Кіріспе

Брюссельдегі сот ғимараты, Бельгия

Брюссельдегі Әділет сарайы (французша: Palais de Justice, жазылуы: pa. lɛ d(ə) ʒys. tis də bʁy. sɛl; голландша: Paleis van Justitie) – Бельгияның Брюссель қаласында орналасқан сот ғимараты. Бұл елдің ең маңызды сот ғимараты, Брюссельдің сот округінің орны, сондай-ақ бірнеше соттар мен трибуналдардың, оның ішінде Кассациялық сот (Бельгияның жоғарғы соты), Апелляциялық сот (ең жоғары қылмыстық сот), Брюссель апелляциялық соты (апелляциялық сот), Брюссельдің бірінші сатыдағы соты (жалпы юрисдикция) және Брюссель адвокаттар алқасының орналасқан жері. Архитектор Жозеф Пуалерт бұл ғимаратты ескі сот ғимаратының орнына грек-римдік стильдегі эклектикалық стильде жобалаған. Қазіргі ғимарат 1866 және 1883 жылдар аралығында салынды. Жер ауданы 154,5 м² болатын бұл ғимарат 19 ғасырда салынған ең үлкен ғимараттардың бірі саналады және осы сипаттағы ең ірі ғимараттардың бірі болып табылады. Құрылыс, жер және жиһаздарға кеткен жалпы шығын шамамен 50 миллион бельгиялық франкқа бағаланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ғимарат қатты зақымдалды, куполы қирады, бірақ кейіннен ол түпнұсқасынан биіктеп қайта салынды. 1984 жылдан бері ғимаратта жөндеу жұмыстары жүріп жатыр, сол кезден бері орнатылған мұрағаттар әлі де ғимаратта сақталып тұр, бірақ олардың 2024 жылы алынып тасталуы күтілуде. Әділет сарайы Мароль/Мароллен ауданындағы Пуалерт алаңында (Брюссель қаласының оңтүстік бөлігі) орналасқан. Брюссельдің танымал ландшафтының бір бөлігі болып табылатын бұл орынға Луиза/Луиза метро станциясы (Брюссель метросының 2 және 6 желілерінде), сондай-ақ осы аттас трамвай аялдамасы (8 және 92 желілерінде) қызмет көрсетеді. Қаланың төменгі бөлігінен Пуалерт лифттерімен алаңға көтерілуге болады.

Бірінші сот ғимараты (18181892)

Қазіргі Сот сарайы Брюссельдің жоғарғы және төменгі қалалары арасындағы Галгенберг төбесінде орналасқан ("Қазына төбесі"), орта ғасырларда сотталған қылмыскерлер осы жерде асылған, сол себепті оның осылай аталған. 1818-1823 жылдары француз сәулетшісі Франсуа Верли бұрынғы иезуит шіркеуі орнында салған бұл алғашқы неоклассикалық құрылыс тез нашарлап, 1837 жылы жаңа, үлкен сот үйін салу мәселесі көтерілді. Шарт бойынша, ғимараттың бір шатыр астында барлық азаматтық және әскери соттарды орналастыруы тиіс болды. Бірақ, осы орынды таңдау қызу пікір-таластарға себеп болды. Шындығында, бастапқыда оны сол жерде қайта салу жоспарланған, бірақ құны 3 миллион бельгиялық франкқа бағаланған бұл жоба тез арада тоқтатылды. Қаланың шығыс бөлігіндегі, жаңадан дамыған Леопольд ауданында салу туралы идея да сәтті болмады. 1846-1847 жылдары тағы бір қайта құру жобасы да сәтсіз аяқталды.

Жобаның басталуы (18581866)

