Кіріспе

Чан буддистік ғибадатханасы, Денфен, Қытай. Шаолин монастыры (белгілер=жоқ), сондай-ақ Шаолин ғибадатханасы деп белгілі, Чан буддизмінің және Шаолин кунг-фуының туған жері ретінде танылған монастырлық мекеме. Ол Қытайдың Хэнань провинциясының Денфэн округінде, Суншань тау жотасының Уру шыңының етегінде орналасқан. Атауы оның Сонгшан тауларының ішкі аймағындағы Шаоши тауының ежелгі тоғайында орналасқандығын көрсетеді. Сун тауы б.з.д. 1-ғасырда-ақ Қытайдың қасиетті тауларының арасында маңызды орын алған, ол Бес қасиетті шыңның бірі деп жарияланды. Ол Солтүстік Вэй әулетінің бұрынғы астанасы Луоянның оңтүстік-шығысында (386–534), және қазіргі Хэнань провинциясының астанасы Чжэнчжоудың оңтүстік-батысында орналасқан. Шаолиннің алғашқы аббаты ретінде Батуо буддалық жазбаларды аударуға және жүздеген ізбасарларына ілімдерді уағыздауға арнады. Аңыз бойынша, Үндістандағы Махаяна буддизмінің 28-ші патриархы Бодхидхарма 527 жылы Шаолин ғибадатханасына келген. Ол тоғыз жыл бойы Уру шыңындағы үңгірде медитация жасап, Шаолин ғибадатханасында қытайлық Чан дәстүрін бастады. Содан кейін Бодхидхарма Чан буддизмінің бірінші патриархы ретінде құрметке ие болды. Өте жоғары эстетикалық құндылығымен және терең мәдени мағынасымен ерекшеленетін ғибадатхананың тарихи сәулет кешені ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілген. Қытай буддизмін дамытуға қосқан үлесінен басқа, тарихи, мәдени және көркемдік мұрасы үшін ғибадатхана өзінің жекпе-жек өнерінің дәстүрімен де танымал. Ян Сюаньцзи Луоянның буддалық монастырларының жазбасында (547 ж.) және Ли Сянь Минг Итонгцзиде (1461) Даосуаньның орналасқан жері мен атрибуциясымен келіседі. Jiaqing Chongxiu Yitongzhi (1843) Хэнань провинциясында орналасқан бұл монастырь Солтүстік Вэй әулетінің Тайхэ дәуірінің жиырмасыншы жылы, яғни 495 жылы салынған деп нақтылайды. Батуоның арқасында Шаолин буддалық жазбалардың түпнұсқасын зерттеу мен аударудың маңызды орталығы болды, сонымен қатар, ол буддизмнің құрметті ұстаздарының бас қосатын жеріне айналды. Шаолин кунг-фуының алғашқы дәуіріндегі тарихи дереккөздер сол кезде ғибадатханада жекпе-жек өнерінің бар екенін көрсетеді. Батуоның ілімін оның екі шәкірті Сэнчжоу (480–560) және Хуигуан (487–536) жалғастырды. Йонгпин дәуірінің бірінші жылында (506) үнді монахтары Ленамоти (санскритте: Ратнамати) және Путилиучи (санскритте: Бодхиручи) Шаолинге келіп, жазбаларды аудару залын құрды. Хуигуанмен бірге олар Шициннің (санскритте: Васубандху) Он кезең сутрасына (санскритте: Дасабхумика сутрасы; қарапайым қытай тілінде: белгілер=жоқ) түсіндірмесін аударды. Содан кейін Хуигуан Дхармагупта Винаяны төрт бөлімде насихаттады, ол Дао Сюань (596–667) Тан дәуірінде құрған Лусонг буддизм мектебінің теориялық негізін құрады. Солтүстік Вэй императоры Сяоминнің Сяочан дәуірінің үшінші жылында (527) Үндістандағы Махаяна буддизмінің 28-ші патриархы Бодхидхарма Шаолин ғибадатханасына келді. Үндістандық Чан буддасы ретінде келген және 520-жылдары Сун тауында қоныстанғанға дейін Қытайда ондаған жылдар бойы саяхаттаған. Бодхидхарманың ілімі негізінен Ланкаватара сутрасына негізделген, ол Гаутама Будда мен Чан дәстүрінің алғашқы патриархы деп саналатын Бодхисаттва Махаматти арасындағы әңгімелерді қамтиды. Батуо мен оның шәкірттерінің ілімдерін негіз ретінде пайдаланып, Бодхидхарма Чан буддизмін енгізді, ал Шаолин ғибадатханасы қауымдастығы біртіндеп Қытай Чан буддизмінің орталығына айналды. Бодхидхарманың ілімі оның шәкірті Хуйкеге берілді, аңыз бойынша ол ұстазының іліміне деген адалдығын көрсету үшін қолын кесіп тастады. Хуйке Буддизм мен Даоизмді қудалау кезінде (574–580) Солтүстік Чжоу императоры Ву ғибадатхананы тастап кетуге мәжбүр болды. 580 жылы Солтүстік Чжоу императоры Цзин ғибадатхананы қалпына келтіріп, оны Чжиао ғибадатханасы деп атады. Бодхидхарма Шаолин ғибадатханасында жекпе-жек өнерін құрған деген ой ХХ ғасырда кеңінен тарады. Алайда, жекпе-жек өнерінің тарихшылары бұл аңыздың 17 ғасырдағы цигун нұсқаулығынан, "Иджин Цзинь" деп аталатын нұсқаулықтан басталатынын көрсетті. Ең көне данасы 1827 жылы жарық көрген. Мәтіннің өзі 1624 жылы жазылған. Тіпті сонда да Бодхидхарманың жекпе-жек өнерімен байланысы 1904–1907 жылдары "Иллюстрацияланған көркем әдебиет" журналында "Лао Цаньның саяхаттары" романының сериялық жариялануы нәтижесінде кеңінен таралды. Кейбір ғалымдар Да Мо мен Шаолин монастыры арасындағы байланысты одан да ертерек деп санайды. Монах пен оның шәкірттері Шаолин ғибадатханасынан шамамен бір шақырымдай жерде орналасқан, қазір ол шағын монастырь болып табылады. VI ғасырда, шамамен 547 жылы Буддалық монастырлардың жазбаларында Да Мо Сун тауының маңында болғаны айтылады. 645 жылы "Ерен монахтардың өмірбаяндарының жалғасы" оның Сун тауы аймағында белсенді болғанын сипаттайды. 710 жыл шамасында Да Мо Шаолин ғибадатханасымен байланыстырылды ("Дхарманың берілуінің құнды жазбасы немесе Чуанфа Баоцзи") және оның көп жыл бойы қабырғаға қарап медитация жасағаны туралы жазылған. Сондай-ақ Хуйке одан нұсқау алу үшін жасаған көптеген сынақтары туралы айтылған. 11-ғасырда (1004) бір жұмыс Да Мо туралы аңызды егжей-тегжейлі көркемдеді. Шаолин монастырында 728 жылы салынған стела жазуы Да Моның Сун тауында тұрғанын көрсетеді. 798 жылы салынған тағы бір стела Хуйке Да Модан нұсқау алғанын айтады. 1209 жылы салынған тағы бір жазу ежелгі аңыз бойынша Да Моның аяғындағы аяқ киімін ұстап тұрғанын бейнелейді. 13- және 14-ғасырлардағы көптеген стелаларда Да Мо түрлі рөлдерде бейнеленген. 13-ғасырдың бір суретінде ол Янцзы өзенінен өтетін сынғыш сабақта отырғаны көрсетілген. 1125 жылы Шаолин монастырында оның құрметіне арнап арнайы ғибадатхана салынды.

