Кіріспе

Зен буддалық мәтін

"Көк жартастың жазбасы" – Чан буддалық коандар жинағы, ол бастапқыда 1125 жылы Хуйцзун императорының тұсында Сун Қытайында құрастырылған, кейін Чан шебері Юаньву Кекин (1063–1135) қазіргі түріне дейін кеңейтті. Кітапта Юаньвудың "Ескі істер жөніндегі 100 өлеңге" (頌古百則) түсіндірмелері мен пікірлері бар, бұл Сюэду Чонсян (980–1052; 雪竇重顯) жинаған 100 коаннан тұрады. Бұл туындыға алғашқыда "Көк жартастан жазылған" деген атау берілмей, "Сюэдудың Джукосы" (жу – өлең, ко – ескі коандар) деп аталған.

Кейінгі дамуы

Юаньудың ізбасары Дахуй Зонггао (1089–1163) медитация кезінде коандарға назар шоғырландыру тәжірибесін үйрететін көптеген хаттар жазды, бірақ Дахуй коандарды түсіндірген де, талдаған да жоқ. Әңгімеге сүйенсек, Дахуй шәкірттерінің коандар туралы тым көп ой-пікір айтысып жатқанын байқап, «оқушыларды жаңылыстан құтқару» үшін «Көк тік жардың жазбалары» басып шығаруға қолданылған ағаш қалыптарды өртеді. Мәтін тек 14 ғасырдың басында Чжан Миньюань (張明遠) атты қарапайым адам тарапынан қайта құрастырылды. Осы уақытта Чжанның ұлы ауырып қалды, ал басқалар бұл Чжанның кітапты қайта жарияламауы керек екенін көрсететін белгі деп ойлады. Алайда, Фэн Цзижен (馮子振) есімді ақсақал Чжанға демеу беріп, оны жұмысын жалғастыруға ынталандырды. Юаньудың кейбір, және мүмкін Сюэдунның да кейбір қорытынды сөздері Чжанға қол жеткізген толық емес материалдардың салдарынан жоғалып кетті. «Көк тік жардың жазбалары» қайта басылғаннан кейін, ол Дзен әдебиетінің ең беделді еңбектерінің біріне қайта айналды, және кеңінен таралды. «Көк тік жардың жазбалары» 1336–1573 жылдар аралығындағы Муромачи кезеңінде жапон Дзенінің орталық мәтініне айналды. «Қақпасыз қақпа» әдетте «Көк тік жардың жазбаларынан» бұрын оқытылады, себебі ол қысқа әрі қарапайым мәтін, бірақ екі мәтіндегі барлық мысалдар тәуелсіз және кез келген ретпен зерттелуі мүмкін.