Кіріспе
Робин Гуд Гарденс – 1960 жылдары архитекторлар Алисон және Питер Смитсон жобалаған және 1972 жылы аяқталған Лондонның Поплар ауданындағы тұрғын үй кешені. Ол "көктегі көшелер" деп аталатын кең ауа кеңістіктерімен сипатталатын әлеуметтік тұрғын үйлер ретінде салынған: ұзақ бетон блоктардағы кең жаяу жолдары, Шеффилдтегі Парк-Хилл кешеніне ұқсас; ол Ле Корбюзьенің Unité d'Habitation еңбегімен таныс болды және соған қарсы реакция болды. Бірақ кейіннен Лондонның Тауэр-Хамлетс ауданы үй иесіне айналды. Смитсонның салып біткен алғашқы ірі тұрғын үй кешені екі блоктан – бірі 10, екіншісі 7 қабаттан тұрады, олардың арасында кең жасыл аймақ орналасқан; бұл идея алғаш рет Лондон қаласындағы Алтын жол елімін салуға келісімшартты жеңіп алуға жасаған сәтсіз әрекеттерінде жарияланған. Blackwall Reach деп аталатын қайта құру жоспары 2012 жылы мақұлданған, ауқымды жергілікті жаңару жобасының бір бөлігі ретінде Робин Гуд Гарденс кешенін бұзуды көздейді. Көптеген белгілі архитекторлар қолдаған, кешенге ескерткіш мәртебе беру арқылы қайта құруды тоқтатуға жасалған әрекет 2009 жылы үкімет тарапынан қабылданбады. Батыс блоктың бұзу жұмыстары 2017 жылдың желтоқсан айында басталды. Шығыс блокта әлі де тұрғындар бар, ол кейін бұзылатын болады. Бұл жерге 1575 тұрғын үй салынады. Ғимараттың бір бөлігі Виктория және Альберт мұражайында сақталған және 2018 жылы Венеция сәулет биенналесінде көрсетілді.
Robin Hood Gardens is a residential estate in Poplar, London, designed in the late 1960s by architects Alison and Peter Smithson and completed in 1972. It was built as a council housing estate with homes spread across 'streets in the sky': social housing characterised by broad aerial walkways in long concrete blocks, much like the Park Hill estate in Sheffield; it was informed by, and a reaction against, Le Corbusier's Unité d'Habitation. but subsequently the London Borough of Tower Hamlets became the landlord. The scheme, the first major housing scheme built by the Smithsons, consisted of two blocks, one of 10 and one of seven storeys, nurturing between them a large green; it embodied ideas first published in their failed attempt to win the contract to build the Golden Lane Estate in the City of London. A redevelopment scheme, known as Blackwall Reach, involves the demolition of Robin Hood Gardens as part of a wider local regeneration project that was approved in 2012. An attempt supported by a number of notable architects to head off redevelopment by securing listed status for the estate was rejected by the government in 2009. The demolition of the western block began in December 2017. The eastern block, which is still inhabited by tenants, is to be demolished later. The site will contain 1,575 residences. Part of the building has been preserved by the Victoria and Albert Museum and was presented at the Venice Architecture Biennale in 2018.
Орналасқан жері
Робин Гуд бақшасы – шығыс Лондонның Поплар ауданындағы тар жерде орналасқан. Оңтүстікке қарай Поплар Хай-стрит, одан кейін A1261 тас жолы; солтүстікке қарай Вулмор-стрит, одан кейін A13 Шығыс Үндістан док жолы; батысқа қарай A13-ті Иттер аралы мен Канар Уорфқа байланыстыратын Котон-стрит, ал шығысқа қарай Робин Худ-лейн және A102 Блэкволл туннелінің солтүстік жақындау жолы. 1885 жылы санитариялық талаптарға жауап бермейтін үйлер Grosvenor Buildings деп аталатын жеті тұрғын үй блогымен ауыстырылды. Бұл ғимараттар 1965 жылы бұзылып, басқа да бос жатқан жерлерді байланыстыруға мүмкіндік берді. Кешен Блэкволл туннелінің солтүстік жағында, 1990 жылдары Лондон қаласын Канар Уорфқа қосатын Доклендс жеңіл темір жолының станциясы салынған жерде орналасқан. Бұл жерден жақын орналасқан Балфрон мұнарасын көруге болады, екеуі де брутализм архитектурасының айқын мысалдары.
