Кіріспе

Жильбаб (жұлбаб, жұлбаба немесе жұлбаба) (جِلْبَاب) термині – кейбір мұсылман әйелдері киетін ұзын, кең киім немесе сыртқы жамылғыны білдіреді. Оны кигендер бұл түрі хиджабтың талаптарына сай келеді деп санайды. Иран мен Ауғанстанда парсы тілінде сөйлейтін адамдар жильбабты шадор деп те атайды. Қазіргі заманғы жильбаб бүкіл денеге жабылады. Кейбір әйелдер қолғаппен қолдарын және ниқаппен бетін де жабады. Соңғы жылдары тропикалық күннен қорғану үшін қысқа көзілдірік тәрізді қорғағыш та жиі қолданылады.

Анықтама және қолданылу көлемі

VII ғасырдағы жilbābтың суреттері мен сақталған киімдері болмағандықтан, қазіргі жilbābтың Құранда айтылған киіммен бірдей екендігін анық айту қиын. Жалпы алғанда, жilbāb – әйел денесін толығымен жабатын, басына кигізілетін киім. "Жilbāb" сөзінің түбірі – [جلب]. Ибн Фарис "Муғжам Мақаиес әл-Луға" еңбегінде бұл түбірдің екі мағынасы бар екенін айтады: бірі – бір нәрсені бір жерден екінші жерге әкелу, екіншісі – бір нәрсені жабу. "Жilbāb" сөзі осы екі мағынаны да білдіреді, себебі сыртқы киім бастан аяққа дейін жабылады, яғни мата бастан аяққа жеткізіледі. Бұл киім әйелді жабу үшін де қолданылады, сондықтан оның екінші мағынасы бар. "Жilbāb" сөзінің этимологиясы шамадан тыс көтеріңкілеп айтылған. Сөздің түбірі "жәлбеб" [جلْبَب], ал мағынасын күшейту үшін сөз ортасында ұзақ дауысты әріп бар. Осы дауысты әріптің арқасында сөз тілдік тұрғыдан бүкіл денеге жабылатын, тіпті бір бөлігін де көрсетпейтін киімді білдіреді. Сондықтан бұрынғы ғалымдар, мысалы, ұлы Захири заңгер Ибн Хазм жilbābты бүкіл денені жабатын нәрсе деп сипаттаған. Алла Елшісі (с.ғ.с.) бізге арнаған араб тіліндегі жilbāb (яғни, Оның айтқан сөзі мен Құран ашылған тіл – классикалық араб тілі) – бүкіл денеді жабатын нәрсе, тек бір бөлігін емес. Әл-Шаукани, басқа бір белгілі заңгер, қиясқа қарсы болған және Захири бағытында болған, өзінің "Фатх әл-Қадир" кітабында 33:59 аятқа түсіндірме бергенде жilbābтың көлемі туралы кейбір ғалымдардың пікірлерін келтіреді. Ал Жәуһари былай дейді: "Ол [жilbāb] – Мильхафа [денеге жамылатын төсек жамылғысы]. Сондай-ақ, ол "қанна" деп те аталады [беттің бір бөлігін немесе бүкіл бетін жасыру үшін жауып қоятын нәрсе]. Бұл – әйелдің денесін толығымен жабатын киім, деп айтылады. Бұл туралы Умм Әтиядан жеткен хадис бар: "Егер біздің әйелдеріміздің бірінің жilbābы болмаса, оның қарындасы оған өз жilbābынан киім берсін". Әл-Вахиди былай деді: "Тәпсіршілер [жilbābты анықтағанда] былай деді: "Әйелдер бір көзінен басқа бетін және басын жабуы керек". Әл-Хасан былай деді: "Ол [жilbāb] бетінің жартысын жауып тұрады". Әл-Шаукани мен Ибн Хазмның айтуынша, әйелдің беті мен қолы аура емес. Алайда, Құранның 33:59 аятын түсіндіру кезінде Әл-Шаукани әйелдің беті мен қолы аура болмаса да, оларды жilbābпен жабу керек деген пікірде. Ибн Хазм жilbāb туралы түсіндірмесімен бірдей көзқарасты білдіреді, бірақ ол әйелдің беті мен қолын онымен жабу керектігін толық және анық түсіндірмеген. Әл-Шаукани әйелдің бетін махрам емес еркектердің алдында жilbābпен жабу керек деп санайды және бұл пікірін қажылық туралы хадис пен оның мағынасы туралы түсініктемеден негідейді. Сондай-ақ, ол Ахмад ибн Ханбал мен Әл-Шафиидің пікірлерін келтіреді: [Аиша былай деді:] "Караван бізбен бірге Алла Елшісімен бірге болған кезде, біз ғибадатханада (яғни, қажылық кезінде) бірге болатынбыз. Олар бізге жақындаған кезде, біріміз бетін жilbābтан төмен түсіріп, ал олар бізден өткенде, оны ашатынбыз". [Әл-Шаукани былай деп түсіндіреді:] Ахмад осы хадиске сүйеніп, былай деді: "Ол тек басын ғана жауып қоюы керек", және ол осы хадисті әйелге, ол жақындап келе жатқан еркектерден бетін жауып алуы