Суй, Тан, Ву Чжоу және Сун династиялары

Суй императоры Вэнь өзі буддист болғандықтан, ғибадатхананың бастапқы атын қайтарды және қауымға 100 гектар жер сыйлады. Шаолин жүздеген гектар жерді және үлкен мүлікті иеленген үлкен ғибадатханаға айналды. Бұл орын қайтадан Чан буддизмінің орталығы болды, бүкіл Қытайдан келген көрнекті монахтар үнемі келіп тұратын. Суй әулетінің соңында Шаолин ғибадатханасы, өте кең монастырлық мүліктерімен, ұрылар мен қарақшылардың назарына ілікті. Монахтар ғибадатхананы қорғау және басып кіргендермен күресу үшін өз қауымдарының ішінде күштер ұйымдастырды. Тан әулетінің басында он үш Шаолин монахы, Тан әулетінің болашақ екінші императоры Ли Шиминнің Ван Шичонгқа қарсы күресінде көмектесті. Олар Шичонгтың туысы Ван Рензені тұтқынға алды, оның әскері Кипарис аңғарында орналасқан еді. 626 жылы Ли Шимин, кейіннен император Тайцзун аталған, Шаолин қауымына Шичжунға қарсы күресте және осылайша Тан әулетін құруда көрсеткен көмегі үшін ресми түрде алғыс хат жіберді. Аңыз бойынша, император Тайцзун Шаолин ғибадатханасына қосымша жер және Тан әулетінің кезеңінде ет пен алкогольді тұтынуға арналған ерекше "императорлық рұқсат" берді. Егер осы аңыз рас болса, Шаолин Қытайдағы алкогольге тыйым салмайтын жалғыз ғибадатхана болар еді. Тарихи шындыққа қарамастан, бұл рәсімдер қазіргі таңда орындалмайды. Бұл аңыз 728 жылы орнатылған Шаолин стеласы сияқты, кез келген кезеңдегі құжаттарда расталмаған. Стеллада Ван Шичхонгқа қарсы жорықта монахтардың көрсеткен көмегі үшін императорлық рұқсат туралы ешқандай тізім жоқ; тек жер және су тірмені ғана берілген. Тан әулеті сонымен қатар елдің әртүрлі жерлерінде бірнеше Шаолин тармақты монастырларын құрды және Шаолин монахтары мен сарбаздарына жергілікті билік органдарына және тұрақты әскери бөлімдерге көмектесу үшін саясат жүргізді. Шаолин ғибадатханасы императорлар мен жоғары лауазымды шенеуніктердің уақытша уақыт өткізетін жеріне айналды. Тан императоры Гаоцзун мен императрица У Цзетянь сәттілік үшін жиі Шаолин ғибадатханасына келіп, көптеген сыйлықтар берді. Императрица У сонымен қатар Чан философиясын жоғары монах Тан Цзунмен талқылау үшін бірнеше рет Шаолин ғибадатханасына келді. Тан және Сун әулеттерінің кезеңінде Шаолин ғибадатханасы өте гүлденді. Оның 14 000 гектардан астам жері, 540 гектар ғибадатхана аумағы, 5000-нан астам бөлмесі және 2000-нан астам монахы болды. Бодхидхарма негізін салған Чан буддистік мектебі Тан әулеті кезінде гүлденді және сол кездегі ең ірі буддистік мектеп болды. Солтүстік Сун әулетінің бірінші ғасыры туралы мәліметтер аз. Сун билеушілері буддизмнің дамуын қолдады, ал Чан басқа буддистік мектептерге қарағанда үстемдік танытты. 1093 жыл шамасында Чан шебері Баоэн Шаолин ғибадатханасында Каодун мектебін жандандырды және будда тарихында "Чанға революциялық бұрылыс" деп белгіленген оқиғаға қол жеткізді. Бұл Шаолин ғибадатханасы ресми түрде Чан буддистік ғибадатханаға айналды дегенді білдірді, ал осыған дейін ол Чан залы бар Виньяға мамандандырылған Лунцзонг ғибадатханасы болған.

