Кіріспе
Чиапа-де-Корсо – Мексиканың Чиапас штатының батыс-орталық бөлігінде орналасқан шағын қала және муниципалитет. Чиапас таулы аймағындағы Грихальва өзені аңғарында орналасқан Чиапа-де-Корсо штаттың астанасы Тухтла-Гутьеррестен шамамен 15 км (9.3 миль) шығысқа қарай жатыр. Чиапаға кем дегенде б.з.д. 1400 жылдан бері адамдар қоныстанған, ал археологиялық ескерткіші б.з.д. 700-ден б.з. 200 жылдары аралығында өркендеген. Бұл орынның маңыздылығы – ең ерте жазылған дата, иероглифтік жазудың алғашқы нысаны және Мезоамерикадағы ең ерте қабірге жерлеу осы жерден табылғандығында. Чиапа 1528 жылы Чиапаста негісталған алғашқы испан қаласының орны болып табылады. "Де Корзо" атауы либерал саясаткер Анхель Альбино Корзоның құрметіне қосылған.
Демография
2010 жылы муниципалитеттің жалпы халқы 87 603 адамды құрады. 2010 жылы Чиапа-де-Корсо қаласының халқы 45 077 адамды құрады. Чиапа-де-Корсо қаласынан басқа, муниципалитетте 404 елді мекен болды, олардың ішіндегі ең ірілері (2010 жылғы халық саны жақшада): Қала Грижальва өзенінің бойында орналасқан және осы су жолындағы маңызды доктардың біріне ие. Қала испан стилінде салынған, оның орталығында өте үлкен алаң орналасқан, муниципалитет мәлімдемесіне сәйкес, ол Мексика қаласының Зокалосынан (басты алаңынан) гөрі үлкен. (бөлім). Оның шеңбері 52 метр, биіктігі 12 метр. Онда сегіз арка және кейде күзет мұнарасы ретінде пайдаланылған цилиндр пішіндес мұнара бар. Онда үш кеме, сандықты төбе және пресвитерия мен қиылыстың үстіндегі куполалар бар. Содан бері бұл оқиғаға қызығушылық артып, Парахико биінің ең жарқын нүктесіне айналды. Дегенмен, бұл оқиғаның немесе Парахико бишілерінің болашағына кепілдік бермеді. Бишілердің саны азайды, ал жас ұрпақтың көп бөлігі ағаштан дәстүрлі масканы ойып, одан кейін лакқа бояуға жұмсалатын уақытқа қызығушылық танытпайды. Fiesta Grande de Enero – қаңтар айында өтетін бірнеше шараларды біріктіретін мереке. Бастапқыда бұл мерекелер әртүрлі қасиеттілер мен тұлғаларға арналған, соның ішінде Эскипулалық Иеміз, Ұлы Антоний және Әулие Себастьян. Содан бері ол басқа да шараларды қамтиды және жалпы алғанда, өткен жылда алғандары үшін алғыс айту мақсатын білдіреді. Бұл дәстүр 1599 жылы Санто-Доминго шіркеуінің викарийі Педро де Барриентос отын-дабыл жасау өнерін дамытуға көмектескен кезде басталды. Ол теңіз шайқасын ойын-сауық ретінде ойлап тапты, ол уақыт өте келе келушілерді қызықтырудың бір жолына айналды. 22 қаңтарда әртүрлі безендірілген шарапаттармен шеру өтеді. Бұл күні конфети, мариачи және әртүрлі бишілер өнер көрсетеді. Соңғы күні, 23-і бишілер шеруімен аталады. Парахико бишілері ең танымал және танылған бишілер болғанымен, шындығында үш түрі бар. Олардың барлығы отарлық дәуірде болған оқиғаларға сілтеме жасайды. Аңыз бойынша, Дона Мария де Ангула – испан әйелі, ол баласының түсіндіріле алмайтын сал ауруын емдеу үшін саяхаттап, ем іздеген. Ол келген жерде оны жергілікті емшіге, яғни намандиюгуаға бағыттады. Баласын тексергеннен кейін, ол анасына оны Камбужуя деп аталатын кішкентай көлдің суына шомылдыруды бұйырды, содан кейін ол керемет түрде жазылып кетті. Муниципалитеттің жақын аумағы б.