Кіріспе

Әлеуметтік мемлекет моделі белсенді еңбек нарығы саясатымен. Флексикурити ("жеңілдік" және "қауіпсіздік" сөздерінің бірі) - бұл проактивті еңбек нарығы саясаты бар әл-ауқат мемлекетінің моделі. Бұл терминді алғаш рет 1990 жылдары Данияның социал-демократиялық премьер-министрі Поул Нюруп Расмуссен енгізді. Бұл термин динамикалық экономикадағы еңбек нарығының икемділігі мен жұмысшылардың қауіпсіздігін біріктіреді. Дания үкіметі флексикьюритиді "алтын үшбұрышты" қамтитын "үш жақты қоспамен: 1) еңбек нарығындағы икемділік, 2) әлеуметтік қамсыздандыру және 3) жұмыссыздарға қатысты құқықтары мен міндеттері бар белсенді еңбек нарығы саясаты". Еуропалық комиссия флексикуритті еңбек нарығындағы серпінділік пен қауіпсіздікті бір мезгілде арттырудың біріктірілген стратегиясы деп санайды. Флексикуритет төрт бағыт бойынша құрылып, жүзеге асырылады: 1) икемді және сенімді келісімшарт жасасу; 2) өмір бойы білім алудың жан-жақты стратегиясы; 3) еңбек нарығында тиімді белсенді саясат; 4) жұмысқа орналасу кезінде тиісті табыспен қамтамасыз ететін заманауи әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі. Бұл флексикьюрити тұжырымдамасы жоғары жалақысы бар елдерде дамығанын мойындау маңызды, мысалы, Данияда сияқты, нақты прогрессивті салық салудан басқа.

Данияда

Данияның флексикьюрити моделі XIX ғасырда, жұмыс берушілер мен кәсіподақтар арасындағы келіссөздер кезінде 1899 жылғы қыркүйекте жасалған келісім (сонымен қатар еңбек нарығы туралы конституция деп аталады) өзара тиімді (пайдалы және қауіпсіз) мемлекеттің негізін қалады. 1960 жылы "Конституция" қайта қаралып, "Негізгі келісім" деп аталды. Ол кәсіподақтардың бірлесу еркіндігін, сондай-ақ жұмыс басқару және бөлу жөніндегі басқарушы прерогативасын, соның ішінде жұмыс күшін кез келген уақытта жұмысқа алу және босату құқығын реттеді. "Осылайша, жұмыс нарығын реттеудің Даниялық моделі, оның ішінде бірлестіктер құру құқығы осы ерікті қағидаларға негізделгенін және заңнаманың немесе мемлекеттің араласуы барынша аз екенін түсіну маңызды. Ұйымдасу құқығы мен еңбек нарығындағы бірлестіктерді тану өзара қайшылықта тұрған мүдделерді өзара тануға негізделген". Данияның жұмыс берушілер, жұмысшылар және мемлекет арасындағы үш жақты келісімдері мемлекет тарапынан белсенді әрекетке мүмкіндік беретін күрделі жүйемен қамтамасыз етіледі, ол жұмысшылардың "активтенуін" қолдайды. 1990 жылдардың басында Данияның саясаткерлері жұмыссыздықтың сол кездегі тенденциясын бұзуға бағытталған фискалдық саясатты енгізді және ол 1994 жылғы алғашқы белсенді еңбек нарығы саясатымен (АЛМП) байланысты болды, ол құрылымдық жұмыссыздықты азайтуға бағытталған. Кейбіреулер табиғи жұмыссыздық деңгейі жай ғана өсті деп санаса да, Дания үкіметі флексикьюрити моделі деп аталатын жүйені іске асыру арқылы жағдайды жақсартуға тырысты. Саясаттың өзгеруі 1994 және 1996 жылдардағы еңбек нарығын реформалау кезінде болды, онда икемділіктің енгізілуі жомарт әлеуметтік бағдарламаларды жалғастыру арқылы қауіпсіздікпен байланысты болды, сондай-ақ жұмыс күшін "активтендіру" БАЖ-ның жиынтығы арқылы. Данияда белсенділік "құқық пен міндет" ретінде қарастырылады. Бұл үйлесімнің екі түрлі әсері күтілді: еңбек нарығы саясатының біліктілікті арттыру әсері, сондай-ақ әлеуметтік бағдарламалар арқылы ынталандыру әсері. Жұмыссыздық бойынша жәрдемақылар мен оқыту шаралары осы жүйеден пайдаланып, жоғары табыс табатын даниялық қоғам мүшелеріне салық салу жүктемесі артады. Қазіргі уақытта Данияда жоғары салық ставкалары бар, олар бөлігінде жомарт әлеуметтік жәрдемақыларды төлейді. Осылайша, флексикьюрити төмен және орта табысты адамдарға қолайлы болуы мүмкін. Алайда, бұл көрсеткіштің бір бөлігін Данияның жоғары өсімі, жұмыссыздықтың төмен деңгейі (2008 жылы 2,8%) және әлеуметтік оқшауланудың төмен деңгейімен салыстырғанда, өтеуі мүмкін. Соңғы жылдары даниялықтар жер бетіндегі ең бақытты халық ретінде тұрақты түрде саналады, бұл, ішінара, Данияның флексикьюрити моделінің аспектілеріне байланысты.

