Кіріспе
Козимо I де Медичидің әйелі Элеонора Толедолық (; 11 қаңтар 1522 - 17 желтоқсан 1562) - испандық ақсүйек әйел, Флоренцияның герцогинясы. Оның күйеуі Тоскананың Ұлы герцогы атағын одан кейін ғана алған.
Eleanor of Toledo (lang es, ; 11 January 1522 – 17 December 1562) was a Spanish noblewoman who became a Duchess of Florenceefn|Her husband wasn't elevated to the status of Grand Duke of Tuscany until after her death.
Балалық шақ
Элеонора 1522 жылғы 11 қаңтарда Испанияның Саламанка қаласында дүниеге келді. Ол Неаполь вице-королі Педро Альварес де Толедо мен Виллафранканың 2-маркизасы Мария Озорио и Пиментелдің екінші қызы еді. Оның әкесі император Карл V-нің вице-губернаторы және Альба герцогының інісі болды. Әкесінің тарапынан Элеонора императордың үшінші туысы еді, себебі олардың қарт аналары Кастилия королі Альфонсо XI-нің шөбересі Фадрике Энрикес де Мендозаның қыздары болған. 1534 жылдың мамыр айында, әкесі Неаполь вице-королі болып тағайындалғаннан кейін екі жыл өткен соң, Элеонора, анасы және туған-туыстары оған Италияға қосылды. Балалар Испан вице-корольдік сарайының қатаң және жабық ортасында тәрбиеленді. 13 жастағы Элеонораға көп көңіл бөлмеген секілді, тек 1535 жылы Флоренция герцогы Алессандро Неапольге келгенде оның туысымен бірге келген Козимо де Медичидің жасырын назарына ілінген.
Неке
Үш жылдан кейін Флоренция герцогы Козимо өзінің саяси жағдайын нығайтуға көмектесетін әйел іздеді, өйткені Медичилер герцогтық мәртебеге жаңадан ие болды. Ол бастапқыда Карл V пен Алессандроның жесірінің заңсыз қызы Маргарет Австрияға үйленуді сұрады, бірақ ол әкесінің өзінің жоспарларына қызмет ету идеясына зор қарсылық білдірді. Бірақ Козимоға қарсылық білдіргісі келмеген император оған Неапольдің бай вице-королінің қызының біреуін ұсынды. Бұл неке Медичилерді Испаниямен байланыстырып, оларға Флоренцияны бақылауда ұстап тұрған Испанияға адалдықтарын көрсету мүмкіндігін береді, соның арқасында испан әскері провинциядан шығарып жіберілетін еді. Элеонораны еске алып, Козимо вице-корольдің үлкен әрі жайлы қызы Изабеллаға үйленуден бас тартты. Оның әкесі келісіп, Элеонораға зейнеткерлік ретінде үлкен сома ақша берді. Элеонора мен Козимо 1539 жылдың 29 наурызында өкілеттік арқылы үйленді. Келісімге қол жеткізгеннен кейін, жұбайлар хат алмасып бастады. Мамыр айында Флоренциялық агент Якобо де Медичи Неапольде болып, герцогтың хатшысы Пьерфранческо Риччоға «Герцогиня бақытты және толық қанағатқа толы екенін айтады, мен осыны растаймын» деді. Риччо содан кейін Элеонора күйеуінен хат алғанда, «оларды ешкімнің көмегіне жүгінбестен өзі түсінгеніне мақтан тұтқан» деді. Ол испан сарайында тұрғанда дамытуға қызығушылық танытпаған итальян тілін оқып үйренуге белсенді кірісті. Ол заңды мұрагерлер қалдырмай, Медичи әулетінің басқа мүшесімен өлтірілгеннен кейін, жылдар бойы саяси зиян келтірген болжамдардан кейін Тосканадағы әулеттің күшін нығайтты. Оның қара түсті қызметші әйел мен кардинал Джулио де Медичидің, кейіннен папа Климент VII-нің заңсыз ұлы болғаны айтылды, ал Джулиано де Медичи патшалық отбасына қарсы Пацци қастандығында өлтірілген. Некеге тұрғанға дейін Медичи әулетінің жоғалу қаупі туған еді. Элеонора да, Козимо да балаларының жетістіктері туралы естіп, олардың білімі, тұру орындары және киім-кешегі туралы нұсқаулар берді. Ұл мұрагерлер мен басқа билеуші отбасыларға үйленуге болатын қыздардың дүниеге келуі Тосканадағы тұрақтылық пен күштің