Юань, Мин, Цинь әулеттері

Юань әулетінің басында Юань императоры Шидзу монахы Сюэтинг Фуюйді (1203–1275) Шаолиннің абысы етіп тағайындады және оны Сонг тауындағы барлық ғибадатханаларға жауапты етті. Осы кезеңде абат маңызды құрылыс жұмыстарын, соның ішінде қоңырау мұнарасы мен барабан мұнарасын салуды қолға алды. Ол Шаолин шәкірттерінің ұрпақтардың шежіре жүйесін 70 таңбалы өлең арқылы таныстырды – әр таңба келесі ұрпақ шәкірттерінің атына сәйкес келеді. 1260 жылы Фую будданың құдайлық ұстазы атағын иеленді, ал 1312 жылы Юань императоры оны қайтыс болғаннан кейін Джин герцогы деп атады. Юань әулетінің құлдырауы мен Мин әулетінің құрылуы көптеген тәртіпсіздіктерді әкелді, онда ғибадатхана қауымы өзін бүлікшілер мен қарақшылардан қорғауға мұқтаж болды. 14 ғасырда Қызыл шапалақ көтерілісі кезінде қарақшылар монастырды оның нақты немесе болжамды құндылықтары үшін тонаған, ғибадатхананың көп бөлігін қиратып, монахтарды қуып жіберген. Монастырь 1351 немесе 1356 жылдардан бастап (шабуылдың ең ықтимал күндерінен) кем дегенде 1359 жылға дейін, үкімет әскерлері Хенанды қайта алғанға дейін тасталып кеткен болуы мүмкін. Бұл кезеңдегі оқиғалар кейіннен 16 ғасырдағы ғибадатхананың қамқоршысы Ваджрапани туралы аңыздарда айтарлықтай орын алады, бұл оқиға жеңіс емес, монахтардың жеңісі деп өзгертілді. XIV ғасырдың ортасында Мин әулеті құрылғаннан кейін Шаолин қалпына келді, ал Қызыл тульбан шабуылдары кезінде қашып кеткен монастырлық қауымның көп бөлігі оралды. Мин әулетінің басында үкімет жекпе-жек өнерін қолдамады. Цзяцзин императорының тұсында жапондық қарақшылар Қытайдың жағалау аймақтарын қинаған, ал генералдар Юй Даёу мен Цы Цзигуан өз әскерлерін қарақшыларға қарсы жүргізді. Фуцзянда болған кезінде Цы Цзигуан бүкіл Қытайдан, соның ішінде жергілікті Шаолин монахтарынан, жапондық қарақшыларға қарсы қолданылатын бокс және ұрыс техникасын әзірлеу үшін жауынгерлік өнер шеберлерін шақырды. Монахтардың жапондықтарға қарсы күрестегі еңбегінің арқасында үкімет ғибадатхананы ауқымды түрде жаңартты, ал Шаолин үкімет тарапынан берілетін азық-түлік салығын төлеуден босату сияқты кейбір артықшылықтарға ие болды. Кейіннен Шаолин монахтары кем дегенде алты рет Мин үкіметімен соғысқа қатысқан. Қытайдың әскери табыстарына қосқан зор үлесіне байланысты император соты Шаолин ғибадатханасына көптеген мәрте ескерткіштер мен ғимараттар салдырды. Бұл ұлттық жекпе-жек өнерінің қоғамдастығында Шаолин кунг-фуның заңдылығын орнатуға ықпал етті. Мин династиясы кезінде (16 ғасырдың ортасында) Шаолин өзінің ең биік сатысына жетіп, Чан буддизмі Каодун мектебінің орталық орны ретінде өз орнын сақтады. 1641 жылы Ли Цзиченг бастаған көтерілісшілер монастырды монастырдың Мин әулетіне қолдау көрсетіп, көтерілісшілерге қауіп төндіргеніне байланысты тонаған. Бұл ғибадатхананың жауынгерлік күшін тиімді түрде жойды. Храм қираған, XVIII ғасырдың басына дейін бірнеше монахтар ғана тұрды, содан кейін Цинь әулеті оны қалпына келтірді. Цинь династиясы кезінде Шаолин ғибадатханасы Цинь императорларының сүйікті жері болды. Кангси императорының 43-ші жылы (1704) император ғибадатханаға тақтайша сыйлады, онда каллиграфиясында таңбалар бар (алғашқыда Аспан патшасының залында ілінген, кейін Тау қақпасымен жылжытылған). Юнцзэн императорының билігінің 13-ші жылы (1735 ж.) соттың қаржысына қақпа мен Мың Будда залын қайта салу сияқты маңызды қайта құру жұмыстары жүргізілді. Билік құрған 15 жылы (1750 ж.) Цянлон императоры Шаолин ғибадатханасына барып, абат бөлмесінде түнеп, өлеңдер мен тақташа жазуларын жазды. Бұл дәуірдегі ғибадатхана туралы белгілі бір әңгіме – Цин үкіметі оны Цинге қарсы әрекеттер үшін жойды. Бұл жойылу 1647 жылы Шуньцзи императорының тұсында, 1674, 1677 немесе 1714 жылдары Кангси императорының тұсында немесе 1728 немесе 1732 жылдары Йонгчжэн императорының тұсында орын алды деп айтылады. Бұл жойылу Шаолиннің жекпе-жек өнерін бүкіл Қытайға таратуға көмектесті деп есептеледі. Кейбір деректерде солтүстіктегі Шаолин ғибадатханасы Хэнаньдағы ғибадатхананың орнына немесе оған қоса қиратылған деп айтылады: Цинь бай лей чаодағы (1917) Джу Ке бұл ғибадатхананы Фуцзянда орналастырды. Бұл оқиғалар әдетте ертегілер мен воксия көркем әдебиеттерінде кездеседі. Бұл оқиғалар жекпе-жекшілердің арасында кеңінен тараған және әртүрлі жекпе-жек стилдерінің бастауы ретінде қызмет ететін болса да, ғалымдар оларды ойдан шығарылған деп санайды. Бұл деректер 19-ғасырдағы құпия қоғамның тарихы мен танымал әдебиеттер арқылы белгілі, сондай-ақ Фуцзянь фольклоры мен классикалық роман «Су шебі» сияқты халықтық әңгімелерге де сүйенгендігі байқалады. Қазіргі ғылыми зейін бұл әңгімелердің фольклор ретіндегі рөліне бағытталған.

