Кіріспе

Ву Чэнэннің "Батысқа саяхат" романындағы басты кейіпкер. Романдағы кейіпкер Тан Саньцзян – буддист монахы және қажы, Ву Чэнэннің 16 ғасырдағы "Батысқа саяхат" романының орталық тұлғасы. Тан Саньцзян тарихи Тан әулетінің монахы Сюаньцзянға негізделген. Тан Саньцзянның туған тегі Чэнь (陳) еді, бірақ ол нәресте кезінде өзеннен табылғандықтан – туғаннан кейін тасталып кеткен – оған Jiāng Liú (江流) деген есім берілді. Бұл есімнің мағынасы тікелей "Өзен ағыны", ол өзеннен табылғандығын көрсетеді. Монах болғанда, оның Дхарма аты Сюаньцзян (玄奘, тікелей мағынасы "Ұлы құпия") болды. Кейіннен Тан императорымен бауырластық ант бергеннен кейін, ол жаңа тегін алды – Тан (唐), ал қажылық сапарында оны Саньцзян (三藏, "Үш себет", Трипитакаға сілтеме) деп атады, сонымен қатар оны Тан Сенг (唐僧, "Тан монахы") деп те біледі. Саньцзян атауы оның Саньцзянцзин, яки "Буддалық кітаптардың үш жинағын" іздеу миссиясына байланысты. "Батысқа саяхат" романының кейбір ағылшын тіліндегі аудармаларында бұл атау Трипитака деп берілген, бұл Саньцзянцзиннің түпнұсқа санскрит термині. Тан Саньцзян есімі оның Тан әулетінің императоры Тайцзонмен бауырластық ант бергендігін көрсетеді.

Қасиетті кейіпкердің сипаттамасы

Санзанг есімі оның Трипитака іздеу миссиясымен байланысты. Трипитака – бұл ежегі буддалық кітаптар жинағының санскриттегі атауы. «Батысқа саяхат» романының көптеген ағылшын тіліндегі аудармаларында, соның ішінде Энтони Юдің авторитетті аудармасында, оның есімі Трипитака деп берілген. Роман ішінде ол Тан әулетінің императоры Тайцзунмен серттес болғаннан кейін Тан есімін қабылдайды. Ал екіншісі Тонгтиан өзеніне құйылады, ол сонымен қатар Жұмақпен байланыс өзені деп те аталады. Романның соңында Тан Санзан Сандал ағашының құрметіне Будда болып тағайындалады. Бұл буддизмде сандал ағашының (және одан жасалған құрбандық иіссуының) жаман рухани ластануларды жою арқылы тазалықты шығару қабілетіне ие деп есептелетінімен байланысты. Тан Санзан, Алтын Цикада болғанда, Будданың үйретілерін мойынбұрмады және оның рухани тазалығы қалғанша, он рет буддист ретінде қайта тууға үкім шығарылды, рухани ластанулардан арылып, соңында Буддалыққа жетіп, оны «Сандал ағашының Буддасы» етті.

Тарихи негіздер

Тан Санзан тарихи Тан династиясының буддалық монахы Сюаньцзянның бейнесі бойынша жасалған, оның өмірі кітапқа шабыт берді; нағыз Сюаньцзян буддалық сутраларды алу үшін Қытайдан Үндістанға (және кері) қауіпті сапар жасады. Тарихи Сюаньцзяннан айырмасы, ол дана және білімді ғалым болған (Үндістанға кеткен кезде 20 жасқа жуықтаған), ал ойдан шығарылған Тан Санзан – өте жас, тәжірибесіз, бірақ идеалдық пейілімен және мейірімділігімен көзге түсетін монах ретінде бейнеленеді. Тан Санзан көбінесе күнәсіз адамдар кейпінде жасырынып жүрген демонға оңай сенеді, себебі оларды тани алмайды, ал Сун Вуконг тани алады. Бұл жиі Сун Вуконг оны осындай қауіптерден қорғауға тырысқанда шиеленіске ұшыратады. Мұндай оқиғаның бірі – Ақ Сүйек Демоны үш рет отбасы мүшесі болып маскировкаланған кезде. Уконг әйелді «өлтіргеннен» кейін демон қашып кетті, бірақ Тан Санзан оны жазалады. Екіншісі – қызын іздеп келген қарт анасы. Үшіншісі – әйелін және баласын іздеп келген жас қыздың қарт әкесі. Әкесі Уконгтың қолынан «өлгеннен» кейін, Уконг демонды қашып кетпес бұрын өлтірді. Тан Санзан, Уконг үш кінәсіз адамды өлтіргеніне сеніп, наразылықтарына қарамастан оны қуды. Тан Санзан көбінесе оны Гуанинь бодисатвасы берген «Тығыз Бау» сиқырының сөздерін оқып жазалайды, бұл оның бас киімін қысып, қатты бас ауруын тудырады. Сун Вуконг сияқты, Тан Санзан да қорғаушы құдай ретінде сипатталады. Шығыс Азия буддизміндегі аса құрметті бодисатва Кситигарбха кейде Тан Санзанмен шатасады, себебі ол көбінесе Тан Санзан сияқты – ұқсас ою-өрнекпен тігілген касая шапанына киініп, буддалық тәж (Ушниша немесе Қара Тәж) тағып, хакхара таяғын ұстап суреттеледі. Кейбір бейнелерде немесе медиада Санзанды әйел монах ретінде бейнелеуге болады, бірақ мұндай жағдайлар көбінесе Жапонияда кездеседі.