Кіріспе

Сент-Стефан – Канаданың Нью-Брансуик провинциясының Шарлотта округінде орналасқан қала. Қала Сент-Круа өзенінің шығыс жағасында, Нью-Брансуик тас жолының 170-шы бағыты мен Нью-Брансуик тас жолының 3-ші бағытының оңтүстік соңының қиылысында жатыр. Сент-Круа өзені Канада-Америка Құрама Штаттары шекарасының бір бөлігін құрайды, бұл Кале, Мэн және Сент-Стефан арасындағы табиғи шекара болып табылады. АҚШ-тың 1-ші тас жолы бірнеше шақырымға Сент-Круа өзенімен қатар жүреді және Сент-Стефаннан үш шекаралық көпір арқылы оған қол жеткізуге болады. 2023 жылдың 1 қаңтарында Сент-Стефан жеті жергілікті қызмет көрсету ауданын толығымен немесе ішінара қосып алды және қала мәртебесін сақтай отырып, Сент-Стефан муниципалды ауданы деп аталды. Жаңа санақ деректері әлі жарияланбады.

Тарих

Пескотомухакати халқы (бұрын Пасамакуодди деп аталатын) Сент-Круа өзені бойында алғашқы болып қоныстанды. Олар қыс айларында ішкі аймақтарға тарап аң ауласа, жазда жағалау мен аралдарда жиналып, негізінен теңіз өнімдерін, оның ішінде порпоизаларды аулап жеді. 1604 жылы француз саяхатшысы Сэмюэль де Шамплен және оның серіктері осы жерде қысты өткізді. Осыдан кейін еуропалық жайлаушылар Пескотомухакати халқын бірнеше рет өздерінің туған жерлерін тастап кетуге мәжбүр етті.

Қасиетті Степанға шабуыл (1704)

Анна королінің соғысы кезінде, Диерфилдке жасалған француз шабуылдарына жауап ретінде, Жаңа Англиялық майор Бенджамин Черч Кастин (Мэн, сол кезде Пенобскот деп аталған) Акадия ауылдарына шабуыл жасады. Кастинге жасалған шабуылдан кейін Черч Мишель Шартьеге қазіргі Сент-Стефан жері берілгенін және Пасамакуодди шығанағында бекініс салып жатқанын білді. Черч және оның әскері Провинция Галле, Госпорт, Фейрли және басқа да бірнеше кемелермен Пасамакуодди шығанағына келді. Черч Сент-Круа өзенімен Сент-Стефанға дейін саяхаттап, 1704 жылдың 7 маусымында Шартьеді күтпеген жерден шабуылдады, ал оның отбасы орманға қашты. 13 маусымда Черч акадиялықтардың егіндерін жойып жатқанын хабарлады, ал акадиялықтар мен Пескотомхукати Черч әскерлеріне оқ атты, нәтижесінде үш сағаттық атыс болды. Черч 35 акадиялықты және Пескотомхукатиді өлтіріп, тұтқындады, Черчтің бір әскері жараланды, ал ауыл тоналып, талан-таражға түсті. Сент-Стефанға жасалған шабуылдан кейін Черч Гранд-Преге, Пизиквидке және Чиньектоға шабуыл жасап, басқа акадиялық ауылдарға да шабуылдады.

Сент-Стефанның құрылуы (1871)

Сент-Стефан 1871 жылы ресми түрде қала мәртебесін алды.

HBRC темір жолы туралы дау (1873-1875)

Конфедерацияға дейін бірден Нью-Брансуик заң шығарушы органы Хоултон филиалы темір жол компаниясын (HBRC) құруға қатысты заң қабылдады, мақсаты – Нью-Брансуик пен Мэн штатының Холтон қалалары арасында темір жол салу. Бұл Сент-Эндрюс және Квебек темір жолының бір бөлігін аяқтау ниетімен жасалды. 1870 жылы Нью-Брансуик заң шығарушы органы Шарлотта округіне HBRC компаниясына темір жолды аяқтау үшін 15 000 доллар көлемінде сыйлық төлеу үшін облигациялар шығаруға рұқсат беретін заң қабылдады. Облигациялар тек Сент-Стефан қаласының салық төлеушілерінің ашық отырысында бекітілген жағдайда ғана шығарылуы мүмкін еді, олар облигацияның негізгі сомасы мен пайызын төлеу міндетін өз мойнына алатын еді. Сент-Стефанның салық төлеушілерінің көпшілігі қажетті дауыс берді және округ облигацияларды шығарды. Аталмыш шараға қарсы болған Сент-Стефан тұрғындарының бір бөлігі Нью-Брансуик Жоғарғы сотына салық бағалауға шағымданып, провинциялық заң шығарушы органның халықаралық темір жол құрылысын қолдау үшін салық салуға конституциялық құқығы жоқ екенін, бұл Канада Парламентінің ерекше заң шығару құқығына тікелей араласу екенін мәлімдеді. 1873 жылы Нью-Брансуик Жоғарғы соты провинциялық салық салу заңының конституцияға қайшы екенін шешті, себебі ол мемлекетаралық темір жолдарға қатысты федералдық құзыретке кедергі келтірді. Темір жол шарасын қолдаушылар істі сол кезде Канада үшін соңғы сатыдағы сот болып табылатын Ұлыбритания империясының құпия кеңесінің сот комитетіне шағымдады. Сот комитеті Dow v Black ісі бойынша шағымды қабылдап, салық салу заңы провинциялық құзыреттің ішінде екенін анықтады.

