Кіріспе
Ақсель Ларсен:Аксель Ларсен (5 тамыз 1897 - 10 қаңтар 1972) - Данияның коммунистік партиясының төрағасы, Социалистік халық партиясының төрағасы және негізін қалаушы. Ол бүгін Данияның Коммунистік партиясында ұзақ уақыт қызмет еткені, Заксенхаузендегі концлагерьде тұтқын болғандығы және Социалистік халық партиясының негізін қалаушысы болғандығы үшін еске алынады. Алғашында социал-демократ, кейін троцкист болған Ларсен сталиндікті қолдауға келді және өзінің мансабының алғашқы және орта кезеңдерінде Кеңес Одағының саясатын қорғады. 1932 жылы коммунистік партияның жетекшісі болды және 1932 жылы Фолкетингетке (Дания парламенті Ригсдагеннің төменгі палатасы) сайланды. 1941 жылы Дания полициясы партия мүшелерін тұтқындауға кіріскенде, Ларсен басқа да даниялық коммунистермен бірге жасырынып қалуға мәжбүр болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Ларсен азаттық кабинетінің министрі болды және кейіннен партиясын 1945 жылғы сайлауда ең жақсы нәтижеге жеткізді, онда ол сегіз дауыстың біреуін алды. Алайда сайлау Либералды үкіметке әкелді, ал Ларсеннің партиясы басқа партия басшылары тарапынан көбінесе шеттетілді. 1956 жылғы Мажарстан төңкерісінен кейін Ларсен Кеңес Одағының әрекетін айыптап отырды. Бұл оны Мәскеуге деген адалдығы жоғары партия басшылығының мүшелерімен қақтығысқа әкелді; бұл қақтығыс 1958 жылдың қарашасында оның шығарылуымен аяқталды. Ларсеннің реакциясы Социалистік халық партиясын (Socialistisk Folkeparti, қысқартылған SF) құру болды, ол Ларсеннің жеке танымалдығының арқасында 1960 жылғы сайлауда коммунистердің есебінен парламентке кірді, ол сол кезден бастап Дания саясатында өте шеткі рөлді атқарды. Ларсеннің өзі, әсіресе, оның партиясы біршама жауапкершіліктен тыс болып көрінсе де, саясаткерлер арасында жоғары құрметке ие болды. Ол 1968 жылға дейін социалистердің басшысы болды, содан кейін ол Сигурд Оманға тапсырды және ол 1972 жылы қайтыс болғанға дейін депутат болды. 2005 жылы Данияның халықаралық зерттеулер институты Ларсен 1958-1964 жылдар аралығында Данияның суық соғыстағы одақтастарының бірімен құпия жұмыс қарым-қатынаста болғанын қорытындылады.
Aksel Larsen (5 August 1897 – 10 January 1972) was a Danish politician who was chairman of the Communist Party of Denmark (DKP), and chairman and founder of the Socialist People's Party. He is remembered today for his long service in the Communist Party of Denmark, for his time as a concentration camp inmate at Sachsenhausen, and for being the founder of the Socialist People's Party. Initially a Social Democrat and then a Trotskyist, Larsen came to support Stalinism, and defended the Soviet Union's policies during the early and middle parts of his career. He became leader of the Communist Party in 1932, and was elected to Folketinget (the lower chamber of Danish parliament Rigsdagen) in 1932. Together with other Danish communists, Larsen had to go into hiding in 1941 when the Danish police began arresting all party members. After the liberation at the end of World War II, Larsen became a minister in the liberation cabinet and subsequently led his party to its best ever result in the 1945 election, in which it took one in eight votes. The election, however, resulted in a Liberal government, and Larsen's party was mostly shunned by the other party leaders. After the Hungarian Revolution of 1956, Larsen condemned the Soviet Union's action. This led him into conflict with the members of the party leadership who had a greater loyalty to Moscow; a conflict that ended with his expulsion in November 1958. Larsen's reaction was to establish the Socialist People's Party (Socialistisk Folkeparti, abbreviated SF), which, thanks to Larsen's personal popularity, entered parliament at the 1960 election at the expense of the Communists, who from then on played only a very peripheral role in Danish politics. Larsen himself was highly respected among politicians, especially in his later years, even if his party was seen as somewhat irresponsible. He was the leader of the Socialists until 1968 when he handed this over to Sigurd Ømann, and he remained an MP until his death in 1972. In 2005, the Danish Institute for International Studies concluded that Larsen held a secret working relationship between 1958 and 1964 with one of Denmark's allied partners in the Cold War, stating that "Larsen obviously was an agent of a Western intelligence service."