Қытай Республикасы

Қытай Республикасының алғашқы жылдарында Шаолин ғибадатханасы бірнеше рет соғыстардың салдарына ұшырады. 1912 жылы Дэнфэн округінің монахтар қауымдастығынан Юнсонг Хенглинь монахы жергілікті үкімет тарапынан Шаолин милициясының (Шаолин күзет корпусының) басшысы болып сайланды. Ол күзетшілерді ұйымдастырып, жергілікті тәртіпті сақтау үшін оларды жауынгерлік дағдыларға оқытты. 1920 жылдың күзінде Хэнань провинциясында аштық пен құрғақшылық болды, бұл аймақ бойынша қарақшылардың көбеюіне және жергілікті халыққа қауіп тудыруға әкелді. Хенглинь милицияны жетектеп, қарақшылармен бірнеше рет шайқасты, соның арқасында ғибадатхана төңірегіндегі ондаған ауыл тұрғындары бейбіт өмір сүріп, жұмыс істеуге мүмкіндік алды. 1920 жылдардың соңында Шаолин монахтары Солтүстік Қытайдың жазықтарын шарлаған соғыс әміршілерінің арасындағы қақтығыстарға тартылды. Олар бала кезінде Шаолин ғибадатханасында жекпе-жек өнерін оқыған генерал Фан Чжунсю (1888–1930) мен Ши Юсанға (1891–1940) қарсы тұрды. Фан жеңіліске ұшырады және 1928 жылдың көктемінде Юсанның әскері Фан Цонсюдің штабы қызмет еткен Дэнфэн мен Шаолин ғибадатханасына кірді. 15 наурызда Ши Юсанның қолбасшысы Фэн Юсян монастырға өрт қойып, оның бірнеше ежелгі мұнаралары мен залдарына қирату тудырды. Өрт "Шаолин монастырының стеласына" (онда 1500 жыл бұрын басқа Шаолин дінбасылары жасаған саяси тұрғыдан салмақты таңдаулар жазылған), Дхарма залына, Аспан патшасы залына, Махавира залына, Қоңырау мұнарасына, Дабыл мұнарасына, Алтыншы ата залына, Чан залына және басқа да ғимараттарға ішінара зақым келтіріп, бірқатар монахтардың қаза болуына себеп болды. Өртте көптеген мәдени мүліктер мен 5480 томдық буддалық кітаптар жойылды. 1930 жылдардың басында Маньчжуриядағы Жапонияның әрекеттері Ұлттық үкіметті қатты алаңдатты. Содан кейін әскер елді қорғау және жауға қарсы тұру мақсатында күшті патриоттық қозғалысты бастады. Нанкин орталық жекпе-жек өнер орталығы мен Ушу институты, сондай-ақ басқа жекпе-жек өнер мекемелері осы қозғалыстың бір бөлігі ретінде ел бойынша құрылды. Үкімет "Жекпе-жек өнері Шаолинге оралуы" сияқты жекпе-жек өнер іс-шараларын да ұйымдастырды. Бұл шара халықты патриотизмнің маңыздылығын еске түсіруге және Шаолин жекпе-жегінің елдің шетелдік басқыншылықтан қорғануына қосқан үлесін атап өтуге бағытталған.

