Кіріспе

Чехословакияның 1969 жылдан 1992 жылы таратылғанға дейінгі заң шығару органы – Федералды жиналыс () – 1969 жылғы 1 қаңтардан 1990 жылғы 23 сәуірде мемлекеттік конституцияға өзгерістер енгізілгенге дейін Чехословакияның ең жоғары мемлекеттік билік органы болды. 1990 жылғы 23 сәуірден Чехословакияның 1992 жылғы 31 желтоқсанда таратылғанға дейінгі кезеңде ол мемлекеттің федералды заң шығару органы ретінде қызмет етті. Чехословакияның 1960 жылғы Конституциясының 3-тарауында ол "мемлекеттік биліктің жоғарғы органы және бүкіл мемлекеттік аумақты қамтитын жалғыз заң шығарушы орган" деп танылды.

Құрылымы мен тәжірибесі

Федералды жиналыс екі тең палатаға бөлінді, Халық палатасы (Sněmovna lidu; басқа аударма Халық палатасы) және Ұлттар палатасы (Sněmovna národů; басқа аударма Ұлттар палатасы). Барқыт революциядан кейін екі палатаны сәйкесінше Депутаттар палатасы (Poslanecká sněmovna) және Сенат (Senát) деп қайта атау ұсынылды, бұл аралық кезеңде қолданылған палата атауларын қайта жаңғыртуға бағытталған шара болды. Балама ұсыныс Халық палатасын бірпалаталы Федералды жиналысқа айналдырып, Ұлттар палатасын Бундесрат үлгісіндегі Федералды кеңеспен (Federální rada) алмастыруды көздеді. Халық палатасы пропорционалдық өкілдік жүйесін бейнеледі: 1992 жылы оған Чехия Социалистік Республикасынан 99 депутат, ал Словакия Социалистік Республикасынан 51 депутат кірді. Ұлттар палатасы 150 мүшеден тұрды, олардың 75-і әр республикадан сайланды. Депутаттар халық сайлауы арқылы таңдалды және бес жылдық мерзімге қызмет етті; екі палатаның барлық мүшелері бір уақытта қызмет етті. Алайда, Барқыт революциясына дейін – және осылайша, соңғы екі жиналысты қоспағанда, – дауыс беруге тек бір ғана партия болды, ол Ұлттық фронт, және дауыс берушілерге басымдық беру мүмкіндігі болмады. Соңғы екі жиналысты сайлау үшін қолданылған Барқыт революциясынан кейінгі сайлау заңы Федералды жиналыстың екі палатасы да көпмандатты сайлау округтерінде партиялық тізімдер бойынша пропорционалдық өкілдік принципі бойынша сайланатынын көздеді, бұл округтер әр республиканың аймақтарына сәйкес келді. Әр республика үшін орын саны әр округте берілген дауыс санына сәйкес бөлінді. Дауыс берушілер тек бір саяси партияны таңдауы керек болды, бірақ олар сол партияның кандидаттарына ең көп дегенде төрт басымдық дауыс бере алатындықтан, бұл партия тізіміндегі кандидаттардың ретіне әсер ететін болды. Орын алу үшін партия республиканың кез келгенінде кемінде 5% дауыс жинауы керек болды. Орын бөлу екі кезеңде жүзеге асырылды: бірінші кезеңде, әр сайлау округінде Хагенбах-Бишофф квотасы қолданылып орын саны анықталды. Қалған орындар республикалық деңгейде, қайтадан Хагенбах-Бишофф квотасы қолданылып бөлінді. Сайлаудан кейін әр палата өз президиумын сайлау үшін жиналды, ол үштен алты мүшеден тұрды. Бірлесіп, палаталар Федералды жиналыстың 40 мүшеден тұратын Президиумын сайлады, ол жиналыс сессияда болмаған кезде заң шығарушы орган ретінде жұмыс істеді. Федералды жиналыстың бірлескен отырысы төрағасын және төрағаның орынбасарын сайлады. Федералды жиналыс жылына кемінде екі рет – көктемде және күзде – кезекті сессияға жиналатын болды. Осы сессияларда жиналысқа ұсынылған заңнама екі палатаның да мақұлдауынан өтуі керек еді, ал кейбір жағдайларда Ұлттар палатасындағы чехиялық және словакиялық депутаттардың көпшілігінің қолдауы қажет болды. Конституциялық тұрғыдан алғанда, Федералды жиналысқа кең заң шығару өкілеттігі берілді және ол сыртқы саясат, ішкі саясаттың негізгі мәселелері, экономикалық жоспар және үкіметтің атқарушы билігін бақылау салаларындағы барлық мәселелерде шешім қабылдау құқығына ие болды. Алайда, 1989 жылға дейін, басқа коммунистік мемлекеттердегідей, оның функциясы көбінесе Чехословакия Коммунистік партиясы (KSČ) ұсынған шешімдерді бекітумен шектелді. Коммунизм кезінде қабылданған чехословакиялық заңдар KSČ Президиумымен алдын ала дайындалып, содан кейін Федералды жиналысқа ұсынылды, ол оларды әдетте бірауыздан мақұлдады. Демократиялық орталықтану принципі сайлауларға да қатысты. Дауыс берушілерге Ұлттық фронттың (Národní fronta) бір ғана тізімі ұсынылды, ол коммунистер басымдығын сақтаған патриоттық ұйым болды. Азаматтарды сайлауға қатысуға үлкен қысым көрсетілді, ал бюллетеньдегі бірыңғай фронттың кандидатының атын сызып тастауға батыл болғандар қатаң жазаға тартылуы мүмкін еді. Осы жағдайда сайлаулар көбінесе формальды сипатқа ие болды, ал Фронт тізімі 99 пайыздан астам дауыс жинады. Барқыт революциясынан кейін ғана Ассамблея нақты билікті өз қолына алды.

Ғимарат

Ассамблея ғимараты бастапқыда Ярослав Росслер жобалаған және 1938 жылы аяқталған биржа ғимараты болды. Кейін бұл кеңістік жеткіліксіз екені анықталды, сол себепті жобалау конкурсынан кейін Карел Прагер ғимаратты кеңейтуге тағайындалды. Ол бастапқы ғимараттың үстінен және айналасына заманауи шыны, металл және тас конструкцияларын қосты. Жоба өте қымбатқа соқты және көп дау тудырды. 1995 жылдан 2008 жылға дейін Федералды Ассамблея ғимаратында "Еркін Еуропа/Еркіндік Радиосы" бас кеңсесі орналасты. 2015 жылдан бері мұнда Федералды Ассамблеяның Ұлттық мұражайы жұмыс істейді. Прагердің бұл дизайны кейін басқа да жерлерде қолданылды, мысалы, қазіргі Грузия банкінің Тбилисидегі бас кеңсесінде де осы үлгіде салынған.