Кіріспе

Британдық армия офицері және тарихшы (1911–1980)

Бригадир Бернард Эдвард Фергюсон, Баллантре бароны (6 мамыр 1911 – 28 қараша 1980) – британдық армия офицері және әскери тарихшы. Ол Жаңа Зеландияның соңғы туған британдық генерал-губернаторы болды.

Жас шағы мен отбасы

Фергюсон – сэр Чарльз Фергюсонның үшінші ұлы және төртінші баласы, 7-ші баронет және оның әйелі леди Элис Мэри Бойль, Дэвид Бойльдің қызы, 7-ші Глазго графы. Оның үлкен ағасы – сэр Джеймс Фергюсон, 8-ші баронет, Килкерран. Оның екі атасы да бұрын Жаңа Зеландияның губернаторы қызметін атқарған, ал әкесі генерал-губернатор болған. 1950 жылдың 22 қарашасында Фергюсон Артур Мортон Гренфеллдің қызы және Фрэнсис Кэмпбелл Престонның қарындасы Лора Маргарет Гренфеллге (14 сәуір 1920 – 1979) үйленді. Лора 1979 жылы бақытсыз жағдайда қаза тапты, күшті желде ағаш оның отырған көлігіне құлап түскен. Олар Бернардпен бір бала, Джордж өмірге келді, ол 2006 жылдан 2010 жылға дейін Жаңа Зеландиядағы британдық жоғары комиссары, ал 2012 жылдан Бермуд аймағының губернаторы болды.

Әскери мансап, 1931-1946 жылдар

Фергюссон Итон колледжінде және Сандхерсттегі Корольдік әскери колледжінде білім алған. Соңғысынан ол 1931 жылғы 27 тамызда Қара күзетке екінші лейтенант болып кірісті. 1934 жылғы 27 тамызда лейтенант атағына көтерілді. Ол араб көтерілісі кезінде Палестинадағы британдық мандаттағы өзінің полкінің 2-ші батальонында қызмет етті, кейіннен 1937 жылғы 11 наурызда Англиядағы 2-ші жаяу әскер дивизиясының бас офицері, генерал-майор Арчибальд Уэвеллдің лагерь көмекшісі (ADC) болды. 1937 жылдың қазанында ол Грин-Ховардтарға уақытша жіберілді. Фергюссон 1939 жылғы 27 тамызда капитандыққа көтерілді, бұл Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін бірнеше күн ғана қалған кез еді. 1940 жылы Фергюссон 46-шы жаяу әскер бригадасының бригад майоры болып қызмет етті, ал кейіннен Таяу Шығыста штаб офицері болды. 1943 жылдың қазан айында ол бригадир міндетін атқарушы болып тағайындалды және 16-шы жаяу әскер бригадасына қолбасшылық берілді, ол жапондық желілердің тереңінде, Мьянманың тым жарған джунглилерінде операциялар жүргізу үшін Чиндит құрамына айналдырылды. Ол 1944 жылғы Чиндит операцияларының барлығында осы бригадаға басшылық етті, содан кейін 1945 жылдан 1946 жылға дейін Біріккен операциялар директоры болды. Ол соғысты майор (соғыс кезіндегі подполковник) шенімен аяқтады. Соғыстан кейін Фергюссон түрлі лауазымдарды атқарды, соның ішінде Қара күзеттің 1-ші батальонына қолбасшылық етті.

