Кіріспе

Англо-австралиялық физик (1924–2000)

Джон Клайв Уорд (1 тамыз 1924 – 6 мамыр 2000) – кванттық өріс теориясы, конденсирленген заттар физикасы және статистикалық механика салаларына маңызды үлес қоскан англо-австралиялық физик. Андрей Сахаров Уордты кванттық электродинамиканың алыптарының бірі деп атады. Уорд Уорд-Такахаси тождестігін енгізді. Ол гаузы бөлшектерінің өзара әрекеттесуінің стандартты моделінің авторларының бірі болды: оның еңбектері Абдус Саламмен бірлесіп жазылған бірнеше мақалада жарияланды. Ол сондай-ақ Фейнман диаграммаларын қолдануды ерте жақтағандардың бірі болып есептеледі. Физиктер оның қағидалары мен жетістіктерін "көбінесе оның есімдерін атамай, тіпті білмей" пайдаланған деседі. 1 тамыз 1924 жылы дүниеге келді. Оның әйелі Уинфрид Палмер мектеп мұғалімі болды. Оның Мэри Патрисия есімді қарындасы болған. Ол Чалквелл бастауыш мектебінде және Вестклиф ұлдар гимназиясында оқыды. 1938 жылы ол 100 фунт стерлингтік стипендия жеңіп алып, Бишоп Стортфорд колледжіне түсті. 1942 жылы ол жоғары мектеп аттестатын тапсырып, математика, физика, химия және латын тілінен үздік баға алды, сондай-ақ Оксфордтағы Мертон колледжінен постмастерлік (стипендия) ұсынылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уорд әскерге шақырылмады және инженерлік ғылымдар бакалавры дәрежесін үздік дипломмен аяқтауға рұқсат алды, математиканы J. H. C. Whitehead және E. C. Titchmarsh аясында оқыды. Ол Хармсворт қорынан стипендия алды және 1946 жылдың қазан айында, соғыс аяқталғаннан кейін, Оксфордта теориялық физика профессоры болып тағайындалған Морис Прайстың аспирант ассистенті қызметіне орналасты. x және y поляризациялары үшін Уорд бұл ықтималдық амплитудасын былай шығарды:

Бұл екі фотонның кванттық поляризациясының корреляциясын шығару үшін қолданылуы мүмкін. Бұл Эйнштейн-Подольский-Розен (EPR) парадоксына қатысты екі байланысқан фотонның алғашқы эксперименталды растауы болды. Нәтижені кейіннен Ричард Далиц және Франк Дуарте түсіндірді. Дирактың қағидаларын ұстанған Уорд кванттық механиканың интерпретациялық мәселелеріне алаңдамады.

Бөлімнің жеке басы

Прайс Уордқа екі жыл бойы Ғылыми және өнеркәсіптік зерттеулер департаменті (DSIR) сыйлығын алуға мүмкіндік жасады. Осы кезде ол Ward-Takahashi тождестігін, бастапқыда "Ward Identity" (немесе "Ward's Identities") деп аталғанды дамытты. Кванттық электродинамикадағы бұл нәтиже Фримен Дайсонның болжамымен шабыктандырылды және Уордтың лаконикалық стиліне тән жарты беттік хатта жарияланды. Вальтер Грейнер мен Йоахим Рейнхардт "Кванттық электродинамика" кітабында зарядты нормализациялау туралы талқылауда былай деп мәлімдейді: "Ward тождестігінің әлдеқайда терең мағынасы бар: ол электромагниттік өзара әрекеттесудің әмбебаптығын қамтамасыз етеді". Франк Клоуз "Шексіздік жұмбағы" кітабында былай деп жазды: "Ward тождестіктері – қайта нормализацияның бүкіл құрылысы тірелетін негізгі қағидалар". 1950 жылы Уордтың DSIR стипендиясы аяқталды. Прайс Принстон, Нью-Джерси штатындағы Жоғары оқу онына қонақ профессор болып келді, ал Уордтың әріптестері П.Т. Мэтьюс және Абдус Салам 1950-1951 оқу жылында сонда қонақтап жүрді. Олардың көмегімен ол 1951-1952 оқу жылы үшін 3000 долларлық мүшелікке қол жеткізді. Принстонда ол Изинг моделімен танысты және Корнелл университетінен Марк Кацпен кездесті, ол Изинг моделінің комбинаторлық әдіс арқылы дәл шешімін табуға көмектесті. Кацпен бірлескен Изинг моделі жұмысы қазіргі уақытта Кац-Уорд операторы деп аталады. Мүшелігі аяқталғаннан кейін ол 1952 және 1953 жылдары Bell Laboratories-та жұмыс істеді. Уорд Абдусқа Альберт Эйнштейннің қабірінде айналып жатыр, мүмкін, сағат тілі бойынша айналып жатыр деген хабарлама жіберді. Уорд сонымен қатар кванттық механикаға, фермиондар теориясына, кванттық қатты дене физикасына, статистикалық механикаға және Изинг моделіне де үлес қосты.

Алдермастон

1955 жылы Уордты Уильям Кук британдық сутек бомбасы бағдарламасында жұмыс істеуге Атомдық қаруды зерттеу орталығының Алдермастон бөлімшесіне шақырды. Британ үкіметі сутек бомбаларының қажеттігіне келіп, Альдермастонның міндеті – оны жобалау еді. Джон Корнер Уордтың Альдермастонға үйлеспегенін айтты. Америкалықтар жасағаннан озық жобаны әзірлеу – жобаның басты мақсатына жетудің кілті, яғни Америкамен ядролық ерекше қатынасты қайта жаңғырту еді. Ол «Британдық сутек бомбасының әкесі» деп еске алынады. Фейнман диаграммаларын қолданудың алғашқы пионері болды және оларды Австралияда кеңінен таратуға ықпал етті. 1970-ші жылдардың соңында Уорд Франк Дуартемен бірге Macquarie ғылыми реформасы қозғалысына қатысып, оны «өте маңызды жетістік» деп санады. 1965 жылы Корольдік қоғамның мүшесі атанды. Оның Эрдёс саны 2-ге тең. Андрей Сахаров Уордты Фримен Дайсон, Ричард Фейнман, Джулиан Швингер, Син Итиро Томонага және Джан Карло Уик сияқты кванттық электродинамиканың «титан»дарының бірі деп атады. Осыған байланысты, физиктер оның принциптерін және жетістіктерін «көбінесе оның есімдерін атамай, тіпті білмей де» пайдаланған деседі. Физикамен қатар, Уорд фортепиано мен француз мүйізін ойнаған. Ол көптеген қоғамдық шараларда фортепианода орындаған, мысалы, 1968 жылдың тамызында Сиднейдегі Блэктаун қалалық залында Григтің шығармаларын орындады. Өмірінің көп бөлігінде жалғыз болды, бірақ АҚШ-та болғанда қысқа мерзімге үйленген. Оның балалары жоқ. 2000 жылдың 6 мамырында Британдық Колумбиядағы Ванкувер аралында тыныс алу мүшелерінің ауруынан қайтыс болды.