Қаланың орталығы өртеніп кетті (1877)

1877 жылы Сейнт-Стефанның іскерлік ауданы өрттен жартылай қирады, сексен ғимарат пен 13 кемежай толығымен өртенді.

ХХ ғасыр экономикасы

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Сент-Стефанның жергілікті экономикасы негізінен ағаш өңдеу және кеме жасау өнеркәсібіне байланысты болды. 18 ғасырдың соңында Кале және Сент-Стефан қалалары бірлесіп пайдаланған жүзден астам құрғақ доктар мен тік құламалар өзен бойында орналасқан еді. Меркилер және Тоддтар сияқты аймақтағы белгілі отбасылар Сент-Круа өзені жүйесіне монополиялық құқықтары болғандықтан, қала экономикасының көп бөлігін басқарды. Ағаш өңдеу компаниялары өзеннің канадалық және американдық жағалауларында орналасқан, әрқайсысы өз өнімдерін ерекше белгімен таңбалаған. 1900 жылдардың басына қарай Сент-Круа суларында 200 кеме салынды. Дегенмен, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін қаланың негізгі жұмыс берушілері 1873 жылы құрылған Канаданың ең көне тәтті өнімдер компаниясы – Ganong Bros. Limited және 1882 жылғы маусымда есігін ашқан, өзінің гидроэлектр стансасы – Milltown Dam-ды басқарған, 20 000 тігішпен жабдықталған Канаданың екінші ірі тоқыма фабрикасы – St. Croix Cotton Mill болды. Соңғы кездерге дейін Milltown Dam-да өндірілген электр энергиясы АҚШ-қа экспортталды және Кале қаласын қамтамасыз ететін Eastern Maine Electric Cooperative электр кооперативіне тиесілі 69 кВ желісіне қосылды. 1957 жылы тоқыма фабрикасы жабылып, 1972 жылы бұзылды. Компания 1895 жылға дейін басқарылды, содан кейін St. Stephen Edge Tool Co. деген жаңа компания құрылды. 1911 жылы Гарри Броуд Чарльз Хьюстисті президент және менеджер етіп тағайындап, Mann Axe & Tool Co. компаниясын құрды. Олар қазір пайдаланылып жүрген зауыттың екі қабатын сатып алып, Bug Death Chemical Co. ғимараттарын иеленді. 1915 жылғы 29 қаңтарда St. Croix Water Power Company және Sprague's Falls Manufacturing Company Limited компаниялары Гранд Фолста Сент-Круа өзенінің суларын бөгеттеуге, арнаға бұруға және пайдалануға рұхсат беру туралы өтініш берді. Бұл мәселені Мэн штаты мен Нью-Брансуик провинциясы бірлесіп шешті, себебі бұл екі қауымдастыққа да әсер ететін еді. Шешім 1915 жылғы 9 қарашада қабылданды. Жаңа фабрика 1922 жылы жұмысын бастады. Зауыт Деннис ағысынан сумен қамтамасыз етілді, ал бастапқы Hercules су турбинасы әлі де қолданыста болды. 1930 жылы фабрика Ұлы депрессияның салдарынан қиын жағдайға түсті, бірақ 1943 жылға дейін жұмысын жалғастыра алды, содан кейін бизнес толығымен жабылды.

Муниципалитеттер бірігуі (1970-шы жылдар)

1970 жылдары Сент-Стефан және Миллтаун муниципалитеттері бірігіп, қазіргі Сент-Стефан қаласын құрады. Біраз уақыт бойы қала Сент-Стефан Миллтаун деп аталды, бірақ жаңа атау кеңінен таралмағандықтан, ол қайтадан Сент-Стефан қаласы болып өзгерді. Дегенмен, ресми түрде қолдану үшін 1973 жылы бірігу кезінде жасалған жазбаша келісімге сәйкес, қала Сент-Стефан Миллтаун деп аталады.

