Кіріспе

Американдық саксофонист Сигурд Манфред Рашер (Rah sher; 15 мамыр 1907 - 25 ақпан 2001) - Германияда туған американдық саксофонист. Ол 20-ғасырлық классикалық саксофон репертуарын дамытуда маңызды тұлға болды.

Ерте өмір

Сигурд Рашер Германияның Эльберфельд қаласында (қазіргі Вупперталдың бір бөлігі) дүниеге келді. Оның оқу ісін Арлесхайм қаласында бастады, Швейцария және жалғастырды Штутгартта, Германия, ол бітірген бірінші Waldorfschule. Біраз уақыт фортепиано үйренгеннен кейін, ол Штутгарттың музыка мектебіне (1928/1929) Филипп Дрейсбахпен кларнет оқуын бастады. Бір сұхбатында Рашер: "Мен қажеттілікке мойынсұнып, бейімділігіме емес, би тобында болу үшін саксофон ойнай бастадым. Осылай бірнеше жыл бойы жұмыс істегенімде, көңілім толастады. Мен қатты жаттыға бастадым, ақырындап оның ойлағаннан да көп мүмкіндіктері бар екенін түсіндім".

Еуропадағы мансап

1930 жылы Рашер Берлинге көшіп келеді. Берлиндегі филармонияға саксафоншы керек болған кезде, оны шақырды. Бұл жерде ол композитор және дирижер Эдмунд фон Боркпен (1906-1944), 1932 жылы оған концерт жазған. Борк концерті, оп. 6 саксфоны мен оркестр үшін, 1932 жылы 3 қазанда Германияның Ганновер қаласында өткен Жалпы неміс композиторлары фестивалінде орындалды. Бұл жетістікке жеткен Берлин радиосының симфониялық оркестрі 1933 жылы 6 қаңтарда Берлинде Рашермен бірге өнер көрсетті. Сол жылдың жазында Рашер Борк концертін тағы да Страсбургте Герман Шерхеннің Халықаралық музыканттар жұмыс конференциясында орындады, ал 1935 жылы ол Эдуард ван Бейнумның жетекшілігімен Амстердам концерттік ғимаратында орындады. 1933 жылы Гитлер билікке келген кезде, Рашердің досы Йохан Бентзон оны Данияның Копенгаген қаласына шақырды. 1934 жылы ол Швецияның Мальмё қаласында болды. Келесі төрт жылда ол Норвегияда, Италияда, Испанияда, Польшада, Англияда және Венгрияда концерттер берді. 1936 жылы сәуірде ол Халықаралық қазіргі заманғы музыка қоғамының (ISCM) XIV фестиваліне қатысып, Жак Ибердің "Концертино да камера" шығармасын премьералады. 1938 жылы ол Австралияға барып, 1939 жылы АҚШ-қа қоныс аударды.

АҚШ-тағы мансап

Рашер 1939 жылы АҚШ-қа келіп, 1939 жылы 20 қазанда Серж Куссевицкийдің жетекшілігімен Бостон симфониялық оркестрімен Америкада дебют жасады. 1939 жылы 11 қарашада ол Нью-Йорк филармониясының жетекшісі сэр Джон Барбироллидің жетекшілігімен Карнеги залында солист болды. Сигурд Рашердің арнайы жинақтары мұрағаты қазіргі уақытта Фредониядағы Нью-Йорк мемлекеттік университетінде сақталады.

Рашер саксофон квартеті

Қызы Карина, Линда Бангс және Брюс Вайнбергермен бірге Рашер 1969 жылы "Рашер саксофон квартеті" атты дүниежүзі бойынша өнер көрсеткен алғашқы классикалық саксофон ансамбльдерінің біріне негіз құрды. Ол квартеттің алғашқы он жылында Еуропа мен АҚШ-тың ірі концерт залдарында өнер көрсетті. "Вьендер Цайтунг" газетінде квартет "Саксофонның тәжсіз патшалары" деп аталды. Төртұтас Еуропаның барлық елінде, сондай-ақ Солтүстік Америкада, Оңтүстік-Шығыс Азияда және Австралияда өнер көрсетті. Бұл қазіргі таңда ең ұзақ уақыт жұмыс істейтін саксофон квартеті. Рашердің классикалық композиторларды талмай іздеуін квартет жалғастырып келеді, бұл 35 елдегі 300-ден астам композиторларды Рашер саксофон квартетіне шығармалар арнауға мәжбүр етті.