жаңа дәуірін басталды. Олардың патшалық ата-бабалары Медичилерге олардың жетіспеген ақсүйек қандарын сыйлады және оларды басқа еуропалық монархтармен теңестіру процесін бастады. Жұбайлардың он бір баласы болды, бірақ олардың бес ұлы мен үш қызы ғана есейді: Мария (1540 жылдың 3 сәуірінде – 1557 жылдың 19 қарашасында): Альфонсо II д’Эстеге никелесуге келісім берілді, бірақ некеге тұрмастан қайтыс болды. Франческо (1541 жылдың 25 наурызы – 1587 жылдың 19 қазаны): Тоскананың ұлы герцогы атасынан кейін таққа отырды. Изабелла (1542 жылдың 31 тамызы – 1576 жылдың 16 шілдесі): Браччано герцогы Паоло Джордано I Орсиниге үйленді. Джованни (1543 жылдың 28 қыркүйегі – 1562 жылдың 20 қарашасы): Пиза епископы және кардинал болды. Лукреция (1545 жылдың 7 маусымы – 1561 жылдың 21 сәуірі): Феррара мен Модена герцогы Альфонсо II д’Эстеге үйленді. 16 жасында қайтыс болды. Пьетро (1546 жылдың 10 тамызы – 1547 жылдың 10 маусымы): «Педрико» деп аталды. Бала кезінде қайтыс болды. Гарция (1547 жылдың 5 шілдесі – 1562 жылдың 12 желтоқсаны): 15 жасында безгекке шалып қайтыс болды. Антонио (1548 жылдың 1 шілдесі – 1548 жылдың шілдесі): Бала кезінде қайтыс болды. Фердинанд (1549 жылдың 30 шілдесі – 1609 жылдың 17 ақпаны): Ағасынан кейін Тоскананың ұлы герцогы болды. Анна (1553 жылдың 19 наурызы – 1553 жылдың 6 тамызы): Бала кезінде қайтыс болды. Пьетро (1554 жылдың 3 маусымы – 1604 жылдың 25 сәуірі): Әйелі мен туысы Элеонора ди Гарсия ди Толедоны өлтірді.
Maria (3 April 1540 – 19 November 1557): Engaged to Alfonso II d'Este, but died before the marriage. Franceso (25 March 1541 – 19 October 1587): Succeeded his father as Grand Duke of Tuscany. Isabella (31 August 1542 – 16 July 1576): Married, Paolo Giordano I Orsini, Duke of Bracciano. Giovanni (28 September 1543 – 20 November 1562): Became Bishop of Pisa and cardinal. Lucrezia (7 June 1545 – 21 April 1561): Married Alfonso II d'Este, Duke of Ferrara and Modena. Died at the age of 16. Pietro (10 August 1546 – 10 June 1547): Known as "Pedricco". Died in infancy. Garzia (5 July 1547 – 12 December 1562): Died of malaria at the age of 15. Antonio (1 July 1548 – July 1548): Died in infancy. Ferdinando (30 July 1549 – 17 February 1609): Succeeded his brother as Grand Duke of Tuscany. Anna (19 March 1553 – 6 August 1553): Died in infancy. Pietro (3 June 1554 – 25 April 1604): Murdered his wife and cousin, Eleonora di Garzia di Toledo.
Флоренция герцогині
Элеонораның Флоренцияда герцог жұбайы ретінде жоғары беделге ие болуы бастапқыда күйеуі ұйымдастырған қарым-қатынастар шарасы болды. Оның мақсаты – жұртшылықты оның отбасының ғана емес, сонымен қатар жаңа биліктің тұрақтылығы мен құрметтілігіне сендіру еді. Оның ұраны "cum pudore laeta fecunditas" ("тазалықпен шаттылықты жеміс беру"), оның жерлерінің мол өніміне, некедегі адалдығына және көптеген балаларына сілтеме жасады. Көп ұзамай, Элеонора саясатқа қатысу арқылы Флоренцияда зор ықпалға ие болды, тіпті Козимо онымен жиі кеңесетін болды. Оның саяси шеберлігіне сенімі соншалықты күшті болды, күйеуі жиі сапарлаған кезде әйелін регент етіп тағайындады, бұл оның тек әдемі бала туушы ғана емес, маңызды тұлға екенін көрсетті. Элеонора Козимоның 1541 және 1543 жылдары Генуядағы әскери жорықтары, 1544-1545 жылдардағы ауруы және Сиенаны бағындыру соғысы (1551–1554) кезінде, оның қатысуы қажет болғанда немесе әскери мәселелерге көбірек назар аударуды талап еткенде билік жүргізді.
