Кіріспе

Театр мен технологияны интеграциялау. Цифрлық театр – театрдың қиялды қолдауға және адамдар арасындағы байланысты құруға, ал цифрлық технологияның коммуникация мен визуализация мүмкіндіктерін кеңейтуге қабілетінен күш алатын гибридтік өнер түрі. (Дегенмен, бұл терминді Evans және Sutherland сияқты компаниялар өздерінің толық күмбезді проекция технологиялық өнімдерін атау үшін де жалпылама мағынада қолданады.)

Сипаттама

Цифрлық театр ең алдымен "тірі" орындаушылар мен цифрлық медианың бірдей үздірілмейтін (1) кеңістікте, бірге болатын көрерменмен қатар өміршең болуымен анықталады. Орындаудың бір мезгілде "тірі" де, цифрлық та болуы қажеттілігіне қоса, іс-шараның екіншілік ерекшеліктері – оның мазмұнында таныс театрлық рөлдердің (интерактивтілік деңгейін шектеу арқылы) және сөйлеу тілі немесе мәтіннің баяндау элементі сақталуы тиіс. Цифрлық театрдың төрт шарты:

Бұл "тірі" қойылым, ол кем дегенде бірнеше орындаушыларды көрерменмен бірдей ортақ физикалық кеңістікте орналастырады. (2)
Қойылымда цифрлық технология негізгі көркем оқиғаның маңызды бөлігі ретінде қолданылуы керек. (3)
Қойылымда интерактивтілік деңгейі шектеулі, (4) оның мазмұны негізінен суретші(лер) тарапынан көрермен үшін қалыптастырылады. (5)
Қойылым мазмұнында сөйлеу тілі немесе мәтін болуы керек, ол баяндау немесе әңгіме құрауы мүмкін, бұл оны би, өнер немесе музыка сияқты басқа шаралардан ерекшелендіреді.

