диего Луис де Сан Витореспен, сондай-ақ оның филиппин серіктесі Педро Калунсодпен болған қақтығысымен ең жақсы танымал. Бұл қақтығыс нәтижесінде шет елдіктер Матапанг пен оның серігі Хураоның қолынан қаза тапты. Бүгінде Матапанг шаморролардың өзін-өзі анықтау құқығы үшін күресетін белсенділер арасында символдық тұлғаға айналды.
Matå'pang (died 1680) was a Chamorro maga'låhi or chief of the ancient Chamorro village of Tomhom on the island of Guahan. His name meant "to be made pure by cleansing" in Chamorro. Matå'pang is best known for resisting the Spanish invasion during the Spanish–Chamorro Wars and for his conflict with a Spanish priest Diego Luis de San Vitores, an early missionary of the colonial Spanish empire on Guam, and his Filipino associate, Pedro Calungsod, resulting in the deaths of the foreigners at the hands of Matå'pang and his companion Hurao. Today Matå'pang has become iconic among many activists for Chamorro self determination.
Өмірбаян
Матопанг өмірінің басында христиан дінін қабылдады, бірақ кейін испандықтардың оны чаморро мәдениетін басып тастау үшін пайдаланғанын көргеннен кейін сенімінен бас тартты. Дегенмен, Матопангты шіркеуге қайтаруға тырысып, Диего Луис де Сан-Виторес 1672 жылы оның кішкентай қызын жасырын түрде крещение рәсімінен өткізді. Бұл әрекет Матопангты қатты ашуландырды, себебі ол крещение рәсімінен ғана емес, сонымен қатар басқаның үйіне кіруге тыйым салатын қағиданы бұзғандықтан; қызының крещение алғанын білгеннен кейін Матопанг дереу Сан-Виторесті іздеп тауып өлтірді. Сан-Виторестің өлімі Гуамдағы христиандық миссияның ашық қақтығысқа ұласуына әкеп соқты, ал Матопанг чаморролардың маңызды әскери жетекшісі ретінде әрекет ете бастады. Бірақ ол соғыста жарақаттанып, жақын жердегі Рота аралына емделуге шегінді. Сол өлеңінде Паскуа былай дейді: "Көріп отырғаныңыздай, әке Луис де Сан-Виторес Тынық мұхитының "индиостарына" Құдайды жеткізуге бейілді болған. Ол Матопангтың ауру баласын крещениелеуге тыйым салған бұйрығына бағынбағандықтан, Матопанг миссионерді өлтіріп, кек алды. Матопанг миссионердің рухани көмегіне қарсы болған жоқ, Сан-Виторес Матопангтың мәдени сенімдеріне қарсы шықты. Осылайша, осы аңызға айналған басшы чаморролар мен испандықтар арасында 30 жылдық соғыстың отын тұтандырды – сол оттың шынқыры бүгінгі күнге дейін Гуамның тәуелсіздігін қалайтындардың жүрегінде жалыстап тұр. Матапанг жағажай паркі – Тумон шығанағының бойындағы шағын қоғамдық парк, ол жергілікті каноэлермен жүзушілердің арасында танымал. Ол иезуиттің есімімен аталған Пале Сан-Виторес көшесінен алшақ орналасқан.
Early in his life, Matå'pang converted to Christianity, but later renounced the faith after seeing the Spaniards use it to suppress Chamorro culture. However, in an attempt to draw Matå'pang back to the church, Diego Luis de San Vitores covertly baptized Matå'pang's infant daughter in 1672. This action infuriated Matå'pang, not just because of the baptism but also because it violated a taboo against entering a chief's home; after learning of his daughter's baptism, Matå'pang immediately tracked down and killed San Vitores. The death of San Vitores caused the Christianizing mission on Guam to deteriorate into open conflict, and Matå'pang began acting as a key military leader among the Chamorro. However, he was eventually injured in battle, and retreated to the nearby island of Rota to recuperate. In that poem, Pascua states:"You see, Father Luis de San Vitores was determined to bring God to the "Indios" of the Pacific. "Determined enough he disobeyed Matåpang’s order not to baptize his ailing child Matåpang retaliated by killing the missionary priest. "It was not that Matåpang defied the missionary’s spiritual relief but that San Vitores defied Matåpang’s cultural belief. "In so doing this legendary chief ignited the flames that started a 30 year war between the Chamorros and the Spanish the embers of that fire continue to burn within the hearts of those who want Guam to be free from colonial rule." Matapang Beach Park is a small public park along Tumon Bay in Tumon that is popular with local outrigger canoe rowing teams. It is located off of Pale San Vitores Road, named after the Jesuit.
Академиялық сын
Профессор Винс Диаз Мага'лохи Матапангтың мұрасын баяндамасында және кейіннен жарияланған "Матапангтың каноэсінің іздері" атты мақаласында жан-жақты талдады. Оның сөздері Матапанг туралы жергілікті халық пен отаршылдардың әртүрлі баяндамаларын бөліп көрсетеді. Ол хаморро халқының нақты және символдық теңіз кемесі – каноэ метафорасын пайдаланады және чаморро мен тагалог тілдеріндегі matå'pang сөзінің тілдік айырмашылықтарын зерттейді. "Бірінші қадам – Сан-Виторесті жергілікті халықтың көзқарасы мен шындығының пайдасына негізгі белгі ретінде уақытша ығыстыру, осылайша жаңа басты кейіпкер Матапанг болады", – деді Диас. "Екінші қадам – Матапангты жергілікті контексте, яғни оны дәстүрлі түсініктер арқылы қалай түсінуге және қабылдауға болады, соны бағалау болып табылады".
Professor Vince Diaz has critically examined the legacy of Maga'låhi Matå'pang in his presentation and later article "In the Wake of Matå'pang's Canoe." His talks deconstruct the varying accounts of Matå’pang from both indigenous and colonial views. In doing so, he utilizes the metaphor of the canoe – the literal and symbolic seafaring vessel of the Chamorros – and delves into the linguistic variations of the word matå'pang between Chamorro and Tagalog. "The first step is to displace momentarily San Vitores as the principle sign in favor of Native perspective and reality, so that the new protagonist is Matå'pang", said Diaz. "The second step would be to appreciate Matå'pang in native discourse, that is, in terms of how it has and how it can be understood and comprehended in indigenous ways".