Кіріспе

Параличтейтін анестетиктердің түрі, лепто және пахикурарелерді қоса алғанда

соған ұқсас термин – Холинэстеразаны бұғаттаушы препарат

Нейромышекті блоктаушы препараттар немесе нейромышекті блоктаушы агенттер (НМБА) нейромышектік түйісуде берілуді тоқтатып, әсер еткен қаңқа бұлшық еттерінің парализіне әкеледі. Бұл олардың постсинаптикалық ацетилхолин (Nm) рецепторларына әсер етуі арқылы жүзеге асады. Клиникалық қолданыста нейромышектік блокада паралич тудыратын анестезияға қосымша қолданылады, біріншіден, дауыс жолдарының парализіне жеткізу және эндотрахеальды интубацияға рұқсат беру үшін, екіншіден, хирургиялық өрісті оңтайландыру үшін, спонтанды тыныс алуды тежеу және қаңқа бұлшық еттерінің босаңсуын тудыру үшін. Нейромышектік блокатордың дұрыс дозасы тыныс алуға қажетті бұлшықтарды (мысалы, диафрагманы) параличтеуі мүмкін болғандықтан, жеткілікті тыныс алуды сақтау үшін жасанды тыныс алу құрылымы қолжетімді болуы керек. Бұл дәрілер пациенттің қимылын, тыныс алуын немесе тыныс алу аппаратымен үйлесімсіздігін азайтуға көмектеседі және лапароскопия кезінде инфузиялық қысымды төмендетуге мүмкіндік береді. Оның жансақтау бөлімінде қолдануға бірнеше көрсеткіштері бар. Ол интубация кезінде дауыстың қарығуын, сондай-ақ дауыс жолдарының зақымдануын азайтуға көмектеседі. Сонымен қатар, ол өкпе функциясы нашар науқастарда жасанды тыныс алуды жеңілдетуде маңызды рөл атқарады. Пациенттер толық өткізгіштік блокадасы болғаннан кейін де ауырсынуды сезінеді; сондықтан анестезияның пайда болуын болдырмау үшін жалпы анестетиктер және/немесе анальгетиктер де берілуі керек.

Құрылымдық және конформациялық әсер ету байланысы

Нейромискулярлық блоктаушы препараттарға қатысты конформациялық зерттеулер салыстырмалы түрде жаңа және дамып келеді. Дәстүрлі SAR зерттеулері молекулаларға қоршаған ортаның әсерін нақты көрсетпейді. Компьютерлік конформациялық іздеулер молекулалар вакуумде деп есептейді, бірақ іс жүзінде бұл жағдай осылай емес. Еріткіш модельдер молекуланың конформациясына еріткіштің әсерін ескереді. Дегенмен, ешбір сольватациялық жүйе организмдегі күрделі сұйық ортаның әсерін толыққанды қайта жасай алмайды. Бұлшықеттерді босаңсытатын препараттарды қатаң және қатаң емес деп бөлу көбінесе сапалық сипатта болады. Конформациялық өзгерістерге қажетті энергия олардың нақтырақ және сандық сипаттамасын беруі мүмкін. Ұзын тізбекті бұлшықеттерді босаңсытатын препараттардағы ондық бас қашықтығын қысқартуға қажетті энергия, олардың иілу қабілетін және рецепторлық орындарға сәйкес келуін анықтауға мүмкіндік береді. 1970 жылы Берс пен Райхтың холинергиялық рецепторларға жасаған зерттеулері, бір заттың мускариндік немесе никотиндік болуына әсер ететін байланысты көрсетті. Олар кватернарлық азот атомының ортасынан тиісті оттегі атомының ван дер Ваальс кеңеюіне (немесе эквивалентті сутекті байланыс қабылдағышқа) дейінгі арақашықтықтың шешуші фактор екенін анықтады. Егер арақашықтық 0,44 нм болса, зат мускариндік қасиеттерді көрсетеді, ал егер арақашықтық 0,59 нм болса, никотиндік қасиеттер басым болады.