Ерте өмір
Аксель Ларсен 1897 жылы Брендекильдеде (қазір Оденсе муниципалитетіне кіреді) топырақ жасаушы отбасының төртінші баласы болып дүниеге келді. Оның отбасы кедей, алты баласын асырау керек болғандықтан, ол тек бірнеше стипендияға ие болғандықтан, орта мектептің төменгі сыныптағы емтиханын алды. Мектепті бітіргеннен кейін ол Sydfyenske Jernbaner теміржол компаниясына шәкірт ретінде жұмысқа қабылданды, ол оны 1917 жылы шәкірттік бітіргеннен кейін теміржолшы ретінде жұмысқа алды. Алайда Ларсен үлкен қалада өмір сүргісі келді, сондықтан 1918 жылы Копенгагенге көшіп барды.
Социал-демократ ретінде уақыт
Копенгагенге келген соң, ол бір үйдің төбесіндегі пәтерге қоныс аударып, велосипедпен жұмыс істеді. Ол ата-анасы көп жылдар бойы мүше болған Социал-демократиялық партияға және дүкен басқарушысы болған жеткізушілер одағына кірді. Саяси және кәсіподақ жұмысында ол синдикализм туралы және жұмысшы қозғалысындағы Социал-демократиялық партияға қарсылық күшейе түсуі туралы білді. Оның көзқарасы радикалды болды және ол 1918 жылы көкөніс базарында болған зорлық-зомбылықтарға қатысты. 1920 жылғы Пасхалық дағдарыс кезінде король X Кристиан Карл Теодор Захле кабинетін босатты, бұл Ларсен үшін бұрылыс болды. Дағдарыс кезінде Ларсен Копенгагендегі қалалық әкімдік алаңында жұрт алдында сөйледі. Социал-демократиялық партияның кейбір мүшелері Дания монархиясын жоюды қолдаған кезде, партия басшылығы мен Дания кәсіподақ конфедерациясы келісімге келді және дағдарыс тоқтатылды. Бұл келісім Ларсенді көңіліне түсірді, ал келесі айда ол Социал-демократиялық партиядан шығып, жаңадан құрылған Солтүстік социалистік партияға қосылды. Ол 1920 жылдың қыркүйек айында өткен сайлауда солшыл социалистік партияның атынан сөйлеуші ретінде науқан жүргізді, бірақ сайлау нәтижесі Ларсен үшін 0,4% дауыс қана өкінішті болды.
Коммунистік өмірдің алғашқы жылдары
Ларсен 1917 жылы Ресейдегі және 1918 жылы Германиядағы төңкерістерге құлшыныспен қарағандықтан, ол солтүстік социалистік партияның 1920 жылы қарашада Коминтернге қосылу және партияны "Данияның коммунистік партиясы - Коммунистік интернационалдың бөлімі" (қысқаша DKP) деп қайта атау шешімін қолдады. Ол жақсы агитатор және ұйымдастырушы ретінде танымал болды және партияның қатарларында көтерілді. Ол партияның Копенгаген бөлімшесінің ішкі қалалық бөлімшесінің төрағасы және Үлкен Копенгаген партиясының басшылығының мүшесі болды. 1922 жылы партия ішкі фракциялық күреске байланысты екіге бөлінді. Ларсен екі партияның бірінің, "Бlågårdsgade партиясының" партия хатшысы болды. Алайда, ол 1923 жылы екі партия біріккен кезде партия басшылығын тастады. 1924 жылғы сайлау кезінде оның науқаны оны соншалықты танытты, ол әлеуметтік демократияға қайта оралу туралы құпия ұсыныс алды. Ол ұсыныстан бас тартып, сайлауда жеңіліске ұшыраған коммунистер үшін үгіт-насихат жұмыстарын жалғастырды.