Рашер саксофоны шеберханалары

1977 жылы өнерге шыққаннан кейін Рашер 80-ге толғанға дейін АҚШ-та және өзінің туған жері Германияда саксофонисттер топтарына апта бойы семинарлар өткізуді жалғастырды. Бұл семинарлар әдетте әр жастағы 40-тан 80-ге дейінгі ойыншыларды тартады және әдетте оның құрметтілері немесе бұрынғы студенттері оқытушылық лауазымдарды атқарған университеттерде өткізілді, мысалы, Джорджия университеті (1976 және 1977), Оңтүстік Миссисипи университеті, Джорджия мемлекеттік университеті, Юнион колледжі, SUNY Fredonia және Сиракуза университеті. Семинарларда шеберлік сабақтары, соло және квартеттер орындары, сондай-ақ барлық қатысушылардың "саксофон оркестрі" ретінде бірге ойнаған соңғы концерті болды. Соңғы АҚШ-тағы семинар 1992 жылы Йель университетінде, ал соңғы Еуропалық семинар 1993 жылы Германияның оңтүстігінде өтті.

Саксофонның дыбысы және сакссофонның ауызшасы

Рашер үшін маңызды тақырыптардың бірі - оның тоналдылық тұжырымдамасы. Ол классикалық музыкада саксофонды оның ойлап тапқан адамы Адольф Сакс ойлағандай дыбыстау керек деп есептеді. Сакс аспапты ойлап тапқан кезде аспаптың ауызшасының ішкі пішіні үлкен және дөңгелек деп белгілеген. Саксфондардағы барлық ауыздықтар 1940-жылдарға дейін осы стильде жасалды, содан кейін биг-бенд джаздың пайда болуы саксфонисттерді ауыздықтардың әртүрлі пішіндерімен тәжірибеге ұмтылуға мәжбүр етті. 1940-1960 жылдар аралығында классикалық саксофоншылар үшін аспапты жарқыраған және үзік дыбыс беретін тар камералы ауыздықтарды қолдану кең тараған болды. Сакссофонды ойнатушыларға сабақ бергенде немесе дәріс бергенде, Рашер қазіргі заманғы ауыздықтар Сакстың ойлағаны емес екенін және олардың шығаратын дыбысы, қатты енуді талап ететін джазшы үшін пайдалы болса да, классикалық музыкада орынсыз екенін атап өтті. Оның студенттері мен басқа да шәкірттері классикалық саксофонның қажетті дыбысы жұмсақ, дөңгелек дыбыс деп санады - бұл дыбыс тек үлкен, дөңгелек ішкі бөлмесі бар ауыз тесігімен ғана шығарылады (көбінесе "қазылған камера" деп аталады). Оның бұл саладағы табандылығы мен ашуы, әлемнің барлық классикалық саксофонисттері тар ауыздықтарға (параболалық кеңеймейтін саксфондармен бірге) және жарқын тонға ауысып жатқанда, классикалық саксофон әлемінің көпшілігімен дау-дамайға ұшырады. Оның классикалық саксофонисттердің көпшілігінен өзгешелігі басқа жолдармен болды; оның ішінде пиццакато техникасы ретінде шлеп тіліне деген талапты және оның флаттер тілін қолдануын қамтиды. 1970 жылы тар камералы ауыздықтар жалпыға танымал болды, ал ауыздық өндірушілер үлкен камералы ауыздықтарды шығаруды тоқтатты. Бұл Рашердің оқушыларына өздері қалаған дыбысты шығаратын ауызшаларды табу қиындық туғызды. Бір уақыт бойы тек 1920-1930 жылдары шығарылған үлкен камералы ауыздықтар болды, бұл Raschèr студенттерін ломбардтар мен ескі аспаптардың басқа көздерін іздеуге мәжбүр етті. Raschèr бұл ұсыныстың жетіспеушілігіне жауап ретінде 1920 жылдары америкалық саксофон өндірушілері Buescher, Conn және басқалардан оңай қол жетімді болған ауыздықтардың виртуалды көшірмесі болған "Sigurd Raschèr бренді" ауыздық жасау үшін өндірушіге қатысты. Рашердің ауызшасы әлі күнге дейін шығарылады.