Нидерландыда

Нидерланды да ел нарығына жақсы сай келетін флексикьюрити саясатын жүзеге асырды. 1998 жылы елдегі еңбек заңдарына елеулі өзгерістер енгізілді. Заңның мақсаты науқастануына байланысты жұмыстан кеткен қызметкерлерге қолдау көрсету болып табылады, оның шығынын жұмыс беруші көтереді. Бұл жұмыс берушілерге ұзақ мерзімде қаржылық ауыртпалық әкелді. Алайда, флексикьюрити туралы заң оларға уақытша жұмысшыларды икемді келісімшарттармен жұмысқа алуға мүмкіндік берді, бұл тікелей шығындарды үнемдеуге әкелді. Уақытша жұмысшыларды пайдалану қысқа мерзімде икемді және тиімді болса да, флексикьюрити шаралары бар тұрақты жұмыс ұзақ мерзімде экономика үшін тиімді. Нәтижесінде, компаниялар уақытша жұмысшыларды лайықты және қауіпсіз қызметкерлерге айналдыру үшін көбірек инвестиция құрып жатыр. Нидерландыда жұмыссыздық деңгейі төмен болғанымен, флексикаурити заңдары қауіпсіздік пен икемділік арасындағы теңгерімсіздікке әкелді. 2007 жылы маусымда "Жеңілдікті қауіпсіздіктің жалпы қағидаларына: икемділік пен қауіпсіздік арқылы көбірек және жақсы жұмыс орындары" атты Еуропалық Комиссияның негізгі хабарламасында жеңілдікті қауіпсіздікті төрт өзара әрекеттесетін құрамдас бөлікке негізделген "жалғастырылған тәсіл" деп анықтайды. "Барлық үшін бірдей өлшем жоқ" деген қағидатты мойындаған Еуропалық комиссия жалпы келісілген қағидалар желісі бойынша өзара білім алу арқылы қолдау таба отырып, барлық ЕО елдері бойынша жекешелендірілген флексикаурити стратегиясын кезең-кезеңмен іске асыруды ұсынды. Мұндай ортақ қағидаларды 2007 жылғы 5 желтоқсанда Жұмыспен қамту және әлеуметтік мәселелер жөніндегі кеңес қабылдады. Еуропалық Комиссия Кеңестің сұрауы бойынша "Flexicurity миссиясын" іске қосты, оған Франция мен Словенияның Еуропалық Одаққа төрағалық етуі мен Еуропалық әлеуметтік әріптестердің өкілдері кіреді. Миссия 2008 жылдың сәуір мен шілде айлары аралығында Франция, Швеция, Финляндия, Польша және Испанияда өтті. Оның мақсаты флексикьюрити әдісін және оның ортақ қағидаттарын таныту арқылы және еңбек нарығындағы тиісті қатысушыларға процеске иелік етуге көмектесу арқылы флексикьюритиді әртүрлі ұлттық жағдайларда іске асыруды насихаттау болды. Сонымен қатар, миссияның мақсаты - жақсы тәжірибе алмасуды және өзара білім алуды қолдау. Ол 2008 жылдың желтоқсан айында Кеңеске есеп берді. Флексикирриті 2008 жылдың қарашасында Еуропалық экономикалық қалпына келтіру жоспарында және 2009 жылдың наурызында "Экономикалық қалпына келтіруді басқару" атты хабарламасында көрнекті орын алды. Соңғы кезде 2009 жылғы маусымда өткен Еуропалық кеңесте "қазіргі дағдарыс жағдайында "жиілік қауіпсіздігі" еңбек нарығын жаңғырту мен бейімделуді дамытудың маңызды құралы болып табылады" деген қорытынды шығарылды.