Халықаралық Ленин мектебі
1925 жылы Данияның Коммунистік партиясы Коминтерннен партия мүшесін Мәскеуге Лениннің жаңа курстарына қатысуға жіберу туралы ұсыныс алғанда, Ларсенді таңдады. Курстар Коминтерннің халықаралық филиалдарына адал басшыларды оқыту үшін құрылды және сегіз айға жоспарланды. Курстар неміс, ағылшын, орыс немесе француз тілдерінде өтті, сондықтан партия Мәскеуге жіберген студенттің тіл білімі жақсы болуы керек еді. Орта білім Ларсенге алға басуды қамтамасыз етті, ал 1925 жылдың қыркүйегінде Даниядан Мәскеуге кетті. Мәскеуде Ларсен Батыс университетінде Балтық елдері, Польша және Беларусь студенттері үшін оқуға түсті. Алты айлық оқудан кейін ол Халықаралық Ленин мектебінде екі жыл оқыды. Сол кезде Иосиф Сталиннің Леон Троцкийді және Кеңес Одағының Коммунистік партиясындағы (КПСС) солшыл оппозицияны тазалаулары өз деңгейінде болды. Ларсен КПСС мүшесі болып, Сталинге қарсылық білдіргендер жағында болды. Ларсен өзінің бұрынғы көзқарастарынан Сталиннің 1927 жылғы партия съезіндегі жеңісі мен Троцкийдің Алма-Атаға қуылғанынан кейін бас тартуға мәжбүр болды, бірақ ол тек қатты қысымға ұшырағаннан кейін ғана мойынсұнды. Алайда, бұл Ларсеннің 1928 жылы сәуірде Халықаралық Ленин мектебінен шығарылуына және Нижний Новгородқа жер аударылуына кедергі болмады. Алайда Данияның Коммунистік партиясы Ларсенге Данияға оралуға рұқсат беруді сұрады, ал 1929 жылдың 1 ақпанында Ларсен Кеңес Одағынан кетті.
Данияға оралу
Аксель Ларсен Сталинге қарсылық білдіргені үшін Данияның Коммунистік партиясында да, Мәскеуде де танымал болмады. Осыған қарамастан және Коминтерннің Ларсенге қазіргі уақытта ешқандай лауазымға орналасуға рұқсат бермеу туралы ұсыныстарына қарамастан, Ларсен партияда талантты адамдар жетіспегендіктен Копенгагеннің партия хатшысы болып сайланды. Партияның ішкі күресінен бөлініп, 1929 жылғы сайлау коммунистер үшін тарихи жеңіліс болды. Олар жалпы дауыс санының 0,2% -ына тең 3 656 дауысты алды. Ішкі келіспеушіліктер Коминтерннің 1930 жылдың басында партия фракцияларын татуластыру үшін өзінің атқарушы комитетінің неміс өкілін Данияға жіберу туралы шешімінен кейін ғана нашарлады. Коминтерн Дания партиясынан Коминтерннің алтыншы съезінде шешілген экстремистік өте солшыл бағытты ұстануды және "оң жақтан келетін қауіпке" қарсы іс-қимыл жасауды талап етті. Ішкі күресінің екі негізгі жауынгерлері Аксель Ларсен мен Тогер Тогерсен (да) болды, бірақ Ларсен жұмыссыздардың тез өсіп келе жатқан қозғалысын басқарып, ұйымдастырып, басымдыққа ие болды. 1930 жылдың наурыз айында Ларсенді Копенгагенге жиналған 100 000-нан астам жұмыссыз адам Ұлттық жұмыссыздар комитетінің төрағасы етіп сайлады. Ол 1931 жылы 9 қазанда Слотсхолменді қоршаған су арналарында қайықта сөйлеген сөзінен танымал болды. Жұмыссыздардың қозғалысы партия тарихындағы ең үлкен бұқаралық қозғалыс болды. Партияға мүшелер саны да, партия газетінің таралуы да өсті. 1932 жылғы сайлауда коммунистер 1,1% дауыс жинады және Аксель Ларсен мен Арне Мунч Петерсен (да) парламенттің алғашқы екі коммунистік мүшесі болды. Коминтерн Ларсеннің троцкистік өткеніне әлі де сенбесе де, жұмыссыздар қозғалысының табысы мен сайлаудағы табысы оларға Ларсеннің партияның 1932 жылғы съезінде партия төрағасы болып сайлануына кедергі келтірді.
