Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Береница" – американдық жазушы Эдгар Аллан Поның 1835 жылы "Southern Literary Messenger" журналында алғаш жарияланған қысқа қорқыныш әңгімесі. Әңгімені өзінің туысы Береницаға үйленуге дайындалып жатқан Эгей баяндайды. Ол жиі терең ойға беріліп, сыртқы әлемнен өзін оқшаулап алады. Береница белгілі бір аурудан нашарлай бастайды, соңында тек тістері ғана сау қалады. Эгей оларға еліктейді. Береницаны жерлегеннен кейін де ол оның тістерін ойлай береді. Бір күні, ол маңғызданған күйден оянғанда, алаңдаған сезімге бөленіп, айқай естиді. Қызметші Береницаның қабірінің бұзылғанын және оның әлі тірі екенін хабарлайды. Эгейдің жанында – "жақын жанымның қабірін зиярат ету" туралы өлең мен 32 тістен тұратын қорап жатыр. Заманауи оқырмандар әңгіменің зорлық-зомбылығына қорқыныш білдіріп, "Мессенджер" журналының редакторына шағымданған. По кейіннен өзі цензуралаған нұсқасын жарияласа да, әңгіменің бағасы сатылған даналар санымен ғана өлшенуі керек деп ойлады.
"Berenice" is a short horror story by American writer Edgar Allan Poe, first published in the Southern Literary Messenger in 1835. The story is narrated by Egaeus, who is preparing to marry his cousin Berenice. He tends to fall into periods of intense focus, during which he seems to separate himself from the outside world. Berenice begins to deteriorate from an unnamed disease until only her teeth remain healthy. Egaeus obsesses over them. When Berenice is buried, he continues to contemplate her teeth. One day, he awakens with an uneasy feeling from a trance like state and hears screams. A servant reports that Berenice's grave has been disturbed, and she is still alive. Beside Egaeus is a shovel, a poem about "visiting the grave of my beloved", and a box containing 32 teeth. Contemporary readers were horrified by the story's violence and complained to the editor of the Messenger. Although Poe later published a self censored version of the work, he believed the story should be judged solely by how many copies it sold.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Баяндаушы Эгей, оқуға құштар жас жігіт, өзінің туған қызы Береникамен үлкен, көңілсіз сарайда өседі. Ол бір түрлі мінез бұзылысынан – бір нәрсеге тоқырап қалудан зардап шегеді. Бастапқыда әдемі болған Береника белгісіз дегенеративті ауруға шалдығады, оның бір белгісі – каталепсия ұстамалары, ол оны "ессіздік күйі" деп атайды. Дегенмен, олар үйленуге дайындалып жатыр. Бір күні Эгей кітапханада отырғанда Берениканы көреді. Ол күлімсіреген кезде, Эгей оның тістеріне ден қояды. Оның тістеріне деген құмарлығы күшейеді, бірнеше күн бойы есінен шығып, санасы шашырап, тек тістерін ғана ойлайды. Ол тістерді қолына алып, әр жағынан қарап, зерттейтінін көзге елестетеді. Бір күні қызметші оған Берениканың қайтыс болғанын және жерленетінін хабарлайды. Есіне келгенде, түсіндірілемейтін үрейге толы, ол алдынан шам мен кішкентай қорапты табады. Тағы бір қызметші кіріп, қабірдің бұзылғанын және әлі тірі, мүсіні бұзылған дене табылғанын айтады. Эгей киімдерінің лай мен қанға малғанын көреді. Ол қорапты ашқанда, оның ішінде тіс дәрігерінің құралдары мен "отыз екі кішкентай, ақ және піл сүйегіне ұқсайтын заттар" бар екенін байқайды: Берениканың тістері. Мәтіннің басындағы "Dicebant mihi sodales si sepulchrum amicae visitarem, curas meas aliquantulum fore levatas" деген латынша эпиграфты былай аударуға болады: "Достарым маған, егер дос қабіріне барсам, мен уайымдарымды аздап жеңілдете аламын деді". Эгей осы цитатаны әңгіменің соңында ашық жатқан кітапта да көреді.
The narrator Egaeus, a studious young man, grows up in a large, gloomy mansion with his cousin Berenice. He suffers from a type of obsessive disorder, a monomania that makes him fixate on objects. Originally beautiful, Berenice suffers from an unspecified degenerative illness, of which periods of catalepsy, are a symptom, which he refers to as a "trance". Nevertheless, they are due to be married. One afternoon, Egaeus sees Berenice as he sits in the library. When she smiles, he focuses on her teeth. His obsession grips him, and for days he drifts in and out of awareness, constantly thinking about her teeth. He imagines himself holding the teeth and turning them over to examine them from all angles. At one point, a servant tells him that Berenice has died and shall be buried. When he next becomes aware, with an inexplicable terror, he finds a lamp and a small box in front of him. Another servant enters, reporting that a grave has been violated, and a shrouded disfigured body found, still alive. Egaeus finds that his clothes are covered in mud and blood, and he opens the box to find that it contains dental instruments and "thirty two small, white and ivory looking substances": Berenice's teeth. The Latin epigraph, "Dicebant mihi sodales si sepulchrum amicae visitarem, curas meas aliquantulum fore levatas" at the head of the text may be translated as: "My companions said to me, if I would visit the grave of my friend, I might somewhat alleviate my worries." This quotation is also seen by Egaeus in an open book towards the end of the story.
