Итальян революционері Фердинандо Бартоломмеи: Тоскана тәуелсіздігі үшін күрес

Кіріспе

Маркиз Фердинандо Бартоломмей (1821 – 15 маусым 1869) – итальяндық революционер және мемлекет қайраткері, 1848 жылдан 1860 жылға дейін Тоскана аймағының саяси оқиғаларында маңызды рөл атқарды.

Өмір

Революциялық қозғалыстың бастапқы күндерінен бастап Бартоломмей әрқашан жақтас либерал болды, және Флоренцияның ескі және асыл тегіне жатса да, оның көңілі орташа либералдық аристократия емес, демократиялық партияға жақын болды. 1847-1848 жылдары оның үйі революциялық комитеттердің орталығына айналды, ал қысқа конституциялық режим кезінде ол көзге түсті. 1849 жылы Австрияның қорғауында Тоскананың Ұлы герцогы Леопольд II қайтып келгеннен кейін, Бартоломмей Санта-Кроче шіркеуінде Австрияға қарсы соңғы науқанда қаза тапқандарға арналған реквием қызметіне қатысты; сол кезде тәртіпсіздіктер орын алып, ол салдарынан 1851 жылы өз имелігіне қуылды. Біраз уақыттан кейін ол бүлікшіл әдебиеттерді таратуға қатысы бар деп айыпталды және бір жылға Тосканадан жер аударылды. Бартоломмей біраз уақыт Туринде тұрып, Кавурмен және Пьемонт либералдарымен байланыс орнатты. Содан кейін ол Франция мен Англияға сапар шекті, көптеген итальян патриоттары сияқты британдық институттарға ғашық болды. 1853 жылы Флоренцияға оралды. Сол кезден бастап ол итальяндық тәуелсіздік және біртүтас ел болу идеяларын халық арасында насихаттауға өмірін арнады, және полиция оны мұқият бақылап отырғанмен, Флоренциядағы сарайында жасырын баспахана ұстады. Ақсүйектердің Лотарингия үйіне қарсы келісімсіз күресу идеясына әлі де күмәнмен қарап тұрғанын байқағаннан кейін, ол өзін халықтық партиямен одан да бекем байланыстырып, нан пісіруші Джузеппе Дольфи (1818–1869) атты қабілетті серігін тапты – ол адал және ынталы, халық арасында зор беделі бар еді. Пьемонт пен Австрия арасындағы соғыс басталуға айналғанда, Бартоломмей Пьемонт армиясына қосылу үшін Тоскана еріктілерінің экспедициясын ұйымдастырды, осы мақсатқа өз қаражатынан көп сома жұмсады, сонымен қатар Società Nazionale Тоскана бөлімінің президенті болды. Ол ұлы герцогты құлату үшін барлық либералдық күштердің көмегімен тынымсыз күресті, және 1859 жылдың 27 сәуірінде Флоренция біртұтас күшпен көтерілді, әскерлер халыққа оқ атудан бас тартты, ал ұлы герцог ешқашан қайтып оралмады. Францияның Тосканадағы министрі бұл қан төгілмеген төңкеріс туралы: «Сапристии, паш ун карео касс» деп түсіндірді. Уақытша үкімет құрылды және Бартоломмей гонфалоньер сайланды. Ол әлі де Ұлы герцогты конституциялық монарх ретінде сақтап қалу және оны итальян конфедерациясына қосу мүмкін деген сенімдегілерден қарсылық көріп отырды. Жазда сайлаулар өтті, ал парламент отырысында Бартоломмейдің біртүтас елдік көзқарастары басым болды, ассамблея Лотарингия үйі өз құқықтарын жоғалтты және Тоскана король Виктор Эммануил басқаруымен Италияға қосылуы керек деген қаулыны қабылдады. Бартоломмей Италия патшалығының сенаторы болып тағайындалды және басқа да көптеген құрметтерге ие болды. Соңғы жылдары білім беру және қайырымдылық істерімен айналысты. Ол 15 маусымда 1869 жылы қайтыс болды, артында жесірі мен екі қызы қалды. Бартоломмейдің ең жақсы өмірбаяны оның қызы Матильда Жиолидің (Флоренция, 1905) «Il Rivolgimento toscano e l'azione popolare» кітабында жазылған, бірақ автор әкесінің Тоскана төңкерісіндегі рөлін шамадан тыс бағалап, Беттино Рикасоли мен аристократиялық партияның басқа да көшбасшыларына әділ емес. Қараңыз: Б. Рикасолидің хаттары мен құжаттары (Флоренция, 1887–1896), және Д. Заничеллидің «Б. Рикасолидің саяси хаттары, У. Перуцци, Н. Корсини және К. Рдолфи» (Болон, 1898).

From the beginning of the revolutionary movement Bartolommei was always an ardent Liberal, and although belonging to an old and noble Florentine family his sympathies were with the democratic party rather than with the moderately liberal aristocracy. In 1847 1848 his house was a center of revolutionary committees, and during the brief constitutional regime he was much to the fore. After the return of Leopold II, Grand Duke of Tuscany in 1849 under Austrian protection, Bartolommei was present at a requiem service in the church of Santa Croce for those who fell in the late campaign against Austria; on that occasion disorders occurred and he was relegated to his country estate in consequence (1851). Shortly afterwards he was implicated in the distribution of seditious literature and exiled from Tuscany for a year. Bartolommei settled at Turin for a time and established relations with Cavour and the Piedmontese liberals. He subsequently visited France and England, and like many Italian patriots became enamored of British institutions. He returned to Florence in 1853; from that time onward he devoted himself to the task of promoting the ideas of Italian independence and unity among the people, and although carefully watched by the police, he kept a secret printing press in his palace in Florence. Finding that the nobility still hesitated at the idea of uncompromising hostility to the house of Lorraine, he allied himself more firmly with the popular party, and found an able lieutenant in the baker Giuseppe Dolfi (1818–1869), an honest and whole hearted enthusiast who had great influence with the common people. As soon as war between Piedmont and Austria appeared imminent, Bartolommei organized the expedition of Tuscan volunteers to join the Piedmontese army, spending large sums out of his own pocket for the purpose, and was also president of the Tuscan branch of the Societé Nazionale. He worked desperately hard conspiring for the overthrow of the grand duke, assisted by all the liberal elements, and on 27 April 1859, Florence rose as one man, the troops refused to fire on the people, and the grand duke departed, never to return. "Sapristii pas un carreau cass" was the comment of the French minister to Tuscany on this bloodless revolution. A provisional government was formed and Bartolommei elected gonfaloniere. He had much opposition to encounter from those who still believed that the retention of the grand duke as a constitutional sovereign and member of an Italian confederation was possible. In the summer elections were held, and on the meeting of parliament Bartolommei's unitarian views prevailed, the assembly voting the resolution that the house of Lorraine had forfeited its rights and that Tuscany must be united to Italy under King Victor Emmanuel. Bartolommei was made senator of the Italian kingdom and received various other honors. His last years were spent in educational and philanthropic work. He died on 15 June 1869, leaving a widow and two daughters. The best biography of Bartolommei is contained in Il Rivolgimento toscano e l'azione popolare, by his daughter Matilde Gioli (Florence, 1905), but the author attributes perhaps ap undue preponderance to her father in the Tuscan revolution, and is not quite fair towards Bettino Ricasoli and other leaders of the aristocratic party. Cf. Lettere e documenti di B. Ricasoli (Florence, 1887–1896), and D. Zanichelli's Lettere politiche di B. Ricasoli, U. Peruzzi, N. Corsini, e C. Rdolfi (Bologna, 1898).