Рационалды жобалау

Панкуроний – бұлшықеттерді босаңсыту құралының логикалық және рационалды жолмен жасалған сирек мысалдарының бірі. Оның тиімді өлшемі мен беріктігіне сай стероидтің қаңқасы таңдалды. Рецепторлармен байланысуын күшейту үшін ацетилхолин фрагменттері енгізілді. Көптеген қолайсыз әсерлеріне, әсер етудің баяу басталуына және қалпына келтіру жылдамдығына қарамастан, бұл үлкен жетістік болды және сол кездегі ең қуатты нейромыскулярлық препарат еді. Панкуроний және басқа да нейромыскулярлық блокаторлар М2 рецепторларын бөгеп, осылайша вагус нервіне әсер етеді, гипотония мен тахикардияға алып келеді. Бұл мускариндық блокадалық әсер панкуронийдегі А сақинасындағы ацетилхолин фрагментімен байланысты. А сақинасындағы N атомын үшіншілікке айналдыру арқылы сақина ацетилхолин фрагментін жоғалтады, нәтижесінде пайда болатын векуроний мускарин рецепторларына шамамен 100 есе аз байланысады, бірақ никотиндік байланысы мен әсер ету ұзақтығы сақталды. Сондықтан векуроний жүрек-қантамыр жүйесіне әсер етпейді. Рапакуронийдің 3-деацилденген метаболиті рапакуронийге қарағанда тіпті күштірек. D сақинасындағы ацетилхолин фрагменті өзгермесе, олар бұлшықеттерді босаңсыту әсерін сақтайды. 17-орында деацилдену арқылы алынған моноқвартерлі аминстероидтар, әдетте, нашар бұлшықеттерді босаңсыту құралы болып табылады. Жалпы алғанда, моноқвартерлі аминстероидтар бисқвартерлі қосылыстарға қарағанда жылдам әрекет етеді, яғни олардың қуаты да төмен. Бұл әсерге түсіндірме ретінде препараттың жеткізілуі мен рецептормен байланысу әртүрлі уақыт өлшемдерінде жүреді. Нашар бұлшықеттерді босаңсытатын препараттар үлкен дозаларда беріледі, сондықтан орталық бөлімдегі молекулалар әсер ететін бөлімге, яғни рецептордың аузындағы денеге таралуы керек. Әсер ететін бөлімге жеткізілгеннен кейін барлық молекулалар жылдам әрекет етеді. Бұл қатынас терапиялық тұрғыдан өте қолайсыз, себебі төмен қуаттылық, көбінесе төмен ерекшелік, қауіпсіздік шегін азайтады, осылайша жанама әсерлердің пайда болу ықтималдығын арттырады. Сонымен қатар, төмен қуаттылық әдетте әсер етудің басталуын жылдамдатса да, жылдам басталуына кепілдік бермейді. Мысалы, галламин нашар және баяу әрекет етеді. Жылдам басталу қажет болған жағдайда, сукцинилхолин немесе рокуроний көбінесе артық қолданылады. Бұл интубациядан кейінгі дауыс шағылысуын және тыныс жолдарының зақымдануын азайтуға көмектеседі. Сонымен қатар, тубокурарин гипотониялық әсерді тудырады, ал панкуроний жүрек соғуының орташа деңгейде өсуына және жүрек шығынының шамалы өсуіне әкелуі мүмкін, жүйелік тамырлардың қарсылығында аз немесе ешқандай өсу болмайды, бұл деполяризацияланбаған NMBA-лардың бірегей ерекшелігі.

Өзара әрекеттесулер

Кейбір дәрілер НМБА-ға реакцияны күшейтеді немесе басады, сондықтан мониторингпен бақыланатын дозаны түзету қажет.

NMBA-ның бірігуі

Кейбір клиникалық жағдайларда сукцинилхолин деполяризацияламайтын NMBA-дан бұрын және кейін, немесе екі түрлі деполяризацияламайтын NMBA тізбектеп берілуі мүмкін. Ол қарқынды күтім бөлімінде үнемі инфузияланатын нейромискулярлық блокаторларды қолданған кезде ұсынылады.

Қайтару

Нейромышектік блоктаушы деполяризациялық емес препараттардың әсері ацетилхолинестераз ингибиторларымен, неостигминмен және эдрофониуммен кері қайтарылуы мүмкін, бұл препараттар көбінесе қолданылады. Олардың ішінде эдрофониум неостигминге қарағанда тезірек әсер етеді, бірақ терең нейромышектік блокты жою үшін қолданғанда сенімді емес. Ацетилхолинестераз ингибиторлары нейромышектік қосылыста ацетилхолин мөлшерін арттырады, сондықтан олардың тиімділігі үшін нейромышектік блокада толық емес болуы керек, себебі егер барлық ацетилхолин рецепторлары блокадаланған болса, ацетилхолиннің мөлшерінің қанша екені маңызды емес. Сугаммадекс – жалпы анестезия кезінде рокуроний және векуроний нейромышектік блокадасын кері қайтаруға арналған жаңа препарат. Бұл бірінші селективті релаксант байланыстырушы агент (SRBA).