1946 - 1947 жылдары Палестинада қызмет ету

1946 жылы парламентке сайланбаған Фергюсон Палестинаға Палестинадағы төтенше жағдай кезінде бригадир ретінде оралды және Палестина полициясына қосылды. Алғашқыда ол "Полиция мобильді күштерінің" басшысы болды – бұл 2000 қарулы PPF қызметкерлерінен құралған, жеңіл жаяу әскер ретінде дайындалған және сионистік жарымәскери топтарға қарсы жылдам әрекет ететін күш ретінде қолданылған бөлімше. 1946 жылдың соңында PPF командирі, полковник Уильям Никол Грейдің бұйрығымен бөлімше таратылды. Фергюсон Женинде құрылатын полиция мектебіне басшылық етуге тағайындалды, бірақ көп ұзамай Грей оны "полиция комендантының арнайы көмекшісі" қызметіне бекітті. Фергюсон Грейге, бұрынғы Корольдік теңіз жаяу әскерінің мүшесі болған ол кісіге, сионистік жарымәскери күштермен күресу үшін арнайы бөлімдер құруды ұсынды. Бұл бөлімдерге соғыс кезінде британдық арнайы күштерінде қызмет еткен бұрынғы сарбаздар енуі керек еді. Грей бұл идеяны қабылдап, екі жасырын полиция бөлімін құруды бұйырды, олардың құрамына PPF полиция қызметкерлері мен бұрынғы арнайы күштер сарбаздары іріктелді. Бір бөлім Хайфа мен солтүстікте, ал екіншісі Иерусалим аймағында жұмыс істеуі тиіс болды. Соғыс ардагері Рой Фарран екінші топтың командирі болып тағайындалды. 1947 жылдың 6 мамырында Фарранның полиция бөлімі 17 жасар Александр Рубовицті ұстады, ол Иерусалимде сионистік жарымәскери ұйым – Лехидің плакаттарын іліп тұрған еді. Рубовицті Фарранның тобы ұстап алып, оның досының есімін беруге мәжбүрлеу үшін азаптады. Бала азаптан көз жұмды. Оның денесі тасталып, табылған жоқ. Фарранның қатысы болуы туралы күдік алғаш рет оның атына ұқсас, көк түсті трилби шляпасы Рубовицті көлікке итеріп жіберген көше бұрышынан табылғаннан кейін туды. 2004 жылы британдық құпия құжаттар жарияланды, онда Фергюсонның оқиға болған кездегі мәлімдемесі бар еді – Фарран оған кісі өлтіргенін мойындаған. Фергюсон бұл жайтты Грейге хабарлады. Грей Фарранға қарсы шаралар қабылдауға құлшынбады, себебі ол Фарран Рубовицтен алған ақпаратты Иерусалимдегі Лехиді жеңу үшін пайдалана алады деп сенді. Грей Фарранды тұтқындау бұл жоспарларды құртады деп ойлады. Грей Англияда демалыста болған кезде, CID-дің іс-қимыл жасайтын командирі Артур Джайлс Фарранның әрекеттерін тергеуді тапсырды. Фарран тұтқындалудан қашу үшін Сирияға қашып кетті, бірақ Фергюсон оны өз еркімен қайтуға көндірді. Содан кейін ол қамақтан қашып, Иорданияға барып, қайта өз еркімен оралды. Ол Иерусалимдегі британдық әскери сотына сотталды. Фарранның сотында Фергюсон өзін кінәлі деп тануы мүмкін болғандықтан куәлік беруден бас тартты. Палестина үкіметі Фергюсонға қарсы ешқандай шара қолданылмағанын мәлімдеді. Сот Фарранды ақтап шықты. Фергюсон Палестинадағы қызметінен босатылып, Британияға оралды.

Әскери мансап, 1951-1958

Фергюссон 1951 жылдың 1 шілдесінде лейтенант-полковник шеніне тездетілді, 1952 жылдың 5 наурызында лейтенант-полковник, ал 1952 жылдың 6 мамырында полковник шеніне көтерілді. 1958 жылдың 13 желтоқсанында бригадир құрметті шенімен зейнетке шықты.

Суэц дағдарысы

Фергюсонның Малайядағы төтенше жағдайға қатысқан рөліне әсерленген Джеральд Темплер оны Суэц каналын бақылауға алу мақсатындағы британдық, француздық және израильдік әскерлердің Мысырға бірлескен шабуылы болған Суэц дағдарысы кезінде психологиялық соғыс операцияларына жетекші етіп тағайындады. Дағдарыс үшін психологиялық соғыстың кең ауқымды жоспарын жасағанына қарамастан, Корольдік әуе күштері (RAF) египеттік нысаналарға қарсы әуе шабуылын бастаған кездегі нақты операциялар мүлдем басқаша болды және египеттік халқының рухына немесе қоғамдық пікірге тиімді әсер етпеді. Фергюсон басшылығымен Египетке жоналған психологиялық соғыс радио хабарларында президент Гамал Абдель Насердің сионизмнің ықпалында екені айтылып, мысырлықтар Израильге шабуыл жасауға шақырылды, бұл болашақ Израиль премьер-министрі Голда Меирдің дипломатиялық наразылығына себеп болды.

Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы

1962 жылы Фергюсон Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы болып тағайындалды және 1967 жылға дейін қызмет етті. 1972 жылдың 10 шілдесінде Фергюсон Айршир графтығындағы Аучерн және Жаңа Зеландиядағы Аралдар шығанағының бароны Баллантрее атанды. Лорд Баллантре 1973 жылдан 1980 жылы қайтыс болғанға дейін Сент-Эндрюс университетінің канцлері қызметін атқарды.

Мемориалдық стипендия

Бернард Фергюсонның естелік стипендиясы 1982 жылы Маори патшайымы, қазір қайтыс болған Те Атайрангиахудың бастамасымен, оның құрметіне жиналған қаражат есебінен құрылды, өйткені Фергюсон Тайнуи халқының жақын досы болған. Бұл стипендияның мақсаты – Тайнуи тайпалық конфедерациясының Тайнуи маори сенім тақтасының аймағында тұратын және стипендия болмағанда университетте оқи алмайтын Вайкато университетінің бакалавр бағдарламасына түсуге ниетті азаматына көмектесу. Тайнуимен болған байланысының арқасында 1966 жылы Нгаруавахиа бастауыш мектебіне оның есімі берілді. Содан бері көптеген мектеп түлектері осы естелік стипендияны алды.