Құрылыс философиясы
Смитсондар Архитектуралық қауымдастық тобының ықпалды сәулетшілері болды, олар «Алтын жолақ» тұрғын үй кешенінің конкурсын ұта алмады, бірақ олардың радикалды дизайнын жариялады және насихаттады. Олар ғимарат архитектураның негізгі бірлігі емес, оның орнына жолдар желісі екенін ұсынды. Модернистік ғимараттар үшін қалыпты болғандай, ғимараттарды тұрақты тікбұрышты торға емес, тұрғындар пайдаланатын жолдарға орналастырды. Олар жаяу жүргіншілердің қажеттіліктері жүргізушілер мен қызметтік көліктерге қарағанда ерекше екенін түсінді. Аспандағы жолдарды бұрын да архитекторлар қолданған, мысалы, Михиль Бринкманның Роттердамдағы «Spangenblok» тұрғын үйі (1919) сияқты, бірақ ол қолданыстағы көше жоспарына байланысты болды, ал Смитсондар «Алтын жолақта» қолдануды ұсынған жолдар тәуелсіз және тік сызықты емес болды. «Робин Гуд бақтары» осы бұрынғы қағидалардың физикалық іске асырылуы болды, бірақ «Алтын жолақтың» «байланысына» қарағанда, көлік қозғалысына байланысты «қорғауға» басымдық берген жобаның бір бөлігі ретінде салынды.
Мүліктік
Мүлік екі ұзын, иісті блоктан тұрды, олар орталық жасыл алаңның екі жағында бір-біріне қарама-қарсы орналасқан. Блоктардың жалпы ауданы... (ауданды көрсету керек). Блоктардың биіктігі шығыс жағында 10 қабат, батыс жағында 7 қабатты, олар жиналмалы бетон плиталардан салынған және 213 пәтерден тұрады. Құрылыс 1968 жылы басталды, алғашқы пәтерлер 1971 жылы пайдалануға берілді, ал жоба 1972 жылы 1,845,585 фунт стерлинг қаржымен толық аяқталды. Орталық жасыл алаңда кішкентай, қолмен жасалған төбе болды.
Қабылдау
"Аспандағы көшелер" тұжырымы сәулетшілер тарапынан жоғары бағаланып, бірақ іс жүзінде кейбір сынға ұшырады. Жолдар, әсіресе жабық баспалдақтар, көптеген көзге көрінбейтін жерлерге ие болды, оның ішінде есік алдындағы ойыстар да бар еді. Нағыз көшеден өзгеше, қылмыс пен тәртіпсіздіктің алдын алу үшін үнемі жолдан өтетін адамдар жеткіліксіз болды. Бұл, Джейн Джейкобс "Американың ұлы қалаларының өмірі мен өлімі" кітабында "көшедегі күзетшілер" деп атаған тұжырымдамасы. Себебі, бұл жолдар көпшілікке арналған басты жол емес еді және көбінесе жоғарыдағы тұйыққа соқтыратын. Осының салдарынан, жолдар әлеуметтік емес мінез-құлықты ынталандырды. Алайда, жақындағы имарат туралы жазылған кітапта бұл көзқарасқа қарсылық білдірілді, онда тұрғындар алмастыру жобасының тар дәліздері мен жеке балкондарына қарағанда, аспандағы көшелердің әлеуметтік және сезімдік ерекшеліктері мен пайдалылығы туралы ынтамен айтты. Сонымен қатар, зейнеткерлікке шыққан бір тұрғын бұл имаратта өмір сүрудің көбінесе қарапайым екенін, "осы сезімтал, күнделікті нәрселерді бағалау және түсіну қажет, оларды тым терең ойлаудың қажеті жоқ" деді. Ашық бетон ауа райының әсерінен нашарлап, бұзу кезінде жарамсыз күйде болды. Сонымен қатар, имаратты қоршаған жолдармен байланыс үзіліп, жобалық шешімнің нәтижесінде барлық құрылыс ішке қарай бұрылды. 1982 жылғы докторлық диссертациясында ғимараттың кейбір эстетикалық аспектілерінің сәтті болғанымен, ақыр соңында "Смитсондар қазіргі уақыт үшін ғимарат салған, болашақты ескермеген қателік жасады. Олар өздерінің "көше" идеясын іске асыруға тым ден қойып, Шығыс Енд жұмысшы табының күнделікті өміріне нақты және ұзақ мерзімді үлес қосудың алтын мүмкіндігінен бас тарды". Дегенмен, тұрғындардың өздері имараттың бай қоғамдық өміріне және оның сәулеттік формалары мен кеңістіктерінің ерекшеліктеріне куәлік берді: шығыс Лондонына керемет көрініс ашылатын аспандағы көшелер, ашық ауада; жарықпен толы, екі жақты пәтерлер; және балалардың ойындары мен табиғатқа қол жеткізуге арналған орталық жасыл алаң мен төбесі, айналасындағы жолдардың шуынан қорғалған. 2019 жылы Робин Гуд бақтарын талқылаған Дж. Куна Борхес және Т. Марат Мендес "Аспандағы көшелер төмен тығыздыққа жүгінбей, биік үйлерге қарағанда ақылға қонымды балама болды. Олардың ұжымдық сипаты оларды тартымды демократиялық етті", - деді, ал имаратты бұзу себептері зорлық-зомбылық қаупіне байланысты болды, бірақ "демократиялық эстетикаға сенім мен символдық аспаннан өтетін көшелерге деген поэтикалық құштарлық та жоғалды". Архитектор Ричард Роджерс бұл имаратты Нэш террасасына ұқсас деп сипаттап, оны "Британиядағы ең көрнекті әлеуметтік тұрғын үйлердің бірі" деп атады.
