1294-1295 жылғы Уэльс көтерілісінің басшысы Мадог ап Лливелин
Madog ap Llywelyn
Мадог ап Лливелин: 1294-95 Уэльс көтерілісінің басшысы, соңғы уэльс князі Лливелин ап Груффидтің туысы. Уэльс тарихы, князь титулы, көтеріліс туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1294-1295 жылғы Уэльс көтерілісінің басшысы Мадог ап Лливелин (1312 жылдан кейін қайтыс болды) Уэльстегі ағылшын үстемдігіне қарсы 1294-95 жылғы Уэльс көтерілісінің жетекшісі болды. 15 ғасырдағы Оуэйн Глиндүр көтерілісінен бұрын осы көтеріліс ұзақтығы бойынша екінші орында тұрды. Мадог Аберфрау әулетінің кіші тармағынан шыққан және Уэльстің соңғы мойындалған тума ханзадасы Лливелин ап Груффудтың алыс туысы болды. Көтеріліс барысында Мадог "Уэльс принці" деген атағымен жер берген жарлыққа қол қойды.
Leader of the Welsh revolt of 1294–1295
Madog ap Llywelyn (died after 1312) was the leader of the Welsh revolt of 1294–95 against English rule in Wales. The revolt was surpassed in longevity only by the revolt of Owain Glyndŵr in the 15th century. Madog belonged to a junior branch of the House of Aberffraw and was a distant relation of Llywelyn ap Gruffudd, the last recognised native Prince of Wales. During his revolt, Madog issued a land grant in which he used the title "Prince of Wales".
Ұрпағы
Мадог – Лайвелин ап Маредудтың ұлы, Мерионидттің соңғы вассалдық лорды, ол 1256 жылы Брин Дервин шайқасында болашақ Уэльс принці Лайвелин ап Груффудқа қарсылық көрсеткендігі үшін мұрасынан айырылды. Лайвелин ап Маредуд Англияға жер аударылып, 1262 жылдың маусымына дейін ағылшын тәжінен зейнетақы алды, кейін Лайвелин ап Груффудпен қайта табысты. 1263 жылдың сәуір айында уэльстер үшін шайқаста қаза тапты. Оның үлкен ұлы Мадог, мүмкін жер аударылу кезінде дүниеге келген, 1277 жылы Англия королі Эдуард I-ден айтарлықтай қаржылық сыйлықтар алғаны мәлім, және ол бұл ақшаны 1278 жылы Уэльс принцімен соттасу үшін пайдаланды, әкесінің Мерионидттік кантревін қайтаруға тырысты. Мадог 1282 жылы Лайвелин ап Груффудтың қайтысынан кейін Гвинедке оралған, сондай-ақ Англия королінен Англсидегі жерлер алды.
Madog was the son of Llywelyn ap Maredudd, the last vassal Lord of Meirionydd who had been deprived of his patrimony in 1256 for opposing the future Prince of Wales, Llywelyn ap Gruffudd, at the Battle of Bryn Derwin. Llywelyn ap Maredudd had gone into exile in England where he received a pension from the English crown, until June 1262 when he reconciled with Llywelyn ap Gruffudd. He died in a skirmish fighting for the Welsh in April 1263. His eldest son, Madog, who may have been born in exile, is known to have received substantial monetary gifts from King Edward I of England in 1277, and used this money to sue the Prince of Wales in 1278 in an attempt to have his father's cantref of Meirionydd returned to him. It appears that Madog returned to Gwynedd after the death of Llywelyn ap Gruffudd in 1282, and received lands from the King of England in Anglesey.
Король Эдуард I-ге қарсы көтеріліс
Михайл (29 қыркүйек) 1294 жылы Мадог Солтүстік және Батыс Уэльстегі жаңа патшалық әкімшіліктің әрекеттеріне, сондай-ақ барлық жылжымалы мүліктің он бес бөлігінен алынатын салықтар сияқты салықтардың енгізілуіне жауап ретінде ұлттық көтеріліс бастады. Көтерілістің мақсаты Уэльстің бұрынғы княздығын қайта орнату болғанына ешқандай дәлел жоқ, бірақ ол көтеріліс кезінде берілген жер сыйлығында "Уэльс князі" деген аталымды қолданды. Көтеріліс айлар бойы жоспарланып, шабуылдар Уэльс бойынша бір күні жүзеге асты. Мадог солтүстікте әрекет еткен кезде, Уэльстің орталық және оңтүстік бөліктеріндегі шабуылдарды Синан ап Маредуд, Маелгван ап Рис және Гламоргандағы Гвинллвгтен Морган ап Маредуд басқарды. Көтерілісшілердің жетекшілері қыркүйек айының соңына қарай король Эдуард пен оның көптеген әскерлері Франциядағы жоспарланған жорыққа аттанады деп үміттенді. Алайда, нашар ауа райына байланысты Эдуардтың әскері әлі теңізге шықпаған еді, сондықтан ол француз жорығын тоқтатты да, Уэльстік көтеріліске қарсы күреске кірісті.
