Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фонетикада, алдыңғы қатарлы тіл түбірі (ATR) және артқа тартылған тіл түбірі (RTR) – кейбір тілдерде, әсіресе Батыс және Шығыс Африкада, сондай-ақ қазақ және монғол тілдерінде дауысты дыбыстарды айту кезінде тіл түбірінің қарама-қарсы екі күйі. Бұрынғыда ATR және RTR еуропалық тілдерде, мысалы, неміс тіліндегі қатаң және жұмсақ дауыстылардың айырмашылығының негізі болуы мүмкін деген ұсыныс болған, бірақ қазір бұл идея сенімді емес көрінеді.
In phonetics, advanced tongue root (ATR) and retracted tongue root (RTR) are contrasting states of the root of the tongue during the pronunciation of vowels in some languages, especially in Western and Eastern Africa, but also in Kazakh and Mongolian. ATR vs RTR was once suggested to be the basis for the distinction between tense and lax vowels in European languages such as German, but that no longer seems tenable.
Тіл түбірінің дамыған түрі
Тілдің алдыңғы түбірі, қысқартылған ATR немесе +ATR, сондай-ақ кеңейтілген деп аталады, дауысты дыбыс айтылғанда тілдің негізін алға жылжыту арқылы көмей қуысының кеңеюін және көбінесе көмейді төмендетуді қамтиды. Көмейді төмендету кейде дауыстыға демділік қасиет қосады. Дауысты жабық дауыстар, мысалы, көбінесе тіл түбірінің контрастсыз алға жылжуымен байланысты, оның нәтижесі кейде жабық дауыстардың дыбысталуы мен дауыстылардың алдыңғы қатарына байланысты дыбыс өзгерістерінде көрінеді, мысалы, оғыз түркі тілдеріндегі алдыңғы дауыстылардың алдындағы жабық дауыстар немесе Аджар заңында: армян тілінің кейбір диалектілеріндегі жабық дауыстардан кейін дауыстылардың алдыңғы қатарына жылжуы. Нағыз жоғарғы тіл дыбыстары тілдің алдыңғы түбірімен үйлеспейтін сияқты, яғни олар [−ATR] болып табылады. Жоғарыда айтылған жабық дауыстардың [+ATR] болу бейімімен бірігіп, дауыссыз аналогымен салыстырғанда дауысты жоғарғы тіл дыбысының өте сирек кездесуіне себеп болады.
Advanced tongue root, abbreviated ATR or +ATR, also called expanded, involves the expansion of the pharyngeal cavity by moving the base of the tongue forward and often lowering the larynx during the pronunciation of a vowel. The lowering of the larynx sometimes adds a breathy quality to the vowel. Voiced stops such as can often involve non contrastive tongue root advancement whose results can be seen occasionally in sound changes relating stop voicing and vowel frontness such as voicing stop consonants before front vowels in the Oghuz Turkic languages or in Adjarian's law: the fronting of vowels after voiced stops in certain dialects of Armenian. True uvular consonants appear to be incompatible with advanced tongue root, i. e. they are inherently [−ATR]. Combined with the above tendency for voiced stops to be [+ATR], that motivates the extreme rarity of the voiced uvular stop compared to its voiceless counterpart .
Тіл түбірі мен фонациясы
ХХ ғасырдың соңында оптикалық талшықтармен жасалған ларингоскопияның жетістіктерінің арқасында, глоттистен бөлек, көмекейдің көбірек бөлігіне қатысты жаңа фонация түрлері ашылды. Осы уақытқа дейін зерттелген аз ғана тілдердің бірі – тоголық Кабийе тілінде, тіл түбіріне байланысты деп есептелген дауыстық ерекшелік бар. Бірақ, бұл қатал дауысқа қарсы жұмсақ дауыс фонациялық ерекшелік екені анықталды. Бұл ±ATR ерекшеліктеріне тән бе, жоқ па, әлі белгісіз.
With advances in fiber optic laryngoscopy at the end of the twentieth century, new types of phonation were discovered that involve more of the larynx than just the glottis. One of the few languages studied thus far, the Togolese language Kabiyé, has a vocalic distinction that had been assumed to be one of tongue root. However, it turned out to be a phonation distinction of faucalized voice versus harsh voice. It is not yet clear whether that is characteristic of ±ATR distinctions in general.