Қайта дамыту жоспарлары
Кеңес бұл учаскені Солтүстік Индиялық док жолымен, солтүстік-шығыстан Шығыс Индиялық доктармен (A102) және Шығыс Индиялық доктармен, оңтүстіктен Аспен жолымен және батыстан Котон көшесімен шектелген, Блэкволл Рич деп аталатын үлкен жаңару аймағының бір бөлігі деп жариялады. Ол кеңейтілген аумақта 1,575 жаңа үй салуды, сондай-ақ бастауыш мектепті жақсартуды, жаңа саябақ және басқа да қоғамдық инфрақұрылым құруды жоспарлап отыр. Бөлімдердің 698-і (45%) «қолжетімді» болады. 2010 жылдың сәуірінде Tower Hamlets муниципалитеті 500 миллион фунт стерлингтік жобаны жүзеге асыру үшін сәулетшілер, тұрғын үй кооперативтері және құрылыс компанияларының топтарын іріктеді. Соңғы хабарлама жасамас бұрын, ауыстырылатын ғимараттардың жобалары «The Observer» газетінде «орташа құрылыс салушылардың жұмысы, орынға деген сезім жоқ» деп сынға алынды. Swan Housing Association таңдалды, олардың жоспары бойынша қазіргі 252 үйдің орнына 1,700-ге дейін үй салынуы керек, оның 700-і әлеуметтік тұрғын үй және ортақ меншік үшін болады. Сондай-ақ, ашық кеңістіктер, қоғамдық инфрақұрылым және айналағы аумақтармен байланыс жақсарылады. Бұзу жоспарлары Tower Hamlets Council-ы тарапынан 2012 жылдың 15 наурызында мақұлданды. Жаңа құрылыс жобасына соңғы рұқсат 2012 жылдың желтоқсан айында берілді. Пәтерлерді тұрғындардан босату процесі ұзаққа созылды – жалға алушылар да, сатып алу құқығын пайдаланған меншік иелері де бар еді. «The Big Issue» журналында жарияланған зерттеуде, кеңес Робин Гуд Гардендегі екі бөлмелі пәтер үшін бір иесіне 178 000 фунт стерлинг ұсынды, ал Поплардағы ұқсас пәтер 347 000 фунт стерлингке бағаланған. Егер ол ортақ меншік ұсынысын қабылдаса, толық меншік құқығын алуна жеті жыл кетеді.