On Michaelmas (29 September) 1294, Madog put himself at the head of a national revolt in response to the actions of new royal administrators in north and west Wales and the imposition of taxes such as that levied on one fifteenth of all movables. Although there is no evidence that the aim of the rebellion was the re establishment of the former principality of Wales, he did, in one land grant issued during the rebellion, use the title "prince of Wales". The uprising had been planned for months and attacks occurred on the same day across Wales. While Madog acted in the north the attacks in mid and south Wales were led by Cynan ap Maredudd, Maelgwn ap Rhys, and Morgan ap Maredudd of Gwynllwg in Glamorgan. The rebel leaders hoped that by the end of September King Edward and most of his forces would be in France on a planned campaign. However, due to bad weather Edward's army had not yet sailed and he quickly cancelled the French campaign to deal with the Welsh uprising.
Эдуардтың қамалдарына шабуыл жасалды
Каернарфонды Мадогтың әскерлері басып алды және қамал, сондай-ақ Кастелл-и-Бере (кейіннен өртелген), Хаварден, Рутин және Денбиг қалалары жаулап алынды. Криксит қамалы бірнеше ай бойы Мадогтың әскерлерімен қоршауға алынды, ал Харлех та солай болды. Морлестің қамалы оңтүстікте Морганның басшылығымен басылып алынды, ал Синан ап Маредуд Буилт қамалын алты апта бойы қоршады. Кейрфилли қаласының жартысы өртеп тасталды, бірақ қамалдың өзі тұрды, ал оңтүстікте Кенфиг қамалы тоналды. Солтүстік Уэльсте көптеген ағылшын жер иелері жағдайды түзетуге тырысты. Денбиг қаласының иесі Генри де Лейси, қамал қоршауға алынғаннан кейін Денбигке жорық жасады; бірақ, 11 қарашада қаланың сыртында шабуылға ұшырады, ал одан кейін болған шайқаста оның әскері көтерілісшілер тарапынан жеңіліске ұшырады. Солтүстік-шығыс Уэльсте Реджинальд де Грей сәттірек болды, Флинт пен Руддланға үлкен гарнизон орналастырды. Флинт ұзақ қоршауға алынғанымен, қамал көтерілісшілердің қолына түскен жоқ. Уэльс бойынша көптеген басқа да қамалдар қоршауға алынды және бірнеше қалалар өртелді. 1294 жылдың желтоқсанында король Эдуард көтерілісті басу үшін Солтүстік Уэльске әскерін бастап, Врексам, Денбиг, Абергелде және басқа да жерлерде тоқтады, содан кейін Рождествоға дейін жеткен Конви қамалына бет бұрды. Оның науқаны уақтылы болды, өйткені бірнеше қамалдар әлі де қауіпті жағдайда қалды – Харлех қамалын бір кезде тек 37 адам қорғады. Эдуардтың өзі шабуылға ұшырап, Конви қамалына қайта шегінді, ол өз мүлігін жоғалтты. Конви қаласы өртеп тасталды және Эдуард 1295 жылы әскери-теңіз күштерінің араласуымен қоршаудан босатылды.
Caernarfon was overrun by Madog's forces and the castle occupied, as were the castles at Castell y Bere (subsequently burnt), Hawarden, Ruthin, and Denbigh. Criccieth Castle was besieged by Madog's forces for several months, as was Harlech. Morlais castle was captured under the aegis of Morgan in the south, and Cynan ap Maredudd besieged the castle at Builth for a period of six weeks. Half the town of Caerphilly was burnt—although the castle itself held out—and, further south, Kenfig Castle was sacked. In north Wales, attempts were made by many English landowners to retrieve the situation. The lord of Denbigh, Henry de Lacy led a march to Denbigh after the castle there was besieged; however, he was ambushed outside the town on 11 November, and in the ensuing battle his force was routed by the rebels. In north east Wales, Reginald de Grey was more successful, stationing substantial garrisons at Flint and Rhuddlan—neither castle fell to the rebels, though Flint was subjected to a lengthy siege. Many other castles across Wales were besieged and several towns burnt. In December 1294 King Edward led an army into north Wales to quell the revolt, stopping at Wrexham, Denbigh, Abergele, and elsewhere on his way to Conwy Castle, which he reached shortly before Christmas. His campaign was timely, for several castles remained in serious danger—Harlech Castle was defended at one point by just 37 men. Edward himself was ambushed and retreated to Conwy Castle, losing his baggage train. The town of Conwy was burnt down and Edward besieged until he was relieved by his navy in 1295.