Мәскеуге қарсылық
Ларсен Коминтерннің бөтен декреттерін даниялық жағдайларға аудару қабілетіне ие болды, ал оның ораторлық қабілеті жұмыссыздарды ұйымдастыру мен парламентте орын алудағы табыстарға үлкен үлес қосты. Парламентте ол керемет оратор ретінде танымал болды. Ол Коминтерннің саясатын аударумен ғана шектелмеді, сонымен қатар оларды өзгертті. Ол партия мүшелеріне социал-демократтарды басты жау деп қарамауға ескертті (қараңыз: социал-фашизм). Ларсен коммунизмнің даниялық нұсқасын дамытқысы келді және бұл сезімдер Коминтерннің жетінші съезі әлеуметтік демократтармен тығыз ынтымақтастыққа бағытталған халықтық майдан стратегиясын қабылдағаннан кейін өсті. Ол социал-демократтарды басты жау еткісі келмегенмен, олардың коммунистерге деген түсінігі жоқ көзқарастары Ларсенді ынтымақтастық мүмкін екендігіне күмән келтірді. Керісінше, Ларсен Социал-либералды партиямен халықтық майдан құруды жақтады. Арне Мунк Петерсенді қоспағанда, ол 1935 жылы парламенттегі орыннан айырылғаннан кейін Коминтерннің Атқарушы комитетінің Дания өкілі болды. Партия басшылығы бұл курсты қолдады. Коминтерн Дания партиясы мен оның төрағасының троцкистік өткені туралы алаңдаушылық білдірді, ал келіспеушіліктер көбейген сайын Ларсен мен Мәскеу арасындағы хат алмасу барған сайын қатал болды. Коминтерн Ларсенге деген шыдамын жоғалтып, оны әскери шығындарды көбейтуге қарсы екі мақала жариялағаннан кейін келіссөздер жүргізу үшін Мәскеуге шақырды. Ларсен мақалаларды Мәскеумен келіспей жариялап қана қоймай, сонымен қатар Кеңестер одағының мүдделеріне қайшы келетін көзқарастарын білдірді. Дания өзінің орналасуы бойынша Балтық теңізіне кіретін қақпа болып табылады, ал Данияның мықты қорғанысы нацистік Германияның Данияны Кеңес Одағына шабуыл жасау үшін көпір басы ретінде пайдалануына жол бермейтін болады.
Сталиннің тазалауларынан аман қалғандар
Ларсен ДКП саясатын әзірлеуде көбірек тәуелсіздік алғысы келсе де, ол Кеңес Одағына сын көзбен қарамады. Осы кезеңде ол Иосиф Сталин мен Кеңес Одағының адал қорғаушысы болды. 1920 жылдары халықаралық Ленин мектебінде болған көптеген бұрынғы достарына әсер еткеніне қарамастан, және ол барлық айыптауларға сенбесе де, Ұлы тазалауды және Мәскеу сот процестерін қорғады. 1937 жылы 20 мамырда Ларсен қорқыныш, троцкистікке қарсы үгіт-насихат және жаппай истериямен таңбаланған Мәскеуге келді. Көптеген таныстары жоғалып кеткен немесе онымен кездеспей қалған. Коминтернмен келіссөздер Ларсенге қарсы саяси сотқа айналды, ол әлі де троцкистік өткені үшін кешірілмеген еді. Даниялық партияның бағытын қорғағанымен, оған ДКП халықтық майдан стратегиясын ұстанатынын мәлімдеген декларацияға қол қоюға қысым жасалды. Ол Коминтернді үйіне барып, қатерлі ісікпен ауыратын әйеліне қарап, парламенттегі жұмысына қарайтынына сендірмейінше, оған Мәскеуден шығуға рұқсат берілмеген. Парламентке кіруі оның өмірін сақтап қалған болар. Кеңес Ішкі істер министрлігі Ларсенді тұтқындауды жоспарлаған, бірақ Коминтерннің бас хатшысы Георгий Димитров шетелдік парламенттің мүшесін тұтқындағысы келмеді және араласты. Арне Мунч Петерсен Ларсенмен келіссөздерге қатысқан, бұл қорғауға ие болған жоқ және 1937 жылдың 26 шілдесінде тұтқындалған. Үш апта бойы азаптап, тергегеннен кейін ол троцкистік белсенділігін мойындап, түрмеге қамалды. 1940 жылы Бутырка түрмесінде туберкулезден қайтыс болды. 1938 жылы қаңтарда Арне Мунк Петерсеннің тұтқындалғаны туралы хабарды Аксель Ларсен мен Коммунистік партия басшылығы алды. Олар шоқ болғанымен, оған көмектесудің Мәскеумен қарым-қатынасына үлкен зиян келтірмей, ешқандай амалын көрмейді. Сондықтан олар бұл істі жұрттан ғана емес, оның әйелі мен отбасынан да жасырып қалды.