Бірінші науқан
2008 жылы Building Design журналы мен Twentieth Century Society ұйымы Робин Гуд бақтарын тарихи ескерткіш ретінде тіркеу және оны бұзудан сақтау мақсатымен науқан ұйымдастырды. Ричард Роджерс және қаза болған Заха Хадид осы науқанды қолдады, соңғысы оны Лондондағы өзінің сүйікті ғимараты деп есептеді. Алайда, English Heritage бұл ұсынысты қолдамады, оның комиссарлары өз кеңесші комитетінің ұсынысын қабылдамады. Бұл, соғыстан кейінгі ғимараттарды тізімге енгізудің қатаң талаптарына толыққанды сай келмегендігімен және ғимарат дизайнының бастапқыда-ақ көптеген кемшіліктері болғандықтан болды. Дизайнерлерге кіреберіс жолдарының ені сияқты бірқатар мәселелер бойынша келісімге келуге мәжбүр болды. Сол кездегі Мәдениет министрі Маргарет Ходж ғимаратты сақтап қалуға қарсы болды, оның «функционалдық жетіспеушіліктері өте маңызды» екенін айтты. Робин Гуд бақтарын сақтау науқаны ғимаратта тұратын адамдардан аз қолдау тапты, жергілікті билік органдарымен кеңескенде тұрғындардың 75% -тен астамы оны бұзуды қолдады. 2009 жылғы маусымда Building Design журналында жарияланған тұрғындардың жүргізген сауалнамасы бойынша, тұрғындардың 80% -ы оны жөндеуді қалайтынын көрсетті. 2009 жылдың қазанында оппозициялық кеңесші Тим Арчер (консерватор) Кеңесті тұрғындарды көшіруге ынталандыру үшін күтім мәселелерін назардан тыс қалдырды деп айыптады. 2009 жылдың мамырында сол кездегі Мәдениет министрі Энди Бернхэм мұражайды тізімге енгізбеу туралы бұрынғы үкімет шешімін қайталады және тізімге енгізуден иммунитет сертификатын берді, яғни бұл құрылысты кемінде бес жыл бойы тізімге енгізу үшін қайта қарастыруға болмайды. Бұл министрлік шешім English Heritage ұсынысын мақұлдады, Робин Гуд бақтары «адамдардың өмір сүруі үшін қолайсыз» екенін және заңдық мұраны қорғауға лайық емес екенін көрсетті, соның салдарынан Тауэр Хамлетс кеңесі оны бұзу және қайта жаңарту жұмыстарын бастауға мүмкіндік алды.
V&A сақтау
Виктория және Альберт мұражайы Робин Гуд бағының үш қабатты бөлігін сақтап қалды. Ол мүліктің бағының екі бөлігін және көшеге қараған қасбеттерін, соның ішінде Смитсонның "аспандағы көшелер" тұжырымдамасының орталық бөлігі болған көтерілген жолдардың бірін қосты. Фасадтың бөлігі биіктігі шамамен және ені шамамен жетеді, бұл ғимараттардың сыртқы жағын құрайтын жиналмалы бөлшектердің қайталанатын үлгісінің толық бөлігін көрсетеді. Ішкі қабырғалардың бір бөлігін құрайтын жиһазды қоса, түпнұсқа жабдықтар да сақталған.
Смитсондар өз жұмыстарында
Жоба Би-би-си-дің "Смитсондар тұрғын үй туралы" (1970) деректі фильмінің тақырыбы болды, оны Б. С. Джонсон жасаған, онда екі Смитсонмен де сұхбат алынған. Смитсондар сәулетшінің рөлі және 20-шы ғасырда олардың бірнеше көзқарасты іске асыру қажеттігі туралы ойлармен бөлісті. 1920-жылдары индустрияландырылған қаладан оқшауланған бақша қалалары қажет болды, одан кейін жердегі инфрақұрылымнан оқшауланған және бөлінген, күнге толы биік үйлерге қажеттілік туды. Отбасыларды қайта байланыстыру үшін Смитсондар грузин дәуіріндегі қабатты үйлерді еске түсіретін әуедегі көшелерді жобалады; олар дыбысты тоқтатуға және жасыл, ортақ аумаққа қарауға арналған. Питер Смитсон жобаны шұғыл қажеттілік, практикалық және идеалдық көзқарастардың жиынтысы жетелегенін мойындады, бірақ 1990-жылдардағы сұхбатында жоба сәтсіз аяқталғанын айтты, бірақ бұл сәтсіздікті архитектуралық емес, әлеуметтік мәселелерге байланысты деп санайды. "Басқа жерлерде үйлердің сыртына боялған есіктер мен гүлшошалар, тұрғын үйді жандандыратын шағын бұйымдарды көресіз. "Робин Гуд" тұрғын үйінде мұндай нәрселер жоқ, себебі егер біреу бірдеңе қойса, оны бұзып тастайды". Неліктен осылай болғанын сұрағанда, Смитсон "әлеуметтік қызғаныш" деп түсіндірді.
Робин Гудтың миллениумдық жасыл жемісі
Мыңжылдық шегінде орталық жасыл алаң, ерекше төбесімен бірге, Мыңжылдық жасыл алаңына айналдырылды және оны көркейту үшін түрлі көркемдік элементтер қосылды. Иелікті бұзу туралы шешім қабылданғаннан кейін, Natural England осы Мыңжылдық жасыл алаңын алып қоюға және қайта дамытуға рұқсат берді. 2022 жылдың мәліметі бойынша, құрылыс салушының жасыл аймақты қалпына келтіру жоспарлары бірнеше жылға кешіктірілді.