1858 жылы сол кездегі Әділет министрі Виктор Теш алғаш рет Мерoд үйінің бақтарында, Регенция көшесіне жалғасын салу жобасы іске асырылатын жерде, құрылыс салуды ұсынды. Брабант провинциясының губернаторы жаңа Луиза/Луиза ауданын бір уақытта қала орталығымен байланыстыру мүмкіндігін айтты. Апелляциялық соттың кеңесшісі Густав Боскеңнің ұсынысы бойынша, ғимаратты Регенция көшесіне оң жақтан емес, перпендикуляр орналастыру мақсатында зерттеу жұмысы бас инженер Гретэрске тапсырылды. Гретэрс өз баяндамасында 100 метрлік алаңға қарап тұратын қасбеті бар ғимаратты салуды ұсынды. Гретэрс пен қала әкімі арасында келіспеушіліктер туындағандықтан, соңғысы ғимараттың дизайны бойынша конкурс жариялады. 1860 жылдың 27 наурызында патша жарлығымен үш жүлделі халықаралық сәулет конкурсы ұйымдастырылды. Бірнеше сәтсіз ұсыныстардан кейін Теш 1861 жылы ғимараттың жоспарларын жасау үшін қаланың муниципалды сәулетшісі Джозеф Пуалертті тағайындады. Архитектордың беделі жоғары болды, оның елордада Конгресс бағанасы (1850), Әулие Екатерина шіркеуі (1854) және Корольдік «Ла Монне» театрын қалпына келтіру (1855) сияқты бірқатар аса көрнекті жобалары бар еді. 1862 жылдың сәуірінде Пуалер алдын ала жобаны ұсынды, оны Теш мақұлдады. Содан кейін Пуалер Брюссельдің қысымы мен ықпалынан алыс, Парижге жоспарларын аяқтау үшін кетіп қалды. Ол жерде ол Шарль Лейсне және Эдуард Корройер сияқты дизайнерлерден команда құрды. Әділет сарайының қалалық ландшафттағы маңызды орны ескеріле отырып, Пуалер грек-римдік үлгідегі эклектикалық стильді таңдады. Ол классицизмнен шабыт алғанмен, өзінің толығымен жеке және ерекше туындысын жасады.

Құрылыс (1866-1883)

Бірінші тас 1866 жылғы 31 қазанда қаланды. Поэлаэрттің өтінішімен жұмыстарды басқару инженер Франсуа Велленске тапсырылды, ол Мемлекеттік жұмыстар министрлігінің бас инспекторы және 1865-1897 жылдар аралығында Ескерткіштердің Корольдік комиссиясының төрағасы болды. Поэлаэрт 1879 жылғы 3 қарашада қайтыс болғаннан кейін, құрылысты архитектор Жозеф Жоахим Бенуа қабылдады. Ғимарат 1883 жылғы 15 қазанда король Леопольд II, оның әйелі королева Мари Генриетта, қызы княгиня Клементина және Бельгия корольдік отбасының мүшелерінің қатысуымен салтанатты түрде ашылды. Құрылыс Леопольд II билік еткен кезеңде жүргізілгенімен, король ғимаратқа көп қызығушылық танытпады және ол Брюссельдегі оның кең сәулеттік жоспарларының немесе "Құрылысшы патша" ретіндегі мұрасының бір бөлігі деп есептелмейді.

Зақымдану және қайта жаңарту (1945 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Брюссельді азат ету қарсаңында, кері шегінген неміс әскері Әділет сарайын және ондағы құқықтық құжаттарды жою мақсатымен өртке тосқан. Нәтижесінде күмбез құлап, ғимараттың бір бөлігі ауыр зақымдарға ұшырады. Екі айдан кейін Минималь көшесінде V-1 зымырасының жарылуы қосымша қиратуға себеп болды. 1947 жылы сарайдың сәулетші-инженері және сақтаушысы Альберт Сторрерге қайта жаңарту жұмыстары тапсырылды. 1948 жылға қарай ғимараттың көп бөлігі жөнделіп, күмбез бұрынғыдан биіктеп қайта салынды, оның бұрынғысы біршама жалпақ болғандығы сынға ұшыраған еді. Ғимаратты жаңарту жұмыстары 1984 жылдан бері жалғасып келеді. Бұл жұмыстар шатыр және қабырға құрылымдарын жөндеу мен нығайтуды, сондай-ақ алтын жалатылған күмбезге жаңа қабат жағуды қамтиды. 2002-2003 жылдары шатырлар жаңартылды, құрылымдық бөлімдер жөнделіп, нығайтылды. 2003 жылдың 1 қыркүйегінде күмбезден қорғаныш пленкасы алынып, ол Брюссельдің көкжиегіндегі назар аударарлық нысанға айналды. Дегенмен, жұмыс баяу ілгерілеп келеді, және 2013 жылы он жылдық мұрағаттың тозығы мен қауіпсіз еместігі туралы хабарлар тарады, сондықтан мұрағаттың өзіне де жөндеу қажет болды. 20-шы ғасырдың соңынан бері көптеген сот юрисдикциялары Әділет сарайының қазіргі заманғы сот жүйесінің талаптарына, әсіресе қажетті жұмыс кеңістігіне сай келмейтініне байланысты оны тастап кетті. Брюссель астаналық аймағының үкіметі 2001 жылдың 3 мамырында және 2008 жылдың 28 ақпанында "тарихи, көркемдік және техникалық маңызы бар" екендігіне байланысты екі жарлық шығарды. 2008 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу туралы ұсыныс жасалды. 2018 жылы төбелердің бір бөлігі құлағаннан кейін Кассациялық соттың төрағасы және елдегі жоғарғы судья Жан де Кодт бұқаралық ақпарат құралдарында сөйлеп, ғимараттың тұрақтылығын және онда жұмыс істейтіндердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қосымша қаржы қаражаттарын талап етті. Ғимараттың құлдыраған бөлмелері мен қауіпсіздік мәселелерін шешу үшін бірнеше жоспар жасалды, бірақ жұмыстың тағы да көп жылдарға созылуы күтілуде, бұл ғимараттың болашағын белгісіз қалдыруда. 2022 жылға қарай қосымша жөндеу жоспарлары жарияланды, аяқталу мерзімі енді "2024 немесе 2025 жыл" деп белгіленді.