Жоғары реңктер

Рашердің саксофонның кең ауқымына баса назар аударғаны ерекше маңызды. 1930 жылы ол саксафонда жетістіктерге жету үшін төрт октаваның диапазонына қол жеткізе алатынын көрсетті, бірақ сол кездегі бірнеше музыканттар екі жарым октавадан аспайтын диапазонды ойнаған. Бұл жоғарғы диапазон "altissimo регистр" деп аталды, бірақ Рашер өзі бұл терминді қолданудан бас тартып, оларды "жоғарғы тондар" деп атауға артықшылық берді. 1940 жылға дейін бірнеше музыканттар жоғары F-ден жоғары ойнаған, соның ішінде H. Бенн Хентон Конвей тобының 1911 жылы (жоғары D), Дик Стабиль, ерте джаз әртісі (жоғары F) және Жаша Гуревиц, ерте рециталист (жоғары F #). Рашер композиторларды осы кеңейтілген ауқымды пайдалануға шақырды. Ол осы "жоғарғы тондарды" меңгергенін көрсетуге құштар болды және осы тондарды қолдану - бұл әуендік емес, заңды музыкалық техника деп дәлелдеді. Бұл тақырыпта жазған "Саксофонға арналған ең үздік тондар" атты кітабы 1941 жылы жарық көрді және ол күні бүгінге дейін жоғары бағаланады. Жоғары F-тен жоғары тонды орындау техникасының саксафонның табиғи овертондық сериясында негізделгенін жақсырақ көрсету үшін ол Бюшер фабрикасына өзіне арналған арнайы аспап жасатты: саксафонның денесінде ешқандай тондық тесіктер жоқ. Бұл аспаптың суреті "Жоғарғы тондар" кітабының ішкі бетінде көрсетілген. Ол осы аспапта, сондай-ақ кәдімгі саксофонда кем дегенде 16 овертонды ойнау мүмкін екенін көрсетті және овертонды техниканы мұқият зерттеу кеңейтілген ауқымға ие болудың және жалпы дыбыс сапасын жақсартудың ең жақсы жолы екенін мәлімдеді. Кеңейтілген диапазон (альтиссимо регистрі) 20-шы ғасырдың ортасында өте даулы болды, ал Рашер классикалық саксофон қауымдастығында дау-дамай тудырды, өйткені аспапты ойлап тапқан Адольф Сакс аспапты осылай ойнатуды ниет етті. Рашер Сакс 1840 жылдары композиторларға үш октавалық диапазонды (жоғары С-ға дейін) көрсеткеніне дәлел келтірді. Алғашқы кезде саксафон қауымдастығының альтиссимус регистіріне қарсылық көрсеткеніне қарамастан, ол қабылданған техникаға айналды және оны барлық классикалық және джаздық саксафонисттер қолданады. Қиындыққа қарамастан, ол қазір жоғары оқу орындары мен колледж студенттеріне оқытылады және саксофон орындау мамандығы бойынша білім алуды қалаған кез келген оқушы үшін қажетті дағдыға айналды. Оның алғашқы онжылдықтарында көптеген саксофонисттер қарсылық білдірді, тіпті оның аспаптың жоғарыға қарай екі жарым октавадан жоғары көтерілуіне қарсы болды. Алайда композиторлар Рашердің ерекше дамытқан сөздік қабілетін көбірек қолдады. [1977 жылға қарай] оның саксофонның жоғары регистріне өмір бойы берілгендігі, оны қолданған көптеген композиторлар берген серпінмен бірге, кеңейтілген диапазонды қазіргі заманғы көркемдік саксофонның маңызды элементі ретінде орнатуға көмектесті.