керек болғанда, оның киіміне рұқсат екенін дәлелдеу үшін қолданды. Себебі әйелдің бетін жабу керек, ол үшін оны жабу мүлдем тыйым салынған емес [ихрам кезінде, ниқабпен жабу немесе бетін толық жабу әйелге тыйым салынған кезде], аурадан айырмашылығы, бірақ ол оны асып тастағанда, киім оның бетінен алыстауы керек, сондықтан ол терісіне тигізбеуі керек. Имам Шафиидің және басқалардың ізбасарлары осылай айтқан. Хадистің көрнекті мағынасы бұған қайшы келеді, өйткені ілінген киімнің терісі мүлдем қозғалмайды. Егер бұл шартты болдырмау болса, Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) оны анықтайтын еді. Сондай-ақ, "Найл әл-Автар" кітабында Әл-Шаукани мұсылман әйелдерінің сыртқа жамылмай шығуына тыйым салу туралы мұсылмандар арасында келісім бар екенін анық көрсетті: "Мұсылман әйелдерінің бетін жауып шығуына тыйым салу туралы келісім". Басқа жерде әйелдердің бетін қашан жабу керектігі туралы сұрағанда, Әл-Шаукани былай деді: "Әйелдердің бетін жабу туралы айтатын болсақ, олар оларды жабу міндетті болмаған кезде бетін жауып алатын, ал олар оны жабу міндетті болған кезде жауып алатын". Әл-Шауканидің Айша мен қарсы келе жатқан кербенмен бірге берген хадисіне сүйенсек, жilbābтың қол мен бет үшін де ашылуы бар сияқты, өйткені әйелдер жilbābтарының бір бөлігін бетінен түсіріп, бетін ашық қалдыра алады. Бұл – "Әй, Пайғамбар! Сенің әйелдеріңе, қыздарыңа және мүмін әйелдерге, олардың үстілеріне [жалабибихина] бір бөлігін [мин] жамылсын де. Осылайша оларды тану оңайырақ болады, сондай-ақ олар мазаланбайды. Әрі Алла – Кешірімді және Мейірімді". Осы аяттағы ерекшеленген сөздердің мағынасы: "Юднеена" сөзі "дәния" сөзінен шыққан, ал ол "д-н-й" [دني] түбірінен туындаған. Ибн Фарис "Муғжам Мақаиес әл-Луға" сөздігінде бұл түбір "бір нәрсені жақындату" дегенді білдіреді. "'Алайхина" – "олардың үстіне" немесе "олардың үстінен" деген мағынаны білдіреді. Осы аятта жақындатылып жатқан нәрсе бастан жақындатылып жатыр. "Мин" сөзі осы аятта "кейбір [нәрсе]" немесе "бөлік [нәрсе]" деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз келесі сөзбен байланысты: "Жалабибихина", ол жilbābтың көпше түрі, яғни бүкіл денеге кигізілетін киім. Аятта әйелдер бұрыннан-ақ жilbāb кигені, бірақ олардың кейбір бөліктерін еркектерге көрсеткені айтылады. Сондықтан көрсетілген нәрсе жабылуы керек, және бастан төменге дейін көрсетілген нәрсе жабылуы керек. Жilbābтың әйелді жабатын бөлігі оларды толығымен жабу үшін жақындатылуы керек. Мұның бәрі бетке қатысты, және ислами жilbābтың бетіне арналған ашылуы бар екені анық, сондықтан әйел махрам емес еркектер өтіп бара жатқанда өзін жаба алады. Кейбір ғалымдар мен түсіндірушілер әйелдің көруі үшін бір көзін ғана қалдырып, қалғанын жабуы керек дейді, мысалы, Ибн Аббас, әл-Жалалайн, 'Убайдә әс-Сальмани, Абдулла ибн Салам және басқалар. Алайда, Пайғамбар Мұхаммедтен (с.ғ.с.) бұл туралы сенімді хабар жеткен жоқ, және бұл тілдік мағынаның жilbābты түсіндіруге заңды себеп болды. Кейбір қазіргі мұсылмандар қазіргі жilbāb пен Құран мен хадисте сипатталған киімнің бірдей екенін және Құранның осы киімді киюді талап ететінін қатысты түрде айтады. Кейбір ғалымдар соқыр, жыныссыз немесе гомосексуал еркектердің алдында көйлек кию міндетті емес дейді. Ислам энциклопедиясы киім бөліктерінің жүзден астам атауларын анықтайды, олардың көптегені "көйлекке" қолданылады. Олардың кейбіреуі мен байланысты араб тілдері: бурқу, 'абайя, тарха, бумус, жilbāb, желлаба, хайик, милая, галлабийя, дишдаша, гаргуш, гинс, мунгуб, литма, яшмик, хабара, изар. Кейбір атаулар тек бетке арналған жамылғыларды білдіреді. Бұл – қина, бурқу, ниқаб, литма. Басқалары бетті жабатын киімдерді білдіреді...