Шоколад фестивалі

1985 жылдан бері әр тамыз айында қалада бір апталық Шоколад фестивалі өтіп, олардың бай және тамаша мұрасы тойланады. Фестивальдің талисмандылары – Ұлы шоколад муссы және оның әйелі Тиффани. Шоколадтың кереметтігіне назар аударғаннан кейін 1999 жылы Шоколад мұражайы ашылды және 2009 жылы кеңейтілді. 2000 жылы Сент-Стефан қаласына "Канаданың шоколад қаласы" деген атақ берілді.

2010 жылғы желтоқсандағы су тасқыны

2010 жылдың 13 желтоқсанында суастын тудырған жаңбыр Дэннис ағысының саласында су тасқынына әкеп соқты. Бұл Кинг-стритте немесе оның жанында орналасқан кәсіпорындарға қиындықтар туғызды. Су тасқыны көптеген адамдардың жұмыстан босатылуына себеп болды, ал «Sobeys» ақырында жабылды. Мәселенің себебі – Дэннис ағысындағы көпірдің орнына құбырлар салынуы болды.

Халықаралық шекара

Сент-Круа өзені АҚШ пен Канада арасындағы халықаралық шекараның бір бөлігін құрайды, өзен жағалауының екі жағындағы қалалар арасында табиғи шекараны қалыптастырады. 1600 жылдары осы өзеннің бөлігі және оны қоршаған жерлер француз және ағылшын тараптары арасында қызу дауға түскен, екі жақ та өзен жағалауы өздерінің аумағының бір бөлігі болуы керек деп есептеген. Кейіннен өзен АҚШ мен Канада арасындағы шекара ретінде пайдаланылды, көптеген адамдар екі елдің арасындағы шекараның өзеннің ортасынан жүргізілуі керек деп ойлады. Дегенмен, өзеннің көптеген шағын салалары мен түрлі аралдар белгісіз күйде қалды, олар нақты түрде қай елге тиесілі екені анықталған жоқ. Үкіметтік док, көбінесе кішкентай пирс сияқты, 7 метрлік (22 фут) толқындарға ұшырайды, осы себепті теңіз саудасы өте сирек. Кале және Сент-Стефан қалалары Фери Пойнт халықаралық көпірі, Миллтаун халықаралық көпірі және 2008 жылы құрылысы басталып, 2010 жылдың қаңтарында ресми түрде ашылған Халықаралық даңғыл шекаралық өткізу пунктіндегі жаңа көпір арқылы байланысты. Бұрын тоқтатылғанша, жолаушылар пойызы Сент-Стефандағы Канадалық Тынық мұхиты темір жолы станциясында орналасқан. Қазіргі таңда ғимарат 5 Kings Picaroon's Brew Pub мекемесіне ие, ал бұрынғы темір жол желісі қолданыстан шығарылып, өзен жағалауындағы серуендеу жолына айналдырылды. Вудленд темір жолы Бейливилл (Мэн штаты) мен Сент-Стефан қалаларындағы қағаз және целлюлоза зауыты арасындағы шұғыл желі бойынша жұмыс істейді, онда Нью-Брансуик Оңтүстік темір жолы Вудлендтің жүктемесін Сент-Джонға кеңінен тарату үшін тасымалдайды. 1954 жылы аяқталған Winner v. S. M. T. (Eastern) Limited сот процесінде американдық қалааралық автобус компаниясының иесі мен канадалық компания Сент-Джоннан Мэн штатының Бангор қаласына бағытталған маршрутта жолаушыларды тасымалдау құқығы үшін күресті. Американдық тараптың құқығы қолдау тапты. Acadian Lines автобус қызметі 2011 жылы билет сатудың төмендігіне байланысты тоқтатылды. Сент-Стефан және Кале тұрғындары өздерінің қалаларын біртұтас қауымдастық ретінде қарастырады және өрт сөндіру қызметтері мен басқа да қоғамдық жобаларда бірлесіп жұмыс істейді. Көптеген жылдар бойы екі қаланың өрт сөндіру қызметтері де шекараның екі жағындағы кез келген өртке бірдей ден қойып, бірлесіп жауап беріп келді. Қалалар арасындағы ұзақ жылдарға созылған достық 1812 жылғы соғыс кезінде айқын көрінді, онда британдық әскер Сент-Стефанға Каледегі жау американдықтардан қорғану үшін көп мөлшерде оқ-дәрі жеткізді, ал қаланың көшкендері оқ-дәріні Калеге 4 шілде мерекесіне сыйлады. Жыл сайын Сент-Стефан және Кале бір апталық Халықаралық фестивальді бірлесіп өткізеді, осы арқылы олардың берік достығын тойлайды.