"Тірі", цифрлық медиа, интерактивтілік және баяндау

Бұл терминдерді цифрлық театрмен байланысты қысқаша түсіндіру қажет. Театрдағы "тірі" немесе "тірілік" терминдерінің маңыздылығын артық бағалауға болмайды, себебі ол адам және компьютер арасындағы екі түрлі байланыстың бар екенін көрсету үшін цифрлыққа қарама-қарсы қойылады. Оқиғалардың нақты уақыты немесе уақытшалығын қарастырудың орнына, цифрлық театр бір физикалық кеңістікті бөлісетін адамдардың (көргендер мен актерлердің) өзара әрекеттесуіне қатысты (кем дегенде бір жерде, егер бірнеше көрермен болса). Бұқаралық хабарлауда бұл ортақ кеңістікті бөлісу негізгі көркемдік оқиға өткен жерде болуы керек. (6) Цифрлық театр құрудың келесі қажетті шарты – қойылымда цифрлық медианың болуы. Цифрлық медиа бір типті технологияны, аппараттық немесе бағдарламалық қамтамасыз етуді қолдану арқылы анықталмайды, бірақ оның икемділігімен, өзгергіштігімен, оңай бейімделуімен және нақты уақытта өңделуімен сипатталады. Бұл дыбыс пен жарықты ғана емес, сонымен қатар суреттерді, бейнелерді, анимацияны және басқа мазмұнды өзгерту, манипуляциялау және қайта құру мүмкіндігі, содан кейін оларды басқа импульстармен байланыстыра отырып жіберу немесе тарату – бұл цифрлық форматтың ең маңызды ерекшелігін анықтайды. Цифрлық ақпарат таза есептеу потенциалының қасиетіне ие, оны адам қиялының потенциалымен салыстыруға болады. Қалған ерекшеліктері – шектеулі өзара әрекеттесу және мәтін немесе сөз арқылы баяндау – екінші және аз ерекшеленетін параметрлер болып табылады. Өзара әрекеттесу адамдар мен машиналар арасындағы және адамдар арасындағы қарым-қатынасқа да қатысты болуы мүмкін, бірақ цифрлық театр көрермендер мен орындаушылар арасындағы өзара әрекеттесу деңгейіне баса назар аударады (бұл технология арқылы жеңілдетіледі). (7) Осы типтегі өзара әрекеттесу, көрермендердің белсенді қатысуының басқа түрлері сияқты (8), хабар жіберуші мен қабылдаушы рөлдері тең құрбыларға айналуына мүмкіндік береді, соның салдарынан театр әңгімеге айналады. "Интерактивті" термині кез келген өзара немесе өзара байланысты қарым-қатынасқа қатысты, ол адам-адам немесе адам-машина қарым-қатынасы болсын. Театрлық оқиғаның бір бөлігі ретінде сөйлеу тілі немесе мәтін арқылы баяндау мазмұнын алу критерийі стандартты театр деп саналатынның ауқымын шектеуге емес (Сэмюэл Беккеттің шығармаларында ауызша көріністің шектері зерттелген мысалдар бар), бірақ цифрлық театрды және қазіргі уақытта дамыған цифрлық би (9) және өнер технологиясы салаларынан ажыратуға арналған. (10) Бұл технологияны пайдаланатын өнер түрлері арасындағы өзгергіштікке байланысты қажет. Сондай-ақ, ол технология мен сөзді қолданатын би театрын қоса алғанда, көптеген шығармаларды қамтуға арналған, мысалы, Троика Ранчтың «Кристиан Розенкрейцтің химиялық үйлену тойы» (Троика Ранч, 2000), Plain Text Players сияқты орындаушылардың онлайн-текстке негізделген түпнұсқалық шығармаларын жасауы немесе Art Grid Interplay: Hallucinations сияқты ынтымақтастықтар, классика сияқты алдын ала сценарийленген шығармалар (Жазғы түнгі арман, Дауыл) Канзас және Джорджия университеттерінде технологиямен сахналанды. Рочестер технология институтының қатысушы виртуалды театры басқа тәсілді қолданады, тірі актерлер қозғалысты түсіру арқылы виртуалды сахнадағы аватарларды басқарады. Көрермендердің реакциялары қойылымды қолдайтын бағдарламалық қамтамасыз етуге енгізілген. 2004 жылғы «Не болды?» (17) қойылымында, бір түйіннің қозғалысын түсіретін құрылғы аралар үйірінің жұмысын бақылады. Кейінгі қойылымдарда әртүрлі ғимараттарда орналасқан екі қозғалыс түсіру жүйесі қолданылды, олар бір виртуалды сахнадағы қойылымды басқарады (18). Бұл критерийлер немесе шектеу параметрлері театрдың кең ауқымды түрлеріне мүмкіндік береді және оқиғалардың ауқымын цифрлық театр деп аталатын театрдың «тірі» / медиацияланған гибридтік түріне ең жақын оқиғаларға дейін жетілдіреді. Цифрлық театр цифрлық орындаудың үлкен санатынан бөлінеді (осы сандық орындау архивіне енгізілген инсталляциялар, би концерттері, компакт-дискілер, робот шайқастары және басқа да іс-шаралар сияқты әртүрлі заттардың көптігімен көрініс береді).