Халықтық майдан саясатын іске асыру
Ларсен мен ДКП Мәскеудің бұйрықтарын орындап, халықтық майдан саясатын жүзеге асыруға кірісті. 1938 жылы наурыз айында Адольф Гитлер Австрияны Аншлюс арқылы басып алғаннан кейін Ларсен сөз сөйлеп, бұрынғыдан гөрі патриоттық риториканы қолданды және Данияның да осындай тағдырға ұшырауы мүмкін екендігі туралы ескертті. Сөз соңында коммунистер социал-демократтар мен социал-либералды партияны халықтық майданға қосылуға шақырды. Социал-демократиялық партияның жетекшісі және премьер-министр Торвальд Стаунингке жазған хатында Ларсен "ең шартты және адал қолдау" уәде етті. Жаңа партиялық бағыт 1938 жылы Ларсен өзінің ең маңызды баяндамаларының бірін айтқан партиялық съезде аяқталды. Ол Коммунистік партияны даниялық және демократиялық партия деп жариялады және өзінің партиясының жұмысшы қозғалысының бірлігін қалайтынын ерекше атап өтті. Халықтық майдан саясаты дәстүрлі коммунистік сайлау округтерінен тыс қолдаушылар жинады, ал коммунистер харизматикалық Ларсенді өз саясатын тұлғаландыру үшін қолданғандықтан, ол барған сайын танымал болды. Алайда социал-демократтар коммунистермен ынтымақтастық жасаудан бас тартты. Ларсеннің және халықтық майданның танымалдығына қарамастан, сайлаушылардың партияға қолдауы аз болды. Коммунистер 1939 жылғы сайлауда 2,4% дауыс жинап, Фолкетингетте екі орыннан үшке көтерілсе де, бұл өсім олар күткеннен әлдеқайда аз болды, бұл Ларсен үшін үлкен өкініш болды. Коммунистер екі айдан кейін 1939 жылғы конституциялық референдумға одан әрі көңілі қалды, онда олар жаңа конституцияны қолдап, үгіт-насихат жүргізді, бірақ ол қабылданбады.
Екінші дүниежүзілік соғыс: қарсылық қозғалысы мен Саксенхаузен
Халықтық майдан саясаты 1939 жылы 23 тамызда Молотов-Риббентроп келісімінің қол қойылуымен құлдырады. Шарт туралы түсініксіз болғанына қарамастан, Ларсен Сталиннің шешімін қорғады. 1 қыркүйекте Польшаға неміс шабуылдары мен 17 қыркүйекте Сталиннің Польшаға шабуылдары және Польшаны Гитлер мен Сталиннің арасында бөлу коммунистік қозғалыста бұдан да көп шатасуға әкелді, өйткені Кеңес Одағының бұрынғы "фашизмге қарсы қорғаны" ретінде бейнесі құлдырады. Жағдай қиын болды, бірақ Ларсен Кеңес Одағын қорғау үшін бар күшін салды. Бұл оны үлкен стресске ұшыратты және қыркүйекте ол партия хатшылығынан, кейіннен Коминтерннен төрағалық қызметінен кетуіне рұқсат сұрады. Бұл өтініштер қабылданбады, өйткені басшының өзгеруі партияға қысымды арттырады деп қорқынышты. Ларсен бұл мәселені Кеңес Одағы Карелияны эвакуациялау үшін Финляндияға қысым жасағанда қайта көтерді, бірақ тағы да бас тартты. 1939 жылы 30 қарашада Кеңес Одағының Финляндияға шабуыл жасауы және Қысқы соғыс Дания жұртшылығында Финляндияға деген үлкен қоғамдық жанашырлықты тудырды. Ал коммунистер Кеңес Одағына қолдау көрсеткені үшін жек көрінді, Ларсен де жұртшылықтың жек көруіне ұшырады. Соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай, Ларсен трибунаға шыққанда, бүкіл Фолкетинг наразылық білдіріп, сыртқа шықты. Финляндия мен Кеңес Одағы арасындағы бейбітшілік партияның кейбір қысымын жойды, бірақ 1940 жылы 9 сәуірде Данияны Германия басып алды. Ларсен сол кезде Мәскеуде болған, бірақ 22 сәуірде ол жағдайды қалай шешу керектігі туралы нұсқаулармен Копенгагенге оралды. Сол кезде Данияның Коммунистік партиясы әлі де заңды болды, бірақ Коминтерн, сондай-ақ Данияның партия басшылығы партияның жуырда тыйым