Кіріспе

Дадзу Хуике (487–593) Чан буддизмінің екінші патриархы және Гаутама Буддадан кейінгі жиырма тоғызыншы саналады. Ол Бодхидхарманың ізбасары болды.

Өмір

Хсу као сенг шуанда Хюике Ху лаода (Сишуй, қазіргі Синьян, Хэнань) дүниеге келгені және оның зайырлы аты Шэнгуан (神光, Wade–Giles: Shen kuang; Жапон: Shinko) болғандығы айтылады. Буддистік жазбалар мен классикалық қытай мәтіндерін, соның ішінде даосизмді зерттеген Хюике ағартылған адам деп саналды, бірақ ұстазы болмағаны үшін сынға алынды. Ол өзінің ұстазы Бодхидхарманы Шаолин монастырында 528 жылы, шамамен қырық жасында кездестіріп, Бодхидхармамен алты жыл бойы (кейбір дереккөздер төрт жыл, бес жыл немесе тоғыз жыл) оқыды. 534 жылы Хюике Йедуға (Wade–Giles: Yeh tu) (қазіргі Хэнань) барып, 574 жылы саяси дүрбелең мен буддалық қуғын-сүргіннен басқа, өмірінің қалған бөлігінде Йеду мен Вэй (қазіргі Хэбэй) аймағында өмір сүрді. Дүрбелең кезінде Хуэйке Янцзы өзенінің жанындағы тауларға тығылды және өзінің мұрагері және үшінші қытай патриархы болған Сенгканмен кездесті. 579 жылы Хуэйке Йедуға оралып, дхарманы насихаттады, көптеген адамдар оның үйретімдерін тыңдады және басқа будда ұстаздарының ашуын қоздырды. Олардың бірі, Тао Хенг, Хуэйкені өлтіру үшін ақша төледі. Бірақ Хуэйке өлтірушіні өз іліміне көндірді. (ibid)

Wudeng Huiyan (Бес шамның жинағы), Дачуан Лингьин Пуджи (1179–1253) құрастырған, Хюике жүз жеті жасқа дейін өмір сүрді деп мәлімдейді. Ол Хэбэй провинциясының Аньян қаласынан шығыс-солтүстік-шығысқа қарай қырық шақырым жерге жерленген. Кейіннен Тан әулетінің императоры Де Цзун Хуэйкеге Дадзу ("Ұлы ата") деген құрметті лақап атты берді. Кейбір дәстүрлерде Хуэйке буддалық дін қызметкерлерінің оның үйретімдеріне қатысты шағымдарынан кейін өлім жазасына кесілді делінеді. Бір аңыз бойынша, оның кесілген денесінен қан емес, ақ сүттей сұйықтық ағып шықты.

Бодхидхарма аңыздары

Хуике бірнеше Бодхидхарма аңыздарында есімдерін табады.

Қолын кесу

Аңыз бойынша, Бодхидхарма бастапқыда Хуикеге білім беруден бас тартты. Хуике Бодхидхарманың үңгірінің алдындағы қарда түні бойы тұрды, қар оның белшесіне жеткенше. Таңертең Бодхидхарма оған не үшін келгенін сұрады. Хуике "барлық тіршілік иелерін азат ету үшін ғаламдық мейірімнің эликсирінің есігін ашу" үшін ұстаз керек екенін айтты. Бодхидхарма: "Аз ізгілікпен, аз даналықпен, шалқақ жүрекпен және мақтаншақ оймен қалай шын дінді күтесің? Бұл тек бекерге кеткен еңбек болар еді" деді. Соңында, өзінің адалдығын дәлелдеу үшін Хуике сол қолын кесіп, оны бірінші патриархқа шын ниеттің белгісі ретінде ұсынды. Бодхидхарма оны оқушы ретінде қабылдап, оның атын Шенгуаннан Хуикеге өзгертті, ол "Даналық және қабілет" деген мағынаны білдіреді.

Ақыл-ойды тыныштандыру

Хьюке Бодхидхармаға: "Менің санама алақандай уайым келді. Оны басып беріңізші". Бодхидхарма: "Санаңды маған көрсет, мен оны тыныштандырамын" деді. Хьюке: "Іздеп бақсам да, таба алмаймын" деді. Бодхидхарма: "Содан ба, мен саңаңды тыныштандырдым" деді.

Дхьяна

Хьюикедің нағыз буддизмді түсіну жолы ретінде медитацияны (сутраларға түсіндірме беруден өзгеше) тәжірибелегені және оны кеңінен таратуы даусыз. Тао Хсуан Хьюикеге (және басқаларға) дхьяна шеберлері (Wade–Giles: ch'an shih; жапонша: zenji) деп атады, бұл Чан дамуының бастапқы жылдарында медитацияның маңыздылығын көрсетеді. Дегенмен, Хьюике мен Бодхидхарманың медитациясы қандай формада болғаны (Тао Хсуан оны "жу ші ан хсин вей пи куан" (如是安心壁覯 "қабырғаға қадалу" немесе "қабырғаны зерделеу", әдеби мағынасы "осылай болса, сананы тыныштандырып, қабырғаны қарау") деп атады) белгісіз.

Ланкаватара сүті

Хюике мен Бодхидхарманың екеуі де өз ілімдерін Ланкаватара сутрасына негіздеген деген деректер бар, бірақ қазіргі ғалымдар бұл туралы нақты мәліметтерге ие емес. Тао суан Хюике мен оның шәкірттерін медитация шеберлері деп атады, ал Ланкаватара сутрасы "Танымал монахтардың толыққанды өмірбаяндары" еңбегінде "өзіндік сананы жетілдіруге" және "сөздер мен ойлардан арылуға" шақырады.

Екі кіреберіс

Хьюкінің заманында таралған мәтіндердің бірі – «Екі кіріс және төрт амал туралы трактат» (Wade–Giles: Erh ju ssu hsing lun; Pinyin: Erru sixing lun). Бұл мәтін Бодхидхарманың үйретіктері деп есептеледі, ал кіріспесін Тань Лин жазған (шамамен 525–543 жылдары). «Екі кіріс» – принципке кіріс және амалға кіріс дегенді білдіреді. Принципке кіріс – адамның үйретіктің рас екеніне сенуі және әрбір адамның «жалған сезімдермен» жабылып қалған ортақ «шынайы табиғаты» бар екендігі. Амалға кіріс – атаудағы төрт амалға қатысты: қайғыға қынжылмау, өзінің жағдайын қабылдау және жақсы немесе жаман оқиғаларға беймаз болу, тілекке немесе құштарлыққа берілмеу және, соңында, барлық нәрсенің мәнсіздігін немесе нақтылығын түсіну арқылы өз іс-әрекеттерін басқару.

Будда табиғаты

Мәтінге бірнеше хат қоса берілген, олардың бірі Хуэйкэге жазылған болуы мүмкін, ал Хуэйкэнің қысқа жауабы да бар. Бодхидхарма мәтіні мен Хуэйкэнің хатынан Чан дінінің бастапқы ілімдері Будда табиғатының іштен табылатынын, және әрбір адамның оны сутраларды оқудан, рәсімдерге қатысудан, жақсылық жасаудан немесе Буддаларға құлшылық етуден гөрі, тек медитация арқылы жеке түсінуі керектігін көрсетеді. Медитацияда ешқандай екіұштылық немесе белгілі бір мақсат болмауы керек, ал түсіну кенеттен болады.