Өлшемі

Брюссельдегі Әділет сарайы салынысымен бірге әлемдегі ең ірі ғимарат есептелді және бүгінге дейін әлемдегі ең үлкен сот үйлерінің бірі болып табылады.

Брюссель округінің ауданы

Сонымен қатар, Әділет сарайы Брюссельдің сот округінің (Брюссель астанасының бүкіл аймағын қамтитын) орны болып табылады, ол 2012 жылдың ортасында бұрынғы екі тілді Брюссель-Халле-Вильворде (BHV) округінің фламанд бөлігінен бөлінген (сол арқылы Халле-Вильворде бір тілді фламанд сайлау және сот округіне айналды). Сондай-ақ, бұл Нидерланд тілінде сөйлейтін адвокаттар орденінің (Nederlandse Orde van Advocaten te Brussel) орналасқан жері.

Қоршаған орта

Сот сарайының алдындағы Поэларт алаңы / Поэлартплейн – Брюссельдегі ең үлкен алаң. 1862 жылғы бастапқы жоба, жартылай шеңбер пішіндес алаң салуды көздегенімен, Поэларттың күрт қайтыс болуына байланысты іске аспады. Осының салдарынан, алаңды қоршаған ғимараттарда сәулеттік үйлесім жоқ, сондай-ақ бастапқы жоспардағы белведере де салынбады. Оның орнына, бұл алаң жаяу жүргіншілерге қолайсыз, үлкен транзиттік кеңістікке айналды, қалалық алаң емес, көлік айналымы үшін жасалған, адамдардың алаңды пайдалануына кедерілді. 1905 жылы Бельгияның тәуелсіздігінің 75 жылдығына арналған мәртебелі салтанаттар осы алаңда өтті. Бүгінде ол Брюссельдің ең әдемі көріністерінің бірін ұсынады. Көтеріңкі тұрғыдан Гранд-Плейс / Гроте-Маркт алаңындағы Брюссель қалалық әкімшілігінің мұнарасын анық көруге болады. Асқын күні Кёкельберг базиликасын және тіпті Атомиумды да көруге болады. Сот сарайының жанында, Поэларт алаңында екі ескерткіш орналасқан: Эдуард Верейкеннің салған Бельгиялық жаяу әскері ескерткіші (1935) және Чарльз Сержант Джаггердің салған Англо-Бельгиялық ескерткіші (1923). Сонымен қатар, Поэларт лифттері, халық арасында Мароль лифттері деп белгілі, – бұл екі қоғамдық лифттен тұратын кешен, ол Поэларт алаңы мен Брюгель ансиан / Брюгель де Одплэйн алаңы арасындағы жоғарғы және төменгі қала бөліктерін байланыстырады. Олар AVA Architects кеңсесімен, архитектор Патрис Нейринктің басшылығымен салынды және 2002 жылдың маусым айында пайдалануға берілді.

Ықпал

Адольф Гитлер бұл ғимаратты ұнататындығы туралы кең таралған әңгіме бар. Альберт Шпеер, нацистік Германияның қару-жарақ және соғыс өндірісі министрі, өзінің "Үшінші рейхтің ішінде" атты кітабында 1940 жылы ғимаратты зерттеу үшін Брюссельге жіберілгенін мәлімдеген. Перудің Лима қаласындағы Әділет сарайы, Перудің Жоғарғы соты орналасқан, Брюссельдегі Әділет сарайының үлгісімен салынған, бірақ одан кішкентай және күмбезі жоқ.