Мейс Мойдог шайқасы және жеңіліс
Мадогтың әскері мен ағылшын тажының әскері арасындағы шешуші шайқас 1295 жылдың 5 наурызында Поуистегі Мейс Мойдог шайқасында болды. Уорвик графы бастап келген әскердің күтпеген шабуылынан кейін, уэльс әскері еңбегін жинап, "кірпіш қабырға" немесе шильтрон деп аталатын, пікпен қаруланған әскерлердің формациясын қолданып, ағылшын атты әскерінің шабуылына сәтті қарсы тұрды – бұл формацияны шотланд әскері ағылшын рыцарьларына қарсы жиі қолданған. Дегенмен, ағылшын садақшыларының оқтары ауыр зиян келтірді, ал уэльстік әскерді шайқас алаңынан қуғанда көптеген уэльс сарбаздары ісінген өзеннен өтуге тырысып суға батып кетті. Мадог бұл оқиғадан өмірін сақтап қалу үшін қашып құтылды және 1295 жылдың шілдесінің соңында немесе тамызының басында Наннаудан Йнир Файхан тұтқынға алып, Джон де Хаверингке Сноудонияда тапсырғанға дейін қашқын болып жүрді. Содан кейін ол Лондонға жеткізіліп, өмірінің соңына дейін тұтқын күйінде болды; ол 1312 жылы әлі тірі еді. Оның ұлдары одан кейін өмір сүрді. 1294–95 жылғы көтеріліске Эдуард I уэльстің азаматтық құқықтарын және экономикалық және әлеуметтік мүмкіндіктерін одан әрі шектейтін, қорлаушы және жазалау шараларымен жауап берді. Бірақ көп ұзамай 1316 жылы Сегенхед лорды Ллиуэлин Брен, кейбір белгілі шекара лордтарының көмегімен екінші көтеріліске жетекшілік етті.
The crucial battle between Madog's men and those of the English crown occurred at the battle of Maes Moydog in Powys on 5 March 1295. Surprised by an army led by the Earl of Warwick, the Welsh army regained their composure and successfully defended against an English cavalry charge by using the "porcupine" pike men formation, or schiltron, a formation favoured by the Scots armies against English knights. However, arrows from English archers inflicted heavy losses, and in a pursuit of the Welsh from the battlefield, many Welsh soldiers drowned trying to cross a swollen river. Madog barely escaped from this episode with his life and was a fugitive until his capture by Ynyr Fychan of Nannau and hand over to John de Havering in Snowdonia in late July or early August 1295. He was subsequently taken to London, where he seems to have been kept in captivity for the rest of his life; he was still alive in 1312. He was survived by his sons. The revolt of 1294–95 elicited a harsh response from Edward I in the form of humiliating and punitive ordinances further restricting the civil rights and economic and social opportunities of the Welsh. However, it was not long before Llywelyn Bren, Lord of Senghenydd, led a second rebellion, aided by some of the more prominent Marcher Lords in 1316.
Танымал мәдениетте
"Бастард-әкесі" романының сюжеті Мадог ап Льюэллин бастаған 1294-95 жылғы ағылшын үстемдігіне қарсы Уэльс халқының нағыз көтерілісінен туған салдарды қамтиды. "Уэльс лордының ыңғайлы жарбеті" тарихи романы 1294-95 жылғы Мадог көтерілісінің тұсында өтеді және Уэльс маркалық лорды Рунның ағылшын рыцарінің қызы Элеонораға үйленуін көрсетеді. Мадог ап Лливелин мен Синан ап Маредуд кейіпкерлер ретінде бейнеленеді. Рун Мейс Мойдог шайқасына қатысады. Көтеріліс 2010 жылғы Робин Янгтың "Көтеріліс" тарихи романында және 2013 жылғы Дж. Андерсон Коутстың "Жақсылар мен жамандар" жасөсперімдер романында суреттелген.
The plot of The Bastard Executioner partially involves the fallout from the real life Welsh revolt of 1294–95 against English rule, led by Madog ap Llywelyn. The historical romance The Welsh Lord's Convenient Bride is set against the background of Madog's Rising in 1294 95, and involves the marriage of Rhun, a Welsh Marcher lord, to Eleanor, daughter of an English knight. Madog ap Llywelyn and Cynan ap Maredudd feature as characters. Rhun fights at the battle of Maes Moydog. The revolt features in the 2010 historical novel Insurrection by Robyn Young and in the 2013 young adult novel The Wicked and the Just by J. Anderson Coats.