Кіріспе

"Қарапайым ауыл, әдемі жалын" ("Lepa sela lepo gore" – "Қарапайым ауылдар жақсы жанады" деген мағынада) – 1996 жылғы серб фильмі, режиссері Срджан Драгоевич, сценарийі Ваня Буличтің кітабы негізінде жазылған. Босния соғысы кезінде түсірілген бұл фильм, босниялық күштермен туннельде қоршалып қалған серб сарбаздарының шағын тобының бір бөлігі болған Миланның оқиғасын айтады. Флэшбэктер арқылы соғысқа дейінгі Югославиядағы тұтқындалған сарбаздардың өмірі көрсетіледі, әсіресе Милан мен оның босниялық жақын досы Халилдің қақтығыс кезінде қарсы жақтарға қосылуға мәжбүр болғаннан кейін жауласуы бейнеленеді.

Қорытынды

Сюжет Босния соғысының басталған кезеңіндегі Боснияның шығысындағы нақты оқиғадан шабыттанды. Фильмнің сценарийі Ваня Буличтің жазған, "Duga" журналында жарық көрген, оқиға туралы толымды мақалаға негізделген. Фильм сәтті болғаннан кейін Булич "Туннель" атты роман жазды, ол, әсіресе, оның журналдағы мақаласының кеңейтілген нұсқасы болды. Фильмде сюжеттік желі тікелей емес, сахналар 1971-1999 жылдар аралығында кез келген ретсіздікпен алға-артқа өтеді. Басты уақыт шеңбері ауруханада жатқан Миланның "қазіргі" уақытын, сондай-ақ оның балалық шағын және 1980-ші жылдардағы ересек өмірінің басталуын, соғыс басталғанға дейін және содан кейін туннельде тұтқынға түскен әскери қызметін қамтиды.

Өндіріс

Фильмге қажетті қаражат Никола Кожо, Драган Бжелогрлич, Горан Бжелогрлич және Милко Иосифовтың жауапкершілігі шектеулі серіктестігі ретінде тіркелген заңды тұлға – «Кобра кино бөлімі» арқылы жиналды. Ақшаның басым бөлігі премьер-министр Мирко Марьянович басқарған Сербия үкіметінің Мәдениет министрлігінен (кабинет министрі Нада Перишич Попович басқарды) және Сербия мемлекеттік телеарнасы RTS-ден түсті. Жиналған бюджет шамамен 2 миллион АҚШ долларына жетті. «Tunel» деген жұмыс атауымен фильмнің түсірілімі 1995 жылдың 19 сәуірінде басталды. Көріністердің көп бөлігі сол кездегі Босния және Герцеговинаның серб халқы қоныстанған, Радован Караджич басқарған Серб Республикасының Вишеград қаласы мен айналасында, көбінесе бұрынғы шайқас орындарында түсірілді. 1995 жылдың шілдесінде 85 күндік түсірілімнен кейін, қаржы жетіспеушілігіне байланысты түсірілім тоқтатылды, толық аяқталуға тағы 7 күндік түсірілім қалып қойды. Қаржыны қайта жинағаннан кейін, түсірілім 1995 жылдың қараша айының ортасында жаңартылып, 1996 жылдың басында аяқталды. Драгоевичтің сөзіне сүйенсек, фильмнің атауы Луи Фердинанд Селиннің 1932 жылғы «Түннің соңына саяхат» романындағы алыстағы өртенген ауылдарды сипаттаған бір сөйлемнен алынған. Бұл әдеби туынды Драгоевичке жастық шағында оқығанда зор әсер еткен.

Босату және реакция

Фильм режиссурасы, актерлік шеберлігі және бұрынғы Югославиядағы соғысты қатыгездікпен шынайы бейнелеуі үшін марапатталды. Бұл сонымен қатар, босниялық ауылдағы басты кейіпкерлердің іс-қимылдарына ирониялық сілтеме жасайтын, соғыс пен этникалық тазалаудың серб жағын көрсеткен алғашқы серб фильмі болды. Сербиядағы кинотеатрларда фильмді шамамен 800 мың адам көрді, бұл елдің жалпы халқының 8% құрады. Фильм 69-шы «Оскар» сыйлығының «Үздік шетелдік фильм» номинациясына Сербиядан ұсынылды, бірақ номинацияға ілікпеді. Бұрынғы Югославия елдерінің ішінде, Югославиядан басқа, фильмді ресми түрде кинотеатрларда көрсеткен елдер – Словения және Македония ғана болды. Словенияда «Lepe vasi lepo gorijo» деген атпен шыққан фильмде 72 000 билет сатылып, елде сәттілікке жетті. Македонияда да 50 000-нан астам билет сатылып, жақсы кассалық нәтиже көрсетілді. Венеция кинофестивалі режиссер Гилло Понтекорвоның «фашистік кино» деп атаған фильмді қабылдаудан бас тартты. Одан бұрын, сол жылы Берлин және Канн кинофестивальдері де фильмді қабылдамады. 1996 жылғы қарашада «Sight & Sound» журналына жазған британдық автор Миша Гленни «Қарапайым ауыл, Қарапайым жалын» немесе Эмир Кустурицаның «Жер асты» фильмін қарапайым, редукционистік, сербтерге жақын немесе қарсы тұратын сындық көзқараспен қараған сыншыларды сынап, қатты шабуыл жасады. Фильм швед мемлекеттік телеарнасында «Vackra byar» («әдемі ауылдар») деген атпен көрсетілді. Солтүстік Америкада кеңінен таралғанға дейін, фильм туралы «Los Angeles Times» және «Toledo Blade» сияқты ірі американдық газеттерде Босния соғысының контекстінде жарияланды.

Реакцияның жалғасуы

2000 жылдардың басында "Ешкімнің жері" фильмін жарнамалаған кезде, Босниялық режиссер және Босния және Герцеговина Республикасы армиясындағы соғысқа қатысқан бұрынғы әскері Данис Танович "Pretty Village, Pretty Flame" фильмін "жақсы түсірілген, бірақ Босниядағы соғысты арсыз бейнелегені үшін этикалық жағынан мәселелі" деп бағалады.