Қазіргі жағдай

Кеңестің "Flexicurity" жалпы қағидаларын қабылдауында, ол "Flexicurity ұлттық жолдарын" әзірлеу мен іске асыру кезінде оларды ескеруді ұсынды. Флексикьюрити стратегиясын іске асырудағы жетістіктер туралы мүше мемлекеттер өздерінің Ұлттық реформа бағдарламаларында хабарлайды және оны Еуропалық Комиссия Еуропалық жұмыспен қамту стратегиясының шеңберінде бақылайды. 2011 жылғы "Евро плюс" пактісі оны Еуроаймақта насихаттауға шақырады. Флексикиюритидің ортақ қағидаттары ((1) Флексикиюрити Лиссабон стратегиясын іске асыруды күшейту, көбірек және жақсы жұмыс орындарын құру, еңбек нарығын жаңғырту және икемділік пен қауіпсіздіктің жаңа түрлері арқылы жақсы жұмысты ынталандырудың құралы болып табылады. (2) Икемділік және қауіпсіздік - икемді және сенімді келісімшарттық келісімдер, жан-жақты өмір бойы білім алу стратегиясы, тиімді белсенді еңбек нарығы саясаты және заманауи, жеткілікті және тұрақты әлеуметтік қорғау жүйелерінің қасақана үйлесуін білдіреді. 3) Флексикиюрити әдістері бір ғана еңбек нарығы немесе еңбек өмірінің үлгісі туралы емес, сондай-ақ бір ғана саяси стратегия туралы емес: олар әр мемлекеттің ерекше жағдайларына сәйкес келуі керек. Иә, бұл барлық мүдделі тараптардың құқықтары мен міндеттерінің теңгерімін білдіреді. Ортақ қағидаларға сүйене отырып, әрбір мемлекет өзінің флексикаурити шараларын әзірлеуі тиіс. Прогресс тиімді бақылауға алынуы тиіс. 4) Флексикиюрити сегменттеуді жеңіп, ашық, жауап беретін және инклюзивті еңбек нарықтарын дамытуға ықпал етуі тиіс. Бұл жұмыс істейтіндерге де, жұмыссыздарға да қатысты. Жұмыссыздарға, жұмыссыздарға, жасырын жұмыс істейтіндерге, тұрақты емес жұмыс орындарына немесе еңбек нарығының шетінде қалғандарға жұмыс табуға жеңіл мүмкіндіктер, экономикалық ынталандырулар мен қолдау шаралары немесе тұрақты және заңды түрде қауіпсіз жұмысқа жету үшін қадамдар жасау қажет. Жұмыспен қамтылғандардың барлығына жұмысқа жарамды болу, жетістікке жету және жұмыс орнында да, жұмыс орнында да ауысуы үшін қолдау көрсетілуі тиіс. 5) Ішкі (кәсіпорынның ішінде) және сыртқы флексикьюрити бірдей маңызды және оны ынталандыру керек. Келісімшарт бойынша икемділікпен қатар жұмыс орнынан жұмысқа қауіпсіз өтуі тиіс. Жоғарыға қарай жылжымалылықты, сондай-ақ жұмыссыздық немесе белсенділіксіздік пен жұмыс арасында жылжымалылықты жеңілдету қажет. Жоғары сапалы және өнімді жұмыс орындары, жұмысты жақсы ұйымдастыру және біліктілікті үздіксіз жетілдіру де маңызды. Әлеуметтік қорғау жұмыстың ауысуына және жаңа жұмысқа орналасуына ынталандыру мен қолдау көрсетуі тиіс. (6) Флексикуритет әйелдер мен еркектердің сапалы жұмысқа тең қол жеткізуін қолдау арқылы және жұмыс, отбасы және жеке өмірді үйлестіру шараларын ұсыну арқылы гендерлік теңдікті қолдау керек. 7) Икемділік және қауіпсіздік барлық мүдделі тараптар арасында сенім мен кең диалогты талап етеді, онда барлығы әлеуметтік теңгерімді саясат үшін өзгерістер үшін жауапкершілікті алуға дайын. Мемлекеттік органдар жалпы жауапкершілікті сақтаса да, әлеуметтік әріптестерді әлеуметтік диалог пен ұжымдық келіссөздер арқылы флексикарт саясатын әзірлеуге және іске асыруға тарту өте маңызды. (8) Икемділік және қауіпсіздік ресурстарды тиімді бөлуді талап етеді және ол салауатты және қаржылық жағынан тұрақты мемлекеттік бюджеттермен толықтай үйлесімді болуы тиіс. Сондай-ақ, ол шығын мен пайданы, әсіресе бизнестің, мемлекеттік органдардың және жеке тұлғалардың арасында әділ бөлуді көздеуі тиіс, бұл ретте ШОБ-тың ерекше жағдайына ерекше назар аударылуы тиіс.

Сын

Флексикуритті "қалай да кез келген саясатқа қолданыла алатын қарама-қарсылықтардың таза лингвистикалық комбинациясы" деп сынға алды.