Тарих

Кураре – Strychnos және Chondrodendron туыстарындағы кейбір Оңтүстік Америка өсімдіктерінен алынған шикі экстракт. Оны алғаш Еуропаға Уолтер Рейли сияқты саяхатшылар әкелді. 16 ғасырда химияшы және дәрігер Эдвард Банкрофт Оңтүстік Америкадан кураренің шикі үлгілерін Ескі әлемге әкелді. Сэр Бенджамин Броди кураренің әсерін зерттеу үшін кішкентай жануарларға кураре енгізіп, олардың тыныс алуын тоқтатқанын, бірақ өкпелерін балғамен үрлеу арқылы тірі қалдыра алатынын анықтады. Бұл байқау кураре тыныс алу бұлшықеттерін салқындата алады деген қорытындыға әкелді. 1814 жылы Чарльз Уотертон үш есекке кураре құйылған кезде тәжірибе жүргізді. Бірінші есекке иығына инъекция жасалып, кейін өлді. Екінші есектің алдыңғы аяғына турникет салынып, турникеттен төменге инъекция егілді. Есек турникет орнында тұрғанда тірі қалды, бірақ оны алып тастағаннан кейін өлді. Үшінші есек кураре енгізілгеннен кейін өлі болып көрінді, бірақ балғамен қайта тірілді. Чарльз Уотертонның тәжірибесі кураренің параличтік әсерін растады. 19 ғасырда оның параличтік әсері белгілі болды, бұл Клод Бернар сияқты ғалымдардың зерттеулеріне байланысты. 1942 жылы Chondrodendron tomentosum-нан D-тубокурарин моноквартерлі алкалоиды бөліп алынды және ол кураредегі параличтік әсерді тудыратын негізгі құрамдас екені анықталды. Сол кезде кураре және, демек, D-тубокурариннің нейромышектік түйісуде әрекет ететіні белгілі болды. Тубокурариннің бөлініп алынуы және оны Intocostrin препараты ретінде сату невромышектік блоктаушы препараттар саласындағы зерттеулерге жол ашты. Ғалымдар тубокурариннің тиімділігі екі кватернарлы аммоний тобы арасындағы қашықтыққа байланысты екенін анықтады. Невролог Уолтер Фриман кураре туралы біліп, оны көптеген склерозбен азапталатын Ричард Гиллге қолдануға кеңес берді. Гилл Эквадордан 25 фунт шикі кураре әкелді. Шикі кураре Squibb and Sons компаниясына курареге қарсы тиімді дәрі жасау үшін берілді. 1942 жылы Винтерштейнер мен Датчер (Squibb and Sons компаниясында жұмыс істейтін екі ғалым) D-тубокурарин алкалоидын бөліп алды. Олар көп ұзамай Intocostrin деп аталатын кураре препаратын жасады. Монреальде Гарольд Рэндалл Гриффит және оның гомеопатиялық ауруханадағы резидентурадағы Энид Джонсон апендицит операциясын жасап жатқан жас науқасқа кураре қолданды. Бұл NMBA-ны анестезияда бұлшықетті босаңдыту үшін алғаш рет қолдану болды. 1940-шы, 1950-ші және 1960-шы жылдары бірнеше синтетикалық NMBA жылдам дамыды. Галламин клиникалық қолданыста алғашқы синтетикалық NMBA болды. Одан әрі зерттеулер кватернарлы аммоний топтары арасындағы қашықтыққа байланысты әртүрлі курариформды әсері бар синтезделген молекулаларды жасауға әкелді. Синтезделген бис-квартерліктердің бірі декаметоний – 10 көміртекті бис-квартерлік қосылыс болды. Декаметонийді зерттеуден кейін ғалымдар суксаметониумды жасады, ол ацетил ұшында қосылған екі ацетилхолин молекуласынан тұрады. Суксаметониумның ашылуы мен дамуы 1957 жылы медицина саласындағы Нобель сыйлығына ие болды. Суксаметониумның блоктау әсері басқаша болды, өйткені оның әсері тез қол жеткізілді және бұлшықеттегі жауапты блоктау алдында күшейтті. Сонымен қатар, тубокурариннің әсері ацетилхолинестераз ингибиторларымен кері айналатын болса, декаметоний мен суксаметониум блогы кері айналмайтын еді. Бұл молекулаларды зерттеу нейрондар мен рецепторлардың физиологиясын жақсырақ түсінуге көмектесті.

Ескірген ем

Галламин триэтиодиді бастапқыда хирургиялық операциялар кезінде бұлшықеттердің қысқаруын болдырмау мақсатымен жасалған. Алайда, АҚШ-та FDA-ның «Апельсин кітабына» сәйкес, қазіргі таңда сатылымда жоқ.