Саяси ықпал
Элеонора бизнеске, әсіресе ауыл шаруашылығына зор қызығушылық танытты. Ол үлкен аумақтарда астық дақылдары мен мал шаруашылығын жүргізді, соның ішінде ара шаруашылығы және жібек құрты өсіру де бар. Оның тағы бір кәсіптік қызметі – кен өндіру. Оның егіні мол болды және өнімдері Испанияға дейін жіберілді. Герцогиня өзінің тауарларын білгілікті басқарды және сатты, бұл үлкен Медичи иеліктерінің табысын айтарлықтай арттыруға көмектесті. Оның қайырымдылық қызығушылықтары арқасында шаруалар да көп экономикалық пайдаға ие болды. Элеонора тек флоренциялық қайырымдылық қорына ғана емес, олардың саясатына да жан-жақты көмек қолын созды. Ол Козимоның герцогтіктің шетелдерден тәуелсіздігін қайта орнату саясатын қаржылық тұрғыдан қолдады және герцогпен кездесу мүмкіндігі болмаған адамдарға герцогиня арқылы өз мәселелерін білдіруге болатынын түсінуге көмектесті. Діңгеш әйел Элеонора бірнеше монастырға садақа берді және оларды жиі барып көрді. 1547 жылы Игнатий де Лойоланың Пистойяда уағыз айту үшін жіберген Хуан Поланко герцогиняға жақындап, иезуит колледжін құру үшін оның демеушілігін сұрады. Ол Поланконың өтінішін қабылдамады, бірақ кейін Диего Лайнезбен келіссөздер жүргізіп, нәтижесінде Флоренцияда алғашқы иезуит мектебі ашылды. Лайнес ақырында оның құрметіне ие болды, сондықтан ол Козимоның бұл орденнің игілігі үшін үнемі араласып, қалада көптеген жаңа шіркеулер салды. Дегенмен, ол иезуит қоғамының барлығын да, олардың құлшынысын да толыққанды қабылдамады.
Өнерге қолдау көрсету
Күйеуі сияқты Элеонора да сол дәуірдің көптеген суретшілерінің, мысалы Агноло Бронзино, Джорджио Вазари және Николо Триболоның, сондай-ақ бүгінге дейін сақталған маңызды ғимараттардың меценаты болды. Элеонораның Палаццо Веккьодағы жеке капелласын Бронзино безендірді. 1559-1564 жылдары ол Вазариге өз пәтерлерінде Естер патшайымы, Пенелопа және флоренциялық батыр қыз Гвальдрада сияқты, оның сөзімен айтқанда, ерлермен теңесіп кеткен немесе олардан асып түскен әйгілі әйелдер туралы жаңа фреска жасауды тапсырды. Бұл жаңа безендірулер Элеонораның өзінің бейнесін өзгертуге, оның өнімділігінен ақыл-парасат, батырлық және сақтық сияқты басқа да қасиеттерін көрсетуге бағытталған әрекет болды деп есептеледі. Некелерінің алғашқы жылдарында Медичи отбасы Флоренциядағы Виа Ларгада, қазіргі Палаццо Медичи Рикардиде, кейін Палаццо Веккьода тұрды. Неапольдің сәнді сарайларында тәрбиеленген Элеонора 1549 жылы Арно өзенінен Ар жақтағы Питти сарайын Медичи үшін жазғы резиденция ретінде сатып алды. 1550 жылы ол Триболоға Питтидің әйгілі Боболи бақтарын жобалауды және құрылысын басқаруды тапсырды, ол сол кездегі бақтарға тән емес кеңдік пен ашық көрініспен ерекшеленді. Бақтар өте әсем болған және Медичи отбасының жақын туыстарынан басқа ешкімге кіруге рұқсат етілмеген. Элеонораның өсиетінің бір бөлігі – оның сүйікті монастырьларының бірі Ле Мураттың еншілес монастыры – Сантиссима Кончеционе монастырының құрылуы мен қаржыландырылуы болды. Бұл ғимарат бұрын папаларға қонақ үй ретінде қызмет еткен Санта-Мария-Новелла доминикан монастырының Sale del Papa залының айналасында салынды.