салынатынын күтті. ДКП мүмкіндігінше ұзақ уақыт заңды партия болып қалуға тырысты және уақытты жер астына түсуге дайындауға жұмсады. Осы күтулерге қарамастан, 1941 жылы 22 маусымда жетекші коммунистерді тұтқындағанда, даниялық полиция оларды күтпеген жерден ұстады. Партия мен коммунистік идеология екі айдан кейін 22 тамызда парламент коммунистік заң қабылдағанда тыйым салынды. Ларсен тұтқындалудан қашып, жасырынған. Ол партиямен бірге қарсылық қозғалысының бір бөлігі ретінде саяси жұмысын жалғастырды, коммунизмге тыйым салуға қарсы заңсыз жарияланым және 1941 жылы 20 тамызда премьер-министр Торвальд Стаунингке ашық хат жазды. 1942 жылдың қаңтар айында Ларсен "Frit Danmark" (da) (лит. "Еркін Дания") осы атаумен заңсыз басылым таратып отырды. Келесі айда Ларсен партия басшыларының кездесуіне төрағалық етті, онда ДКП неміс оккупанттарына қарсы саботажға қатысуға тиіс екендігі шешілді. Ларсенге саботаж жұмысына қатысу мүмкіндігі ешқашан берілмеді, өйткені оны 1942 жылдың 5 қарашасында Дания полициясы тұтқындап, Весте Фенгселге қамауға алды. Ол жерден ол немістерге тапсырылды, олар оны 1943 жылдың 28 тамызында Заксенхаузен концентрациялық лагеріне көшірді. Ол сол жерде электрлі тік сыммен бекітілген биік қабырғамен басқа лагерьлерден оқшауланған жалғызбасты камерада отырды.
Соғыстан кейін
Аксель Ларсен концлагерден аман қалып, 1945 жылы сәуірде Швециядан граф Фолке Бернадоттің ақ автобустары арқылы құтқарылды. 5 мамырда Данияға оралып, қарсылық жасайтын батыр ретінде танылды. Соғыс коммунистік қозғалыстың қоғамдық бейнесін теріс бұрды, соғыс кезінде оның күш-жігерін Кеңес Одағы, ал ДКП-ны қарсылық қозғалысына араласқаны үшін есептелді. Бостандықтан кейінгі айларда Ларсен концентрациялық лагерде болған және саясатта үлкен рөл атқарған жоқ. ДКП-ға бостандықтық кабинетте орын берілді, онда Ларсен портфелі жоқ министр болды. Ол Заксенхаузендегі ауруынан сауығып жатқанда, партияны басқаратын Альфред Дженсенді жіберді. 1945 жылы 15 қыркүйекте өткен сайлау коммунистер үшін ең жақсы болды. Олар 12,5% дауыс жинады және парламентте 18 орын алды. 27 497 дауыспен Ларсеннің өзі ең көп жеке дауыс алған кандидат болды. Социал-демократтар мен коммунистер арасындағы азаттықтан кейінгі достық қарым-қатынас тез арада жоғалып кетті, соғыс алдындағы ескі майдандар қайта пайда болды. Даниялық коммунистер тағы бір рет халық арасында қара көңілділікке ұшырады. 1948 жылы басталған "Қара соғыс" және Чехословакиядағы коммунистік төңкеріс, Кеңес Одағындағы жаңа тазалаулар мен сот процестерімен және оның жаңа Шығыс Еуропалық сателлит мемлекеттерімен біріктірілді. Ларсен тағы да бір рет өзін Кеңес Одағының қорғаушысы ретінде көрсетті. Коминтерн 1943 жылы таратылғанымен, ол жиі кеңеске кеңес сұрайды Копенгагендегі кеңестік елшілік пен КПСС. Ол Мәскеуге деген адалдығы берік болды және ол "Скандинавияның ең сенімді және сенімді сталиншілерінің бірі" ретінде танымал болды. Коммунизмнің даниялық нұсқасы туралы идеясынан бас тартқанымен, Ларсен совет партиясының желісін даниялық шындыққа аударуға қол жеткізді. Оның ораторлық қабілеті мен қоғамдық пікірталастарда қатысуы сайлаушылардың төмендеуін баяулатқан, бірақ оны тоқтата алмады. Салқын соғыс күшейген сайын ДКП-ның оқшаулануы күшейе түсті. 