Кіріспе
Кю-жауап парадигмасы
Қайта оралудың тежелуі (IOR) – бұл назар аударғаннан кейін объектіні анықтау жылдамдығы мен дәлдігін қысқа мерзімге (шамамен 100–300 миллисекундқа (ms)) арттыратын, бірақ кейін анықтау жылдамдығы мен дәлдігін төмендететін (шамамен 500–3000 миллисекундқа) бағыттау механизмі. IOR көбінесе кю-жауап парадигмасымен өлшенеді, онда адам мақсаттық стимулды анықтағанда батырманы басады, ал кю мақсаттың қай жерде пайда болатынын көрсетеді. Кю экзогенді (немесе перифериялық) немесе эндогенді болуы мүмкін. Қайта оралудың тежелуі экзогенді сигналдармен немесе эндогенді түрде туындағандықтан тәуелсіз, окуломоторлық белсенділіктен туындайды. IOR визуалды және аудиторлық стимулдар үшін де орын алады, бірақ визуалды стимулдар үшін күштірек және аудиторлық стимулдарға қарағанда жиі зерттеледі.
Inhibition of return (IOR) refers to an orientation mechanism that briefly enhances (for approximately 100–300 milliseconds (ms)) the speed and accuracy with which an object is detected after the object is attended, but then impairs detection speed and accuracy (for approximately 500–3000 milliseconds). IOR is usually measured with a cue response paradigm, in which a person presses a button when they detect a target stimulus following the presentation of a cue that indicates the location in which the target will appear. The cue can be exogenous (or peripheral), or endogenous. Inhibition of return results from oculomotor activation, regardless of whether it was produced by exogenous signals or endogenously. Although IOR occurs for both visual and auditory stimuli, IOR is greater for visual stimuli, and is studied more often than auditory stimuli.
Сипаттама
IOR алғаш рет Майкл Познер мен Йоав Коэн егжей-тегжейлі сипаттады. Трейсман мен Геладе пікірінше, назар тек сериялық іздеулер үшін қажет. IOR – сериялық іздеулерге тән механизм.
Сөйлемдердің түрлері
Қайта оралуды тежеу тапсырмасында қолданылатын сылтаудың бір түрі – экзогендік сылтаулар. Экзогендік сылтаулар – қоршаған ортада туындайтын ынталандырулар. Адамның назары көп ойланбастан немесе күш жұмсамай-ақ ынталандыруларға ауысқандықтан, бұл сылтаулар адамның бақылауында аз болатын рефлекс түрі ретінде қарастырылады. Осы сылтаудың автоматты сипаты мен күш-жігердің қажет болмауы салдарынан, ол біздің назар ресурстарымыздың өте аз бөлігін пайдаланады. Сондықтан, экзогендік сылтауларға назар аудару эндогендік сылтауларға қарағанда жылдамырақ болады. Экзогендік сылтауларға тікелей қарсы келетін сылтау түрі – эндогендік сылтау. Экзогендік сылтаулар адамның қоршаған ортасында ұсынылған ынталандырулармен ғана байланысты, ал эндогендік сылтаулар адамның ішкі мақсаттарына, сенімдеріне, тілектеріне және түсіндірулеріне негізделген. Сыртқы ынталандыру болғанымен, мысалы, тоқтау белгісі, осы белгіні түсіндіру және оның мағынасын білу – адамның тежегіштерін басуына себеп болатын эндогендік сылтау болып табылады. Екі сылтау да қайта оралуды тежеуде назарды басқаруда маңызды рөл атқарады, бірақ олардың осылай істеу жолы неврологиялық деңгейде де өзгеше. Экзогендік сылтаулар автоматты болып табылады, сондықтан назарға қатысты "төменнен жоғары" бағыттағы әрекетке жатады, ал эндогендік сылтаулар адамның бақылауында болады және "жоғарыдан төмен" бағыттағы әрекет ретінде қарастырылады. 2007 жылы өткізілген тәжірибе IOR кезінде төменнен жоғары және жоғарыдан төмен бағыттарының назарға тигізетін әсерін зерттеді. Маймылдар визуалды іздеу тапсырмасына қатысқанда, олардың париеталды және фронталды қабықшаларына электродтар орналастырылды. Тапсырмада мақсатты нысанның айқындығы өзгертілді. "Көзге түсу" жағдайында мақсатты ынталандыру түсі мен пішіні жағынан алаңдатушылардан ерекшеленді, ал "іздеу" жағдайында көптеген алаңдатушылар түсі немесе пішіні жағынан мақсатқа ұқсас болды. Зерттеушілер жоғарыдан төмен бағытты сигналдар, эндогендік сылтаулардан келетін сигналдар, негізінен фронталды қабықшада өңделетінін және ұзаққа созылатын әсер беретінін, ал экзогендік төменнен жоғары бағытты сигналдардың жақтық интрапариеталды аймақта пайда болатын жылдам әсер ететінін анықтады.
The cue type that directly contrast exogenous cues in many way is the endogenous cue. While exogenous cues are solely what stimuli are presented in one's surrounding environment, endogenous cues are based on the internal goals, beliefs, desires, and interpretation of the person. While an outside stimulus may be present, such as a stop sign, it is the individuals interpretations and knowledge of the sign that is the endogenous cue causing them to apply pressure to their brakes. Both cues play an equally important role of directing attention in Inhibition of Return, however the way in which they do so differs on a neurological level as well. Exogenous cues are automatic and are therefore considered to fall under the "bottom up" approach regarding attention, while endogenous cues are under the person's control and are seen as "top down". A 2007 experiment examined the way in which bottom up and top down processes affect attention during IOR. Electrodes were placed in both the parietal and frontal cortices as monkeys took part in a visual search task. In the task, the salience of the target object was manipulated. In the "pop out" condition, the target stimulus was different from the distractors in both color and shape, whereas in the "search" condition many of the distractors were the same as the target either in color or shape. Researchers found that top down signals, coming from endogenous cues, are processed predominately in the frontal cortex and offer longer lasting effects, while exogenous bottom up cues have faster occurring effects that appear in the lateral intraparietal area.
Функционалдық маңызы
IOR визуалды іздеу немесе азық іздеу кезінде бұрын назар аударуға ұшырамаған жаңа нысандарды зерттеуге көмектеседі деп ұсынылған, бұл назардың бұрын зерттелген нысандарға қайтаруына кедересін келтіру арқылы жүзеге асырылады. Бұрын Клейн мен Тейлор IOR-де назар тежелімі туралы нақты қорытынды жасау мүмкін емес екенін көрсеткен, себебі сол кезде кеңістікке қатысты емес ерекшелеу тапсырмаларын қолдана отырып тежелім зерттелмеген. Сонымен қатар, Клейннің нәтижелерін қайталау қиындық тудырғаннан кейін сұрақтар пайда болды, бірақ кейіннен ұқсас нәтижелер жарияланды. Зерттеушілер бастапқыда осы қиындықтарды көтергенімен, соңғы эмпирикалық зерттеулер ғана Клейннің нәтижелерін растап қана қоймай, сонымен қатар бастапқыда айтылған қиындықтарды жоққа шығарды.