Кіріспе

Ли Чан Донның 1999 жылғы режиссерлік фильмі. «Мұрт шайымы» – Ли Чан Донның 1999 жылғы Оңтүстік Корея драмалық фильмі, оның екінші туындысы. Фильм басты кейіпкердің өзін-өзі өлтіруімен ашылады және осы жағдайға әкелген соңғы 20 жылдағы өмірінің маңызды оқиғаларын кері хронология бойынша көрсетеді. Сеулде 311 000 көрермен жинаған бұл фильм 2000 жылдың ең табысты тоғызыншы фильмі болды. Фильм, әсіресе кинофестивальдарда, жақсы қабылданды. Ли Чан Донның «Жасыл балық» фильмінің сәттілігіне байланысты «Мұрт шайымы» 1999 жылы Бусан халықаралық кинофестивалінің ашылу фильмі ретінде таңдалды. Карловы Вары халықаралық кинофестивалінде бірнеше жүлде алды және 2000 жылғы ең үздік фильм номинациясында Grand Bell Awards сыйлығына ие болды.

Сюжет

Фильм 7 бөлімге бөлінген, әрқайсысы мерзімі және тақырыбы көрсетілген. Олар фильмде көрсетілген ретпен ұсынылған. Әр бөлімге дейін, 10-15 секундтық пойыздың тоннельден тауларға қарай шығатын кадры қосылған, олар әртүрлі нұсқаларда ұсынылады.

1999 жылдың көктемінде ашық ауада

Достар тобы 20 жылдан бері алғаш рет өзен жағасында пикникке жиналды. Орта жастағы кореялық Ким Ён Хо оларға келеді; достары көп жылдан бері одан хабар алмаған және оның соңғы 20 жылы туралы аз біледі. Ол ақылдан безген әрекеттерімен дүрлікіді тудырғаннан кейін, кетеді де жақын жердегі теміржолға шығып тұрады; оның достарының бірі оны өмірден қол жұмаудан айнытыруға тырысады, бірақ қалғандары оған мән бермей, билейді. Үстіне келе жатқан пойызға қарай бұрылып: "Мен қайтадан сол жерге бармақшымын!" - деп айқайлайды, кадр тоңады.

"Камера" 3 күн бұрын, 1999 жылдың көктемі

Жүріп бара жатып, Янг Хо радиодан топтың бір мүшесінің жақын арада қайта қосылатынын жариялағанын естиді. Ол соңғы ақшасын тапаншаға жұмсайды және өз өмірін өзіне қол жұмбас алдында кімді өлтіру керектігін ойлайды. Бұрынғы серіктесі және бұрынғы әйелі Хун Чжамен бетпе-бет кездескен соң, оның бұрынғы сүйіктісі Сун Имнің күйеуі күтпеген жерден келеді. Янг Хо ауруханада комада жатқан Сун Имді көруге барады және оған әскерде болғанда оған берген бисквиттерді (немесе қантты қымызды) сыйлайды. Сун Имнің көзінен бір тамшы жас сығылып шығады. Кездесуден бұрын Сун Имнің күйеуі Янг Хоға ескі фотокамераны сыйға береді. Бірақ ол оны сатады.

Өмір - сұлулық, 1994 жылдың жазы

Бір қарағанда, Ён Хо сәтті кәсіпкер болып көрінеді, бірақ оның өміріндегі мәселелер әйелімен сөйлескенде айқын болады, ол жүргізуші нұсқаушысымен қарым-қатынаста болып жатыр. Ён Хо өзі де жұмыстағы көмекшісімен қарым-қатынаста болғандықтан, моральдық үстемдік таныта алмайды. Көмекшісімен қарым-қатынас жасағаннан кейін Ён Хо онымен бірге тамақтанып, жылдар бойы көрмеген бір еркекке кездейсоқ кездеседі. Ён Хо оған екі жыл бұрын полициядан кеткенін айтады. Ұяң әңгіме барысында Ён Хо одан өмір әдемі ме деп сұрайды; ол келіседі. Соңында Ён Хо әйелі мен қызымен бірге жаңа үйлерінде, әріптестерімен бірге отырып тамақ ішеді. Хонг Джаның сыпайылығы ашуға айналып, Ён Хо үйден ашуланып кетеді.

1987 жылдың көктемінде өлгені

Жас суретші полиция қызметкері, оның әйелі қызын босандыруда. Шашын қырқып жатқанда, ол кейіннен мейрамханада кездескен адамды кездестіреді, оны ұстап алады және басқа адамның қайда екені туралы ақпарат алу үшін оны қатыгездікпен азаптайды. Бұл жол жас қарындасты Күнсанға апарады, бұл да Сун Имнің туған жері. Сол жерде ол және оның әріптестері іздестіріліп жатқан адамды ұстап алады. Полиция қызметкерлері сол кісіні іздеп жүргенде, Янг Хо Сун Имді іздеп, бір түндік әйелмен бірге болады. Ертеңіне олар оны ұстап алып, полиция бөлімшесіне қайта оралады. Жас шлюха бір түндік қарым-қатынас жасап, онымен жемісті күтеді.