Жильбаб пен басқа киімнің айырмашылығы

Бұл жапсырманы бір стиль деп айту дұрыс емес, әр түрлі мәдениеттер бір бұйымның өз түрлерін және стильдерін жасады. Алайда соңғы кездері жұлбабтың бастапқы мағынасы жоғалып, оны киетін әйелдер саны азайды. Бұл танымал заманауи стильдердің қайсысы жұлбаб санатына кіреді деген түсініксіздікке әкелді. Көпшілігі кірмейді, соның ішінде келесілер:

Хиджаб – Ислам заңнамасына сәйкес, «хиджаб» сөзі – махрам емес ер адамдардың алдындағы әйелдердің киім талаптарын білдіретін жалпы термин. Бүгінде бұл шаш пен мойынды жабатын бас киімге қатысты айтылады. Бұл танымал стиль, талап етілгендей жасырмау себепті, дау тудырды. Бұл жұлбаб саналмайды, себебі ол денеге толық жамылмайды.

Химар – Тілдік тұрғыдан алғанда, «химар» сөзі жалпы жамылғыны білдіреді. Алайда, ислами контексте бұл шашты, мойынды, бүйірлерін және бас арқасын жабатын бас киімді білдіреді. Бұйрылған химардың бетін де жабу керек пе, жоқ па деген мәселеде дау бар. Дегенмен, химар тек басқа арналған және оны жұлбаб деп қарастыруға болмайды.

Ниқаб – Ниқаб – көздерден басқа бас киімнің барлық бөлігін жабатын нақты стильдегі бас киім. Басқалар айтқаннан өзгеше, ниқаб мәдени емес, ислами көздер мен заңдарға негізделген. Мысалы, Ханбали мектебінің көптеген ғалымдары оның міндетті екенін айтады. Алайда, ол жұлбабқа жатпайды, себебі ол тек бас киім.

Шадор – Шадор – парсы киімі, бастан аяққа дейін созылып, әйелдің беті мен қолынан басқа барлық бөлігін жабады. Бұл жұлбабқа ұқсас болғанымен, оның санатына кірмейді, себебі ол әрқашан бетін ашық қалдырады және бетке түсіретін ашылу жоқ.

Бурқа. Бурқаның шын мәнінде жұлбаб болып табылады ма, жоқ па деген мәселеде дау бар. Кейбіреулер Бурқаның ниқап сияқты екенін айтады, себебі бетін ашуға болмайды. Техникалық тұрғыдан алғанда, ол тілдік тұрғыдан жұлбабқа сілтеме жасай алады, бірақ оған ерекше бас ашылуы жоқ.

Сыртқы киім ретінде

Ислам заңдарына сәйкес, жilбаб – махрам емес адамдардың алдында ғана киілетін сыртқы киім. "Сыртқы киім" – адамның негізгі киімінен сыртқа киілетін киім [мысалы, көйлектің үстіне жакет]. Жалғыз болғанда, басқа әйелдермен немесе махрамдарымен бірге болғанда оны шешуде ешқандай кінә жоқ. Әдетте, әйелдің астына қалағанын киюге рұқсат етіледі, бірақ ол махрам емес адамдарға ештеңе көрсетуге болмайды.

Спорттық киімдер

Nike компаниясы 2006 жылы әйелдерге дәстүрлі киім үлгісін сақтай отырып, волейбол ойнауға мүмкіндік беретін спорттық жilбабтың жаңа түрін жасады.

Индонезияда

Индонезияда "джильбаб" сөзі бас киіміне, емес ұзын және кең киімге қатысты.