з.д. 1200 жылы Ольмек мәдениетімен байланысты адамдар тобы қоныстанды, олардың ерте Миксе-Соке тілінде сөйлейтін болған деп есептеледі. Алайда, Чиапа-де-Корсо мен Ольмек әлемі арасындағы нақты байланыс толыққанды анықталған жоқ. 900 немесе 800 жылға дейін, қазіргі археологиялық орын, Ольмектердің Ла Вента орталығымен тығыз байланыста болды, бірақ Чиапа Ла Вентаның билігінде болды ма, жоқ па белгісіз. Алайда, қоныстың көп бөлігі Ла Вентамен көптеген ерекшеліктерді бөлісті, соның ішінде салтанатты тоған, қыш ыдыстар стилі және обсидиан мен андезит сияқты материалдардың бірдей көздерін пайдалану. Чиапа орны маңызды, өйткені ол Миксе-Соке-Ольмек мәдениетін көрсетеді, ол ақырында Ольмектерден бөлінді. Ежелгі қаланың дамуы бірнеше кезеңге бөлінген. Ең ерте және маңыздылары – Эскалера немесе Чиапа III (700-500 ж.б.д.) және Франческа немесе Чиапа IV (500 ж.б.д. – 100 ж.б.д.) кезеңдері. Ольмектердің ықпалы Эскалера кезеңінде ең күшті болды, ол ресми алаңдар мен монументалды ғимараттары бар жоспарланған қалаға айналды. Алайда, Майя аймақтарымен байланыстар да айқын. Алайда, тіпті осы кезеңде архитектура мен қыш бұйымдарында ерекше ерекшеліктер бар, олар Миксе-Соке/Ольмек мәдени базасынан ерекше Зоке сәйкестігін көрсетеді. Франческа кезеңінде бұл айырмашылық монументалды құрылыстар кеңейтіліп, қыш бұйымдарының көп бөлігі жергілікті жерде жасалды. Сондай-ақ, алыс аралықтағы сауда желілеріне қатысуға дәлел бар, ал иероглиф жазуының алғашқы мысалдары пайда болды. Мезоамерикадағы ең ертедегі Ұзақ санау жазуы осы кезеңнен шыққан, Стелла 2-де б.з.б. 36 жылға дейінгі жазу табылды. Бұл ерте Мезоамерикадағы ең ірі қоныстардың бірі болды, ол б.з.д. 1200 жылдан б.з. 600 жылға дейін сақталды. Бұл орын бірнеше себеппен маңызды. Біріншіден, ол Миксе-Соке тілінде сөйлейтін адамдармен қоныстанған, бірақ ол Ольмектермен тығыз байланысты, бірақ бұл байланыстың нақты не екені белгісіз. Кейбір теориялар бойынша, бұл халық генетикалық тұрғыдан Ольмектермен байланысты болған, ал басқалары оларды бастапқыда Ольмектер басқарған, бірақ содан кейін олар өздерін бөлді деп санайды. Соңғы кезде табылған ең көне испандықтарға дейінгі қабір, 700 мен 500 жылдар аралығында дауланған. Ол бұрын қазылған 20 метрлік пирамиданың ортасында табылды. Қабірге жатқан адам көптеген құрбандықтармен, төрт бағытқа қаратылған жиірмеден астам балталармен әсем киінген. Мәдениет Ольмектерге жатқызылады, бірақ дәлірек мерзімді анықтау қажет. Құрбандықтар Ольмектердің ықпалын көрсетеді, мысалы, кең көздер мен еріндер бейнеленген, бірақ құлақ сағалары мен кеудешелер сияқты басқа да әдеттегі Ольмектердің әшекейлері жоқ. Балталардан басқа, жаде, өзен перламутрі, обсидиан және янтарьтан жасалған үш мыңнан астам заттар бар, олар Гватемала және Мексика аймағы сияқты алыс жерлерден келген, сауда желілерін көрсетеді. Беті тесіктермен жабдықталған моллюск қабығымен жабылған, бұл жерлену маскасының ең ерте мысалы. Көрім ортағасырлық жерлеулердің көптеген элементтері бұрын ойлағаннан ертерек екенін көрсетеді.