1984 жылдың күзінде дұға

Жас Хо полиция қызметіне жаңа ғана кірісіп, әріптестерінен қылмыс күдіктісін, болжам бойынша студент демонстрациясына қатысушыны азаптауға қысым көреді. Хонг Жа, сол кезде мейрамхана иесі, оған қызығушылық танытады. Бір күні Йонг Хоға Сун Им келеді. Ол оған әскери қызметте болғанда оны іздеп келгенін, бірақ кездесуге рұқсат берілмегенін айтады, сондай-ақ ол фотограф болуды армандағанын еске салып, өзімен бірге алып келген фотоаппаратын сыйлайды. Ол Хонг Жаға қызығушылық танытып, салқынқандылықпен және қатыгездікпен Сун Имді күтіп шығарып салып, пойызбен келе жатқанда камераны қайтарады. Бір түні, Йонг Хо Хонг Жаның мейрамханасындағы клиенттерге әскери командалар беріп, тәртіпсіздік тудырады. Кейін Йонг Хо Хонг Жамен бірге жатқан көрінеді, ол оған қалай дұға ету керектігін үйретуге тырысады.

1980 жылдың мамыр айында әскери сапар

Сун Им Ён Хо әскери міндетін өтеу кезінде оны көруге тырысқанда, оның бөліміне Гуанчжу демократиялық қозғалысын басуға бұйрық беріледі және ол оның қасында болуға үлгермейді. Ён Хо аяғына, көбінесе достық оттан, оқ жеп, қалып қояды. Көмек күтіп тұрғанда, оған зиянсыз және күдіксіз студент келіп, бұзылған комендант сағатында үйіне қайтуға рұқсат сұрайды. Ол оны жібермекші болғанда, сарбаздар келіп жетеді. Ол әріптестерінің азаматтық адамды жібергенін білгісі келмей, солдаттарды өзінің міндетін орындап жатыр деп ойлатып, кездейсоқ оқ атып, бірақ қателікпен сол қызды өлтіріп қояды. Басқа сарбаздар жиналғанда, ол оны құшақтап, жылай бастайды.

Пикник, 1979 жылдың күзі

Жас Хо сол өзенге пикникке жиналған студенттер тобының бір бөлігі болып табылады, және ол сол кезде фабрикада жалбыз жемісін қаптамалап жүрген Сун Иммен алғаш рет кездеседі. Ол фотосуретке түсіруге және оған деген қызығушылығын білдіреді, бұрын ешқашан сол өзенде болмағанын, бірақ сол жерді түсінде көріпті дейді. Басқалары ән салу үшін жиналғанда, Янг Хо өзен жағасына жатып, аспанға қарайды. Көліктің дауысы естілгенде, көзінен бір жас шығып, кадр тоқтап қалады.

Талдау

Фильмде көрсетілген Йонг Хо өміріндегі оқиғалар Кореяның жақындағы тарихының маңызды сәттерін бейнелейтінін көруге болады. 1980-ші жылдардың басындағы студенттік демонстрациялар, Гванджу қырғынына әкелген оқиғалар көрсетілген, және Йонг Хо оқ жарылған сәттен кейін ауыр психикалық жарақат алады. 1980-ші жылдары әскери үкіметтің елге деген билігінің күшейе түсуі Йонг Хоның әділдігінен айырылып, қатыгез полицей болып жұмыс істеген кезінде цинизмге бойұсынуымен паралельдік құрайды. Сол сияқты, 1990-жылдардың соңында Йонг Хоның жұмысынан айырылуы Азиядағы қаржы дағдарысын еске салады. Йонг Хоның өмірі тарихнама мен психоанализ арасындағы күресті көрсетеді. Өткенін ұмытып, алға жылжуға деген ұмтылысына қарамастан, есте сақтау іздері оның өміріндегі психоаналитикалық аспектілерден басым түседі. Бұл есте сақтау іздеріне пойыз, камера, жалбыз жемісі, сондай-ақ Сун Им және оның түрлі бейнелері жатады, олар Йонг Хоның өміріне психоанализдің тарихнамадан жеңіске жетуіне себепкер болды. Тарихнама мен психоанализ арасындағы қарым-қатынасты историзм мен прогрессивизм арқылы көруге болады, онда Йонг Хо болашаққа ғана емес, өткеніне де үңіліп қарап, осылайша алға жылжуды жөн көреді. Оған тарихи түрде салған ауыр жаралар оның өміріне осылайша терең сіңіп кеткендіктен, ол олардан құтыла алмайды. Дегенмен, өткеніне қайта оралып қарау оған болған оқиғаларды қабылдауға және болашаққа қадам басуға мүмкіндік береді. Алайда, өзіне қол жұмсауға бір сәт қалғанда, пойызға қарап бұрылып, өмірінен қол жұмды. Пойыз – фильмдегі оқиғалардың кері хронологиямен дамып, аяқталуын көрсететін символ, ал оның өткенге оралу тілегі – өмірі үшін өткеннің маңыздылығын кеш түсінуінің трагедиялық көрінісі. Фильмде Оңтүстік Корея мәдениетіндегі еркектік мәселесі де көтеріледі. Йонг Хоның еркектігі Гванджу қырғыны кезінде бұзылады. Корея үкіметінің әскерилендірілген еркектік идеологиясын күштеп жүзеге асыру – 26 айлық міндетті әскери қызмет, жазықсыз азаматтарды өлтіруге берілген бұйрық және айналасындағы сарбаздардың талаптарына сай болу қажеттігі – Йонг Хоны кейін өмірінде студенттерді тергеп-тексеруге мәжбүр етеді, олар оның осы жағдайға түсуіне себепкер болған. Бұл тақырып оның әйелдерге қарым-қатынасында да жалғасады, ол әйелі Хонг Жаны объективтейді және қатыгездікпен қарасады, нәтижесінде өзінің әділдігіне қайта оралуға мүмкіндік берген жалғыз байланысын – Сун Имді жоғалтады. Фильмнің басында, яғни Йонг Хоның өмірінің соңында, жоғалған әділдік үшін үлкен ұят пен қайғырыс орын алады. Бұл жерде жеке тарих Оңтүстік Корея тарихымен тығыз байланысты.