Экономика

Ганонг Брос компаниясы қаладағы ең маңызды жұмыс беруші болып қала береді. Прогресс даңғылында орналасқан басқа жұмыс берушілердің де фабрикалары бар, олардың ішінде пластиналар мен шайыр өндірісі, машина жасау шеберханасы, сусын құю, теңіз экологиясын қалпына келтіру бизнесі және каннабис өнімдерін өндіруші компаниялар бар. Қалада шағын кәсіпорындардың кең ауқымы бар, олардың тізімін жергілікті бизнес-каталогтан табуға болады. Сент-Стефанда үш бұқаралық ақпарат құралы бар: екі радиостанция және газет. CHTD FM, "98.1 Шарлотта FM" деп белгілі, ересектерге арналған заманауи музыка ойнатады және үнемі жаңалықтар ұсынады. CJRI FM Фредериктондағы студиялардан хабар таратады және FM диапазонында 99.9 жиілігінде Сент-Стефандағы хабар тарату станциясын пайдаланады, оңтүстік евангелиелік музыка форматымен қатар канадалық жаңалықтар, ауа райы және спорт жаңалықтарын ұсынады. 1865 жылы құрылған Сент-Круа курьеры қаланың апталық газеті, сонымен қатар демалыс күндері шығатын "Курьер демалыс" газетін де жариялайды. "Курьер" газеті Нью-Брансуиктегі Ирвингтер отбасының меншігінде емес, осындай сирек газеттердің бірі. Сент-Стефанда бірнеше бастауыш мектеп және екі орта мектеп, қоғамдық кітапхана, бірнеше шіркеу, екі мұражай, екі жүзу бассейні, жабық хоккей аренасы, зейнеткерлерге арналған бірнеше үйлер және 44 төсектік аурухана бар. 30 шақырым қашықтықтағы Сент-Эндрюс 1960 жылдарға дейін округтің орталығы болды, сол кезде округтік жүйе жойылды, сондықтан аймақтың сот үйі мен түрмесі осы жерде орналасқан. 2015 жылы провинция осы функцияларды толығымен Сент-Джонға көшіруді ұсынды. Сент-Стефанды үкіметтік қала деп сипаттауға болады, онда Канада Поштасы және Канада Шекаралық қызмет агенттігі сияқты федералдық үкіметтік қызметтерге арналған ірі кеңселер, сондай-ақ Нью-Брансуик қызметтері сияқты провинциялық үкіметтік қызметтер мен қатты тұрмыстық қоқыстарды басқару және жерді жоспарлау сияқты муниципалдық мемлекеттік қызметтер орналасқан.

Спорт

Баскетбол 1891 жылы Сент-Стефан қаласында пайда болды, оны жергілікті Жас ерлер христиан қауымдастығында Лайман Арчибальд енгізді, ал Дж. Говард Крокер оны дамытты. 1890 жылдардың басында Крокер Виктория күні жергілікті ат жарысы трассасында жыл сайынғы жеңіл атлетика жарыстарын ұйымдастырды. Бейсболға деген қызығушылықтың ортасы болған Сент-Стефан 1934 жылы бейсболдың Ұлттық лигасының «Бостон Брэйвс» командасын жергілікті «Киуанис» командасына қарсы көрсету ойынына қабылдады, оған қаланың жартысы келді. 1939 жылы жергілікті бейсбол командасы тоғызыншы рет қатарынан Нью-Брансуик аға чемпионатын жеңіп алып, провинциялық және теңіз деңгейіндегі спортта он жылдық үстемдікке нүкте қойды. «Сент-Стивен Эйс» командасы Теңіздік жастар хоккей лигасының құрамында өнер көрсетті, бірақ 2019 жылы таратылды. 2010 жылдың мамыр айында бұрынғы «Parsons Printing» компаниясының ғимараты өрттен зақымдалды. Осы ғимаратта Канададағы алғашқы баскетбол алаңы орналасқан, қазір ол қайта жаңартылуда.

Көлік

Сент-Стефен қаласына 1-бағыт және 170-бағыт қызмет көрсетеді, олар қала ішін Кинг-стрит және Миллтаун бульвары арқылы жүреді. АҚШ-тың 1-бағыты Мейн штатының Кале қаласындағы Мейн-стриттен Ферри Пойнт көпіріне дейін жалғасады.