Талдау
"Береника" повесінде По готикалық әдебиеттің танымал дәстүріне еліктеді, бұл жанр американдық және британдық оқырмандар үшін ондаған жылдар бойы кең таралған. Алайда, По өзінің готикалық әңгімелерін күрделендіріп, реалистік суреттемелер арқылы қорқынышты жағдайды күшейте түсті. Бұл Поның ең зор қатыгездікпен суреттелген туындыларының бірі. Баяндаушы өзінің туысының тістері салынған қорапқа қарап: «Неліктен шашым тік тұрып, денеімдегі қан қатып қалды?» – деп ойлайды. По тістерді жұлып алу көрінісін көрсетпейді. Оқырман сондай-ақ Эгейдің сол кезде есінен жаңылып, транстағыдай күйде болғанын біледі, ол туысының қорқынышты әрекетті жасағанда тірі екенін сезе алмады. Сонымен қатар, оның барлық 32 тісі алынғаны айтылады. Повестің басты тақырыбы Эгейдің өзіне қойған сұрағында жатыр: «Сұлулықтан қалайша жамандық туындады?» По алғаш рет мономаниямен ауыратын кейіпкерді қолданады, ол бұл тәсілді кейін көп рет пайдаланады. Эгей мен Береника екеуі де символдық кейіпкерлер. Эгей, сөздерінше кітапханада дүниеге келген, интеллектуалдыққа сіңдірілген. Ол – тыныш, жалғыз адам, оның құштарлығы тек ойлау мен зерттеуге бағытталған. Береника – «өмірде бейсауат серуендейтін», «шапшаң, әдемі және қуатқа толы» тұлға. Алайда, ол – құлыққа ұшыраған әйел, повесь барысында «бір сөз де айтпаған». Оның жалғыз мақсаты, Поның көптеген әйел кейіпкерлері сияқты, әдемі болу және өлу. Береника ауырғанда Эгей оның толық бейнесіне деген қызығушылығын жоғалтады; ол таң қылуға арналған емес, зерттеуге арналған нысанға айналады. Ол Берениканың «маңдайына» емес, «оның» маңдайына сипаттама беріп, оны адамгершіліксіз етеді. По екі кейіпкердің есімін ежелгі грек трагедиясының конвенцияларын еске түсіру үшін таңдаған болуы мүмкін. Берениканың есімі («жеңіс әкелуші» деген мағынаны білдіреді) Каллимахтың өлеңінен алынған. Өлеңде Береника күйеуі соғыстан аман-есен оралған жағдайда шашын Афродитаға сыйлауға уәде береді. Эгей Афинаның аңызға толы патшасы Эгейден шыққан болуы мүмкін, ол ұлы Тесей Минотаврды өлтіруге тырысқанда қаза тапты деп ойлап, өзіне қол жұмсаған. Бұл Поның баяндаушысының аты аталған сирек туындыларының бірі.
In "Berenice", Poe was following the popular traditions of Gothic fiction, a genre well followed by American and British readers for several decades. Poe, however, made his Gothic stories more sophisticated, dramatizing terror by using more realistic images. This story is one of Poe's most violent. As the narrator looks at the box which he may subconsciously know contains his cousin's teeth, he asks himself, "Why did the hairs of my head erect themselves on end, and the blood of my body become congealed within my veins?" Poe does not actually include the scene where the teeth are pulled out. The reader also knows that Egaeus was in a trance like state at the time, incapable of responding to evidence that his cousin was still alive as he committed the gruesome act. Additionally, the story emphasizes that all 32 of her teeth were removed. The main theme lies in the question that Egaeus asks himself: "How is it that from beauty I have derived a type of unloveliness?" Poe also uses a character afflicted with monomania for the first time, a device he uses many times again. Egaeus and Berenice are both representative characters. Egaeus, literally born in the library, represents intellectualism. He is a quiet, lonely man whose obsession only emphasizes his interest on thought and study. Berenice is a more physical character, described as "roaming carelessly through life" and "agile, graceful, and overflowing with energy." She is, however, an oppressed woman, having "spoke no word" throughout the story. Her only purpose, as with many of Poe's female characters, is to be beautiful and to die. Egaeus loses his interest in the full person of Berenice as she gets sick; she becomes an object to analyze, not to admire. He dehumanizes her by describing "the" forehead of Berenice, rather than "her" forehead. Poe may have used the names of the two characters to call to mind the conventions of ancient Greek tragedy. Berenice's name (which means "bringer of victory") comes from a poem by Callimachus. In the poem, Berenice promises her hair to Aphrodite if her husband returns from war safely. Egaeus may come from Aegeus, a legendary king of Athens who had committed suicide when he thought his son Theseus had died attempting to kill the Minotaur. Incidentally, this is one of the few Poe stories whose narrator is named.
Жарияланым тарихы және сын-пикірлер
Алғаш рет 1835 жылы наурыз айында салыстырмалы түрде мәдениетті "Southern Literary Messenger" журналында жарияланды. Көптеген оқырмандар "Беринея" әңгімесіндегі зорлық-зомбылыққа қорқып, баспагер Томас Уайтқа шағымданды, соның нәтижесінде 1840 жылы өңделген нұсқасы жарық көрді. Ал алынып