Сарайының медицинасына әсері
Үйдегі денсаулық сақтауға басымдық беру, көбінесе әйелдер бастаған, ерте заманауи кезеңде он тоғызыншы ғасырға дейін кең таралған практика болды. Әйелдер тәжірибе және ауызша дәстүр арқылы практикалық және техникалық медициналық білім алды. Бірақ, тек үй шаруашылығымен ғана шектелмей, Элеонора мен оның енесі Мария Сальвиати сияқты ақсүйек әйелдер сарай медицинасында маңызды рөл атқарды, үйленген сарайларына отбасылық рецепттерді әкелді. Күнделікті күтім мен рәсімдер, стандартты медициналық тәжірибелер және Азиядан келген жаңа дәрілер туралы білімді Элеонораны ерте Медичи сарайының медицина орталығында кездестіруге болады. Элеонора иерархиялық жүйемен белгіленген ресми медициналық сарай құруға мұрындық болды. Оның білімі мен мәртебесі оған сарай дәрігерлерімен үнемі байланыста болуға және маңызды медициналық шешімдерге әсер етуге мүмкіндік берді, Элеонораның медицинадағы кең білімін көрсетеді. Элеонора үй медицинасын саясиландырды, сарайдың ішінде де, сыртында да қызметтер үшін денсаулық сақтаумен сауда жасады, бұл ұзақ жылдар бойы қалыптасқан меценаттық жүйеге үлес қосты. Сарайда медицинаның қолданылуы мәртебеге байланысты реттік жүйеге ықпал етті, бірақ Элеонора көптеген туыстарына, қонақтарына және сарай қызметкерлеріне медициналық көмекке қол жеткізуді жеңілдетті. Алғашқы Медичи сарайы сарайлықтарының игілігі үшін Canto del Giglio аптекасында шот ашты, бұл болашақтағы саяси қолдауды қамтамасыз етуге көмектесті. Анасына ұқсас, Элеонора да фармацевтикалық қабілетін көрсетті, өйткені көптеген хаттар оның дәрілік заттар мен рецепттерді жасауға тапсырыс беруге немесе нұсқау беруге бейім екенін көрсетеді. Элеонораның есімі сарайлық өнім беруші Стефано Розелли жасаған және таратқан танымал бет тонигімен байланысты. Ғалымдар Элеонора рецепт жасады ма, әлде оның есімі Розелли өнімінің жарнамалық мақсатта ғана қосылды ма, бұл туралы нақты білмейді. Дегенмен, атақты тұлғаларды өнімдерге қосу өндірушілер арасында кең таралған тәжірибеге айналды. Элеонора ересек өмірінің көп бөлігінде "созылмалы жөтелден" және қайталанатын қызудан ауырып жүрсе де, ол өте тартымды, құмар ойындарды жақсы көретін және өзінің сарайлары мен виллалары арқылы үздіріспей саяхаттайтын адам болды. Флоренциядағы испандықтардың билігін қолдамағанына қарамастан, Элеонора өзінің туған жеріне мақтанышпен қарады және итальян тілінен гөрі испан тілінде жазуды жөн көрді, бұл кейде күйеуімен хат алмасуда қиындықтар тудырды. Езуиттер герцогинямен келіссөздер жүргізу үшін испан діни қызметкерлерін жіберді, өйткені "ол испандық емес біздің кісілермен сөйлескісі келмейді". Ол киімдерін әрдайым алтын мен күміс тоқымашылардан тігіп тұратын.
Өлім
40 жастағы Элеонора мен оның екі ұлы, 19 жастағы Джованни мен 15 жастағы Гарзия, 1562 жылы Пизаға саяхат еткен кезде безгекке шалдықты. Оның ұлдары одан бұрын, бірнеше аптаның арасында қайтыс болды. Өкпе туберкулезінен әлсіреген Элеонора 17 желтоқсанда, қайғыға батқан күйеуі мен иезуит дін қызметкерінің куәлігінде көз жұмды. Оның жаназасы 28 желтоқсанда өтілді, ал ол Сан-Лоренцо базиликасындағы Медичи криптіне жерленді. Қазір сарай Флоренциядағы ең ірі мұражай кешені болып табылады, себебі кейінгі ұрпақтар картиналар, әшекейлер және сәнді заттар жинады. Оның әйгілі киімі бүгінде Питти галереясының "Костюм және сән" бөлімінде сақталуда. Элеонораның Santissima Concezione-ді негіздеуі оның мұрасын нығайтты, өйткені монастырьға жасалған көркемдік тапсырыстар оның меценат екенін одан әрі растайды. Олардың ішінде "[Элеонораның] бюсті және герцог пен герцогиняның гербтері, әсіресе, қарындастар мен алтарь арасындағы қасиетті келісім терезесінде" бар.