Қытай Халық Республикасы

Қытай Халық Республикасы 1949 жылы құрылғаннан бері мемлекет ресми түрде дінсіз болды, халықтың шамамен жартысы дінсіз немесе атеист деп санады. Кейбір мемлекеттік бақылаудағы діндер мен амалдарға рұқсат берілді, ал Тибет буддизмі сияқты басқалары 1959 жылы Қытай әскері Тибетті басып алғаннан кейін қуғынға ұшырады. Мәдени революция кезінде Шаолин ғибадатханасының монахтары діни қызметтен кетуге мәжбүр болды, Будда бейнелері жойылды және ғибадатхананың мүлігіне қол сұғылды. Осы кезең аяқталғаннан кейін Шаолин ғибадатханасы жөнделіп, қайта салынды. Махавира залы және «Бодхидхарма қабырғаға қарап отырғаны» бейнеленген тас және басқа да материалдық мұралар түпнұсқаларына сәйкес қайта жаңартылды. Ал ежелгі жекпе-жек өнері жаттығу алаңы, Пагода орманы және сақталған кейбір тас мүсіндер өз бастапқы күйінде қалды. 1996 жылдың желтоқсанында Чудзу ғибадатханасы мен Шаолин ғибадатханасының Пагода орманы (No. 4 89) ұлттық маңызды мәдени ескерткіштердің тізіміне енгізілді. Шаолин ғибадатханасының басшылығы оның тарихи сәулет кешенін ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне қосуды мақсат етті, осы арқылы күтім мен дамуға жылдық қаржыландыру алуды көздеді. Бірнеше рет үсынылғаннан кейін, олардың өтініші 2010 жылдың 1 тамызында 34-ші Дүниежүзілік мұра комитетінде мақұлданды. ЮНЕСКО Шаолиннің тұрақты үйі, Пагода орманы және Чудзу ғибадатханасы сияқты сегіз нысан мен он бір сәулет кешенін Дүниежүзілік мәдени мұра ретінде қарап, бекітті. 1994 жылы ғибадатхана өзінің атауын сауда белгісі ретінде тіркеді. 2000 жылдардың соңында Ши Йонгсин Қытай материгінен тыс Шаолин филиалдарын ашуға рұқсат берді, бұл франшизалық схема деп аталды. Бұл филиалдар қазіргі және бұрынғы монахтар басқарады және Шаолин мәдениетін таратуға және Шаолин кунг-фуын зерттеуге мүмкіндік береді. 2011 жылдың қаңтарына қарай, Йонгсин мен ғибадатхана Лондон мен Берлин сияқты қалаларда жер мен мүлік сатып алған қырықтан астам компанияны басқарды. 2018 жылы Шаолин монастыры 1500 жылдық тарихында алғаш рет Қытайдың ұлттық туын көтерді, бұл «патриотизмді күшейту» шарасының бөлігі болды, бұл шара Жаңа Ұлттық діни істер басқармасының аясында жүзеге асырылды. Бұл басқарма Біріккен майдан жұмысы бөлімінің құрамында, «пропагандалық жұмыстарды және әлемдік қытай диаспорасымен қарым-қатынасты бақылайды». Гонконг баптистік университетінің аға теология оқытушысы Сзе Чи Чан бұл қадамды Си Цзиньпиннің Шаолин монастырын басқа ғибадатханалар мен Қытай католик шіркеуіне үлгі ретінде көрсетуі ретінде түсіндірді.

Басқару

Монастырь тарихи тұрғыдан абат басшылық еткен. Бірақ, коммунистік дінге қатысты шектеулер мен тәуелсіздіктің жоқ болуы осы ежелгі жүйені өзгертіп жіберді. Қазіргі уақытта монастырды негізінен үкімет шенеуніктерінен құралған комитет басқарады. Қазынашыны үкімет тағайындайды, сондықтан абат монастырь қаржысына аз ғана ықпал ете алады. Монастырь табысын Денгфенмен бөліседі: муниципалитет табыстың үштен екі бөлігін алады, ал монастырь үштен бір бөлігін өзінде қалдырады.