1949 жылы наурыз айында консервативті "Националтиденде" газетінде Гестапоның оны соғыс кезінде тергеген хаттамалары басылып шыққанда, дау-дамай туындады. Ол немістерге тым көп ақпарат бергені және қарсылықтағы жолдастарын сатқан деп айыпталды. Оны партиясы мен қарсылық жасайтын ардагерлер қорғады, бірақ тергеу хаттамаларын саяси қарсыластары оған қарсы көптеген жылдар бойы қолданды. 1951 жылы Мәскеуде болған кезінде Ларсен 1940 жылы Арне Мунк Педерсеннің қайтыс болғанын біледі. Бұл жағдай бұқаралық ақпарат құралдарында және парламентте айтыла бергенімен, Ларсен үндемеді және Мунч Педерсеннің тағдыры туралы кез келген ақпаратты жоққа шығарды. Салқын соғыс Ларсен үшін қиын кезең болғанымен, ол коммунистік ұстанымын ұстанып қалды. Шектеудің алғашқы іздері Сталиннің өлімінен кейін, дәрігерлердің заговоры бойынша сотталғандардың барлығы тергеуден босатылған кезде пайда болды, өйткені олардың мойындаулары азаптау арқылы жасалды. Ларсеннің күмәні қысқа болды, оның көзқарасы Никита Хрущевтің Кеңес Одағының ішінде де, халықаралық деңгейде де ерігенінен күшейді. Филипс зауытындағы ереуіл және партия мүшелерінің санының өсуі, кәсіподақтардағы коммунистердің нығаюы Ларсенді партияның жарқын болашағы бар екеніне сендірді.
Коммунист ретінде соңғы жылдары
1956 жылы КОКП-ның 20-шы съезіне қатысқан Ларсен Хрущевтің "Сырлы сөйлеуін" жеке естімеген. Ол бұл туралы алғаш рет 16 наурызда "Нью-Йорк Таймс" газетінде жариялаған кезде білді. Ларсен сөзін Кеңес елшілігінде оқып, Мәскеуден тәуелсіз партиялық бағытты ұсынды. 1956 жылғы ұжымдық келіссөздер мен жалпы ереуіл ДКП-ны нығайтты, Ларсен өз партиясының қолдауына ие болды. Алайда оның жоспарлары одан да кеңірек болды және ол Могенс Фогты партияға қайта қосылуға көндірді, оны "кең, ұлттық, социалистік партияға" айналдыруға көмектесті. Дания коммунистерінің оң жағдайы 1956 жылдың қазан айында Кеңес Одағының Венгрияға басып кіруімен күрт өзгерді. Коммунистердің қоғам алдындағы беделін жоғалтып, саяси жағынан оқшауланды. Ішкі істерде Ларсенге шабуылға қарсы болған партия мүшелері мен зиялы қауымның жақтастарымен партияның ішкі шеңберін теңестіру керек болды. Ішкі шиеленістер көбейіп, 1957 жылдың қаңтар айында партияның кезектен тыс съезі өтті, онда Аксель Ларсен 1932 жылдан бері алғаш рет өзінің жылдық есебін орталық комитет атынан емес, өз атынан ұсынды. Конгресс Ларсеннің бағытына қарсы басымдықпен жаңа орталық комитет пен атқарушы комитет сайлады. Партия кез келген сәтте жарылуы мүмкін ішкі келіспеушіліктердің оқ бөшкесінде отырды. Бұл жағдай Югославия коммунистер Лигасы Данияның коммунистік партиясының делегациясын 1958 жылғы съезге шақырғаннан кейін туындады. КПСС және басқа да коммунистік партиялар шақыруды қабылдады, бірақ кенеттен КПСС конгресске бойкот жариялап, басқа коммунистік партияларға да делегация жібермеуді талап етті. Ларсеннің Югославияға бару шешімі Данияның атқарушы комитетімен қолдау тапса да, Кнуд Есперсен мен Бьорге Хоуманның Ларсеннің орнына Югославияға баруы туралы шешім қабылданды. Ішкі келіспеушіліктер Югославия партиясының съезінен кейін де жалғасты, ал 1958 жылдың 8 шілдесінде Ларсен 1930 жылдардағы коммунизмнің ерекше даниялық түрі туралы идеяларын қайта жаңғыртты және партия басшылығын тәуелсіз бағытқа ауысуға шақырды. Ларсен даниялық партия міндетті түрде Кеңес Одағы мен КПСС-тің әрекеттерін қолдап, қорғамауы керек деп ойлады. 1958 жылы қазанда партияның съезінде Ларсен жеңіліске ұшырады. 1958 жылы 16 қарашада коммунистік "Ланд ог Фолк" газетінде оның партиядан шығарылғаны туралы хабарланды.