Тарих

1980 жылдардың басында бейне, спутниктер, факс машиналары және басқа да байланыс құралдары өнер мен қойылымдар жасау әдістері ретінде қолданыла бастады. Флюкс тобы мен Джон Кейдж өнер, технология және қойылым деп есептелетін ұғымдарды кеңейтудегі алғашқы көшбасшылардың бірі болды. 1980-ші жылдары жеке компьютерлерді пайдалану арқасында жаңа мүмкіндіктер пайда болды. Шери Рабиновиц пен Кит Галлоуэй сияқты суретшілер спутниктік хабар таратудың бұрынғы, қымбат тәжірибелерінен дамып келе жатқан интернетпен тәжірибе жасауға көшті. The Well және интерактивті жазу сияқты онлайн-қоғамдастықтар көркем шығармашылықтың жаңа үлгілерін ұсынды. 1990 жылдардағы "Dot Com" қарқынымен Рой Аскотт сияқты телематикалық суретшілер, Джордж Коутс Перформанс Воркс және Гертруда Стайн Репертуарлық театры сияқты театр топтары технологиялық қарқынның ықпалымен бағдарламалық қамтамасыз ету және аппараттық компаниялармен серіктестік орнату арқылы маңызға ие бола бастады. Австралияда 1990 жылдардың басында Джули Мартиннің Виртуалды шындық театры Сидней опера үйінде алғашқы гибридті адам-цифрлық бейнелерін көрсетті. 1996 жылы "Жазғы түнгі арман" оның компаниясы жасаған және өндірген кеңейтілген шындық сахналық безендірілімдерін ұсынды. MIT-дегі Клаудио Пинанхес, Джорджия университетіндегі Интерактивті қойылым зертханасының Дэвид Солтц және Канзас университетіндегі Виртуалды шындық театры зертханасының басшысы Марк Рини, сондай-ақ би технологиясының маңызды серіктестіктері (оның ішінде Riverbed және Riverbed-тің Мерс Каннингеммен жұмысы) медиаға толы қойылымдар жасауда цифрлық технологияны қолданудың бұрын-соңды болмаған кеңеюіне әкелді (қозғалыс түсіру, 3D стереоскопиялық анимация және виртуалды шындық сияқты технологиялардың қолданылуы, мысалы, доктор Джордж Попович басшылығымен Генри Форд қоғамдық колледжіндегі Виртуалды театралдылық зертханасының "Скрикер" қойылымында). Тағы бір мысал – Stenslie / Mork / Watz / Pendry-дің VR ортасында пайдаланушылармен өзара әрекеттесетін виртуалды актерлерді пайдаланған sense:less жобасы. Жоба ELECTRA, Норвегиядағы Henie Onstad Art Center, DEAF 1996 Ротердамда және Бесінші Стамбул биенналесінде (1997) көрсетілді. Театрлық ойын-сауық үшін механикалық және проекциялық құрылғыларды қолданудың ежелгі Грекияның механикасы мен ортағасырлық сиқырлы фонарьларға дейінгі ұзақ тарихы бар. Бірақ цифрлық театрдың ең маңызды алғышарттарын ХХ ғасырдың басындағы туындылардан көруге болады. Эдвард Гордон Крейг, Эрвин Пискатор (және белгілі бір деңгейде Бертольт Брехттің Эпикалық театр туралы бірлескен жұмысында), Йозеф Свобода, Баухаус және Футуристер қозғалыстары сияқты суретшілердің идеяларында бүгінгі күні цифрлық медиа мен тірі актерлерді қолданудың ең мықты байланыстарын көре аламыз, сондай-ақ бұрынғы, тәжірибелік театрлық адам емес актерлерді пайдалану, хабар тарату технологиясы және кино проекциялары. Фильмдік проекция сияқты аналогты құралдарды пайдаланған осы театрлық алдағы буынның болуы театр мен бүгінгі компьютерлік өнердің көптеген коммуникациялық тәжірибелері арасында байланыс құрады. Театр өнерпаздарының қазіргі заманғы технологияны театрмен біріктіруінің осы өткен мысалдары театрлық ойын-сауықтың сахнадағы "тірі" актерлерді ғана қамтитын немесе басым теледидарлық бұқаралық ақпарат құралдарымен тұтынылатын пюристік болмауы керек деген пікірді нығайтады, бірақ екі түрдің де қарым-қатынасының күшінен пайда ала алады.

Басқа терминология

Цифрлық театр жеке тұрған құбылыс емес, ол басқа терминологиямен байланысты. Бұл – Цифрлық өнердің бір түрі және «VR Театры» және «Компьютерлік Театр» сияқты көптеген «тікелей»/аралық театр түрлерін қамтуы мүмкін. Екеуі де нақты компьютерлік медиа, «тікелей» орындаушылар, сюжет/мәтін және шектеулі деңгейдегі өзара әрекеттесуді қамтиды. Дегенмен, «Desktop Театры» сияқты терминдер, (13) онлайн чат бөлмелерінде анимациялық компьютерлік бейнелерді пайдалану, бірге болатын аудиториясыз, цифрлық театрдан тыс, цифрлық өнердің кеңірек санатына жатады. Сол сияқты, цифрлық би, егер ол сюжет немесе сөз элементтерін қамтымаса, цифрлық театр шеңберінен шығуы мүмкін. «Киберперформанс» бұл цифрлық театр анықтамасына жақын аудиторияны қамтыған жағдайда кіре алады: «Киберперформанс әлемнің кез келген жерінде интернетке қосылған компьютерлер арқылы қатысатын онлайн аудитория үшін толығымен онлайн режимінде жасалып, көрсетілуі мүмкін, немесе ол жақын аудиторияға (мысалы, физикалық театр немесе галереяда) көрсетілуі мүмкін, орындаушылардың кейбірі немесе барлығы интернет арқылы пайда болады; немесе ол екі тәсілдің қосындысы болуы мүмкін, қашықтан және жақыннан қатысатын аудиториялар және/немесе орындаушылар болады».