Алғыс хаттар

2004 жылы Калифорния штатының Өкілдер палатасы мен Сенаты 21 наурызды Калифорнияның Соншань Шаолинь ғибадатханасы күні деп ресми түрде жариялау үшін екі дауыс берді. 2007 жылы ғибадатхана Ұлттық 5А деңгейлі көркем орын, Жаһандық төмен көміртекті экологиялық көркем орын, Қытай Халық Республикасының діни айналымдары үшін патриотизмді насихаттау орталығы және Қытай Халық Республикасының қарттарға құрмет көрсету және оларға қамқорлық жасау орталығы болып жарияланды. 2010 жылдың 1 тамызында ЮНЕСКО-ның 34-ші Дүниежүзілік мұра комитетінде Шаолинь ғибадатханасы, Пагодалар орманы және Чузу ғибадатханасы сияқты сегіз нысан Дүниежүзілік мәдени мұра тізіміне енгізілді. 2013 жылдың сәуір айында Шаолинь ғибадатханасының Сутра павильоны ежелгі кітаптарды қорғау жөніндегі ұлттық маңызды қорғалатын нысан ретінде таңдалды. 2013 жылдың мамыр айында Қытай Халық Республикасының Мемлекеттік кеңесі Шаолинь ғибадатханасының ежелгі құрылыстарын (No. 7 1162) ұлттық маңызды мәдени ескерткіштерді қорғаудың жетінші тізіміне енгізді.

Мәдени мұра

Шаолин ғибадатханасы ғибадатхананың материалдық және материалдық емес мәдени мұрасын ұсыну кезінде бір-бірін толықтырып, өзара нығайтатын және ажырамас болатын көптеген мәдени аспектілерді дамытты. Ең маңызды аспектілер – Чан, жекпе-жек өнері, дәстүрлі медицина және өнер. Шаолин мәдениеті Махаяна буддизміне негізделген, ал Чан практикасы оның ядросы болып табылады, ал жекпе-жек өнері, дәстүрлі медицина және өнер – оның көрінісі. Шаолинның абысы Ши Юнсин, монахтар қауымы және әлемнің түкпір-түкпірінен келген шәкірттерінің арқасында Шаолин мәдениеті дами береді. Тарихи даму барысында Шаолин мәдениеті конфуциандық және даосизмнің маңызды құндылықтарын қабылдады. Қазіргі заманғы ғибадатхана мәдени, әлеуметтік және діни көзқарастарына қарамастан, барлық қызығушылық танытқан адамдар мен топтарға Шаолин мәдениетін Шаолин мәдени алмасу бағдарламасы арқылы танысу мүмкіндігін ұсынады. Бұл бағдарлама Чан медитациясы, Шаолин кунг-фуы, Чан медицинасы, каллиграфия, сурет салу, садақ ату және т.б. бойынша кіріспе ұсынады. Чан практикасы адамға оптимистік, мағыналы, даналықпен және мейірімділікпен өмір сүруге қажетті тыныштық пен шыдамдылыққа қол жеткізуге көмектеседі деп есептеледі. Чанды практикалаудың көптеген жолдары бар, олар күнделікті іс-әрекеттер – тамақтану, су ішу, серуендеу немесе ұйықтау сияқты қарапайым нәрселерден бастап, медитация, жекпе-жек өнері және каллиграфия сияқты арнайы тәжірибелерге дейін жетеді. Шаолин кунг-фуы шабуыл және қорғаныс қимылдарына негізделген дағдылар жүйесі арқылы көрініс табады, оның негізгі бірлігі – форма. Әрбір форма – әртүрлі қимылдардың үйлесімі. Қимылдардың құрылымы ежелгі қытай медицинасының біліміне негізделген, ол дене қимылының заңдарымен үйлеседі. Ғибадатханада формалар өзара толықтығу және қарама-қайшылық принциптерін біріктіруге баса назар аудара отырып оқытылады. Бұл Шаолин кунг-фуы динамикалық және статикалық элементтерді, инь мен янды, қаттылық пен жұмсақтықты және т.б. біріктіреді дегенді білдіреді. Шаолин қауымы өзінің мұрасын сақтау, дамыту және жаңару үшін үлкен күш жұмсайды. Көк пен адам арасындағы үйлесімділік туралы ежелгі қытай принципіне сәйкес, ғибадатхана шеберлері адамның толыққанды өркендеуі үшін ең табиғи дене қимылын дамытуға жұмыс істейді. Шаолин өзінің мәдени мұрасын халықаралық деңгейде насихаттауға бағытталған іс-шараларды дамытты. 2012 жылы Германияда алғашқы халықаралық Шаолин мәдени фестивалі ұйымдастырылды, одан кейін АҚШ және Англияда фестивальдер өтті. Еуропаның көптеген елдерінде, АҚШ, Канада және Ресейде Шаолиннің ресми мәдени орталықтары бар. Жыл сайын ғибадатхана мәдени алмасуды дамыту мақсатында отыздан астам халықаралық іс-шара өткізеді.