ЦРУ агенті ретінде
Данияның халықаралық зерттеулер институты (DIIS) 2005 жылы Ларсен 1958 және 1971 жылдар аралығында Данияның суық соғыстағы одақтастарының бірімен құпия жұмыс қарым-қатынаста болғанын анықтады, "Ларсен, әрине, батыс барлау қызметінің агенті болды" деп мәлімдеді. Жаңа партия дауыс берудің 6,4% -ын және парламенттегі 11 орынды алды, ал коммунистер алты орынның барлығын жоғалтты. SF-тің көптеген мүшелері бұрынғы коммунистер болғандықтан, басқа партиялардың кейбір мүшелері Социалистік халық партиясын коммунистер деп санайды. Уақыт өте келе бұл күдіктер басылып, партия біртіндеп танылды.
Қызыл кабинет және саясаттағы соңғы жылдары
1966 жылғы сайлауда Социалистік халық партиясы мен Социал-демократтар көпшілікке ие болды және коалициялық кабинет құру туралы әңгіме болды. Алайда Социалистік халық партиясы социал-демократтардың талаптарын қабылдай алмады. Оның орнына социал-демократтардан шыққан Йенс Отто Краг социалистер қолдаған кабинет құрды және екі партияның бірлескен байланыс комитеті құрылды. Бұл комитет көп ұзамай "Қызыл кабинет" (да) деп аталды. Қызыл кабинет 1967 жылдың желтоқсанына дейін созылып, 20 Социалистік халық партиясының алты мүшесі Краг үкіметінің шегін төлеуді тоқтату туралы ұсынысына қарсы дауыс берді. Партияның кезектен тыс съезі өткізілді, Ларсен өзінің саяси бағыты үшін көпшілікке ие болса да, партия жетекшісі және парламенттік топ жетекшісі лауазымынан кетуі керек болды. Алайда, орыстан қашуға болмайды, ал 17 желтоқсанда азшылық "Солтүстік социалистер" деп аталатын жаңа партияны құрды. Оның орнын Социалистік халық партиясының төрағасы Сигурд Оман иеленді және ол өлгенге дейін парламенттің мүшесі болды.
Жеке өмір және өлім
Ларсен үш рет үйленген. Ол 1972 жылы 10 қаңтарда қайтыс болды және Оденседегі Фреденс Киркегардқа жерленді.
Мұра
Өлгенге дейін Ларсен дау туғызатын тұлға болып қала берді. Ол жаңа партиясының қабылдауына ие болса да, оның жақтастары оны құрметтеп, "Ларсендік" деп аталатын социализмнің ерекше түрі туралы айтқанмен, ол өз қағидаларына опасыздық жасады деп айыпталды. Ол Кеңес Одағының ең мықты жақтастарының бірі болғандығы және Арне Мунч Петерсеннің тағдырын жасырғаны үшін сынға ұшырады. Алайда ол да Данияның ең танымал саясаткерлерінің бірі және құрметті парламентарий болды. Ларсеннің "Үшінші жол" коммунизмін Кеңес Одағынан тәуелсіз қалыптастыруға тырысуын кейбіреулер еурокоммунизмнің басындағылардың бірі деп санайды. Ол - парламенттің мәжіліс залында бюст орнату арқылы еске алынған парламентарийлердің бірі.