Кіріспе

Жапон әдеби сыншысы және ақыны (1868–1894)

Китамира Тококу (北村 透谷) – жапон ақыны және эссеші Китамира Монтароның (北村門太郎) қаламды есімі. Ол жапондық романтикалық әдебиет қозғалысының негізін қалаушылардың бірі болды.

Ерте өмір

Ашигарашимо ауданының самурайлар отбасынан шыққан Китамура ерте жасында либералды саясатқа қызығушылық танытты және еркіндік пен халық құқықтары қозғалысында белгілі бір рөл атқарды. Ол Токио Сенмон Гаккоға (кейін Васеда университеті болып өзгерді) оқуға түсті, бірақ радикалдық саяси көзқарастары үшін қуылды. Шамамен бір жыл бойы қарқынды саяси қызметтен кейін ол қозғалыстың мақсатын сұрақтап, жазушы болу үшін оны тастап кетті. 1888 жылы ол христиан дінін қабылдап, Ишизака Минаға үйленді.

Әдеби мансап

Китамура 1888 жылы «Сосю но ши» («Тұтқынның өлеңі») атты ұзын өлеңін өзі жариялады, бұл сол уақытқа дейін еркін өлеңмен жазылған ең ұзақ жапон өлеңі болды. Одан кейін ол «Хораи кёку» («Хораи тауының драмасы») поэтикалық драмасын жазды. Ол Байрон, Эмерсон және Карлайл еңбектерінің өзіне әсер еткенін айтты. Оның әйелінің христиан діні оның көзқарасына да зор ықпал етті. Китамура поэзиядан эсселерге көшті, және батыстың «өмірді құрметтейтін көзқарастарын» буддизм мен дәстүрлі жапондық синтоистік ойдың «өмірді жоққа шығаратын көзқарасынан» артық деп мадақтаған шығармалар жазды. Оның өзінің мәнін және жеке адамның мүмкіндіктерін зерттеу әрекеттері, әсіресе «Найбу сеймей рон» («Ішкі өмір теориясы») атты маңызды еңбегінде, кейбіреулермен қазіргі жапон әдебиетінің бастауы деп есептеледі. Китамура квакерлер қозғалысына да қызығушылық танытты және 1889 жылы Жапонияның бейбітшілік қауымдастығы (日本平和会) атты бейбітшілдік қоғамын құрды. 1890 жылы Китамура «Достардың қыздар мектебінде» ағылшын тілінің мұғалімі болып жұмысқа орналасты. Ол Азабу христиан шіркеуіне жиі баратын. 1893 жылы ол Шимазаки Тосонның Мейдзи қыздар мектебіндегі (қазіргі Мейдзи Гакуин университеті) лауазымын иеленді. Сондай-ақ, ол 1893 жылы Шимазаки Тосонмен бірге құрған «Бунгакукай» журналына әдеби сын мақалаларын ұсынды. Осы шамада ол психикалық тұрақсыздық пен депрессияның белгілерін көрсетуге бастады. Китамура «Бунгакукай» журналында «Соқыр сенімнің зияны» (頑執盲排の弊) атты мақала жариялады, онда ол басқалармен қатар кокугаку қозғалысын сынады, ол 19 ғасырдың соңында дерлік жойылуға жақын болған кезде Шинто фундаментализмінің бір түріне айналды. Ол Шимазаки Тосонның жақын досы болды, оны романтикалық әдебиет қозғалысына күшті ықпал етті, ал оның әкесі Шимазаки Масаки кокугаку айналымымен белгілі болды. 1894 жылдың 16 мамырында таңға дейін Тококу Токиодағы Шиба паркіне жақын жердегі үйінің бағында өзін-өзі асып өлтірді. Оның қабірі Токиодағы Широканедегі Зуишо ғибадатханасында орналасқан.