Шаолин мәдени мұрасын халықаралық деңгейде насихаттау

Шаолин ғибадатханасы Қытайда да, халықаралық деңгейде де маңызды діни және мәдени орталық болып табылады. Қытай Халық Республикасы құрылғаннан бері, әсіресе 1970 жылдардан бастап Шаолин ғибадатханасы мен әлемнің қалған бөлігі арасындағы мәдени алмасу мазмұны, көлемі, жиілігі және ауқымы тұрақты түрде жақсарды. Ғибадатханаға еуропалық және американдық бишілер, жартылай жекпе-жек өнерінің шеберлері, НБА ойыншылары, Голливуд киножұлдыздары, сондай-ақ Мьянма, Таиланд, Камбоджа, Непал және Шри-Ланка сияқты дәстүрлі буддалық елдерден келген танымал монахтар келді. Сондай-ақ, Швеция королі Карл XVI Густав, Ұлыбритания королевасы Елизавета II, Испания королі Хуан Карлос I, Австралияның бұрынғы премьер-министрі Джон Говард, Оңтүстік Африканың бұрынғы президенті Нельсон Мандела, Ресей президенті Владимир Путин, АҚШ-тың бұрынғы мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджер және Тайвань саясаткері Джеймс Сунг ғибадатхананың басшысымен кездесті. Қазіргі уақытта әлемнің ондаған елінде ғибадатхана басшылығы мен оның шәкірттері құрған қырықтан астам шетелдегі мәдени орталықтар бар. Шаолин монахтары осы орталықтарға буддалық классика, жартылай жекпе-жек, медитация және т.б. пәндерді оқыту үшін келеді. Шаолиннің материалдық емес мәдени мұрасын әлемге таратудың тағы бір жолы – Шаолин мәдени фестивальдері, олардың алғашқысы Солтүстік Америкада өткізілді. Бұл фестивальдар мен ұқсас шаралар Қытай мәдениетінің және Шығыс құндылықтарының рухани мағынасын халықаралық қоғамға жеткізеді.

Шаолин туралы аңыздар

Азиялық монахтар Батыс мәдениетінде көбінесе білімді, тыныш және рухани адамдар ретінде бейнеленеді. Олар сонымен қатар рухани кеңес беретін дана мистиктер ретінде көрсетіледі. Бұл стереотиптің пайда болуы 19 ғасырда батыстық саяхатшылар мен миссионерлер Азиядағы буддалық монахтармен қарым-қатынас жасаған кезде басталды. Монахтар көбінесе әлемнен тыс, жұмбақ, шындықты терең рухани тұрғысынан түсінген адамдар ретінде романтизацияланды. Буддалық монахтардың нанымдарының, тәжірибелерінің және өмірлік тәжірибелерінің тым қарапайым түсіндірмесі болғанына қарамастан, бұл стереотип әлі де сақталып келеді. Джейн Ивамура бұл құбылысты "виртуалды шығыстану" деп атайды және ол "шындықтан тәуелсіздік жариялайды, бірақ сонымен бірге шындықты пайдаланады немесе отарлайды" дейді.

Сайтты қорғау

Шәулин ғибадатханасы 1928 жылы тәртіпсіз ұлтшыл әскербасы тарапынан толығымен өртеліп жанып кетті. Монахтар өлтірілді немесе жер аударылды. Жері көбінесе тасталып, Мао Цзэдунның Мәдени революциясы кезінде қосымша зақымдарға ұшырады. Алайда, 1982 жылы (Мао 1976 жылы қайтыс болды) Қытай Халық Республикасының Мәдени мұраны қорғау заңы қабылданды. Сол жылы құрылған Соншан көрікті аймағына Шаолин ғибадатханасының көрікті жері де кірді. 1982 жылғы заңмен «көрікті жерлер» табиғи және мәдени құндылықтары үшін жұртшылыққа пайдалы қорғалған аймақтар ретінде құрылды. Соншан көрікті аймағы Денфенгтің төңірегіндегі тауларды қамтыды. 1990 жылы Құрылыс министрлігі мен Тонгжи университеті көрікті аймақтарды «көрікті орындар» деп аталатын кіші аймақтарға бөлуді ұсынды. Мемлекеттік кеңес (орталық үкімет) бұл шараны қабылдағаннан кейін «Соншан ұлттық көрікті аймағы» (СНСА) «Шаолин ғибадатханасының көрікті орнына» (STSS) ие болды, ол Көрікті аймақтың Шаоси жағынан тұрады. Атауы оңтүстіктегі танымал монастырьдан алынған болса да, солтүстік бөлігі де кірді, онда үкімет Қытайдағы ең ірі кунг-фу академиясын құрды. Көрікті орын – бүкіл саябақты құрайды. Үкімет монастырды туристік нысан ретінде қайта жаңарту үшін қаражат бөлді. Тоғыз залды қайта салып, онды жөндеу және сегіз жаңа зал салу жоспарланды. Алайда, ғибадатхананың барлық құжаттары жойылған еді. Сәулетшілер, бұл құрылыс түрімен таныс болғандықтан, 1928 жылға дейін монастырда болған қарттардан толыққанды мәліметтерді сұрап білді. Міндет 1928 жылғы монастырды қалпына келтіруден әлдеқайда ауқымдырақ болды. Бұл монастырь – ұзақ дамудың соңғы нүктесі еді, ол бұрынғы жиырмадан астам қираудан кейінгі қайта құруларды және Тан дәуірінде (619–907) жиырма монахтан бастап Юань дәуірінде (1271–1368) 5000 бөлмеде тұратын 1800-нан астам монахқа дейін өлшемдерін өзгертуді қамтыды. Монастырьдың барлық тарихын көрсететін нақты бір конфигурация болған жоқ. Көптеген мүмкіндіктер болды және қандай нәрсені қалпына келтіру керектігі туралы пікір-таластар күрделі және ұзаққа созылды. 1998 жылға қарай Дэнфен үкіметі он төрт сәулеттік элементті, көбінесе ғимараттарды қайта жаңартып немесе қалпына келтірді. 2010 жылы басқару шешімдері үкіметтің ғана құзырында емес екені анық болды. Сол жылы үкімет, Гонконгтан келген жеке компания және жаңадан құрылған монахтар қауымының басшысы арасындағы бірлескен кәсіпорынды басқару үшін жаңа басқару құрылды. Оларға тарихи нақтылық пен туристік тұрақтылық арасындағы тепе-теңдікті сақтауға берілген өкілеттік болды. ЮНЕСКО да басқару техникасының өзгеруіне ықпал етті. Олар қызығушылық танытып, қатысуға шақырылды. 2010 жылы Денгфенгтің төңірегіндегі бірнеше ежелгі орындар біріктіріліп, сегіз ерекше көрікті жері бар бір ЮНЕСКО Әлемдік мұра орны құрылды. Шаолин көрікті орны WHS компоненттерінің үшеуін қамтиды, олар бірлесіп «сәулеттік кешен» деп аталды. Массивтің батысында Луоян, ал шығысында Чжэнчжоу орналасқан. Луояннан Шаолинге дейінгі тікелей қашықтық шамамен; Чжэнчжоудан шамамен; Екі қала да автобуспен немесе автомобильмен саяхаттау үшін танымал бастапқы нүктелер болып табылады. Сонг тауының оңтүстік-орталық бөлігінде кең аңғар орналасқан, онда Денфенгтің көп бөлігі орналасқан. Аңғардың төңірегіндегі таулар, кері U пішінін құрайды, Соншан көрікті аймағы деп белгіленді. U пішінінің үстінен өтетін жол аңғардың солтүстігінде орналасқан. Батыс жағында Шаолин көрікті орны орналасқан, оған Қытайдың ұлттық тас жолы 207 (G207) арқылы кіруге болады, ол Луоян бағытынан өтіп, көрікті орыннан өтеді, содан кейін аңғарға түсіп, Чжэнчжоуға апаратын басқа жолдарға қосылады. Көрікті орынның солтүстік кіреберісі G207 тас жолына тікелей жалғасады. Солтүстік қақпа – бұл G207 тас жолымен келушілердің келуін және кетуін жеңілдету үшін салынған жаңа кешен. Қазіргі уақытта осы аймақта Google картасында көрсетілген G207 (сары мөлдір жолақ) жергілікті көшелермен бейнеленген жоспарланған маршрут ретінде ғана бар. Жоспарды іске асыру қолданыстағы құрылымдардың бұзылуына әкелсе, мерзімі әлі белгісіз. Аймақта басқа да жолдар салынып жатыр, соның бірі – жақында аяқталған S85 Чжэнчжоу-Шаолинси тас жолы, ол Чжэнчжоудан Шаолин көрікті орнына саяхаттауды жеңілдетеді. Осы жағдайда G207-ні білдіретін жергілікті тас жол – Денфенгтің Шығыс сақиналық жолы. Шаолин автобус аялдамасы оңтүстікке қарай иілген тас жолдың ең төменгі нүктесінде орналасқан.

Топография

Ғибадатхананың ішкі кеңістігі немесе ғимараттар үш бойлық жолаққа бөлінген. Орталық ось бойында жеті негізгі зал және оларды қоршап жеті қосымша зал бар, залдардың төңірегінде бірнеше аула орналасқан. Бұл залдардың көпшілігі буддалық мұраларды сақтайтын мұражайлар. Әртүрлі ескерткіштер мен монументтер, сондай-ақ ежелгі гинкго ағаштары кеңінен тарап кеткен. Архитектурасы Әлемдік мұра (WHS) нысанының құрылымын ұстанады.

Пагода орманы

Пагодалар орманы ауласы (791 жылға дейін салынған). Онда Тан, Сун, Цзинь, Юань, Мин және Цин (618–1911) дәуірлерінен келген түрлі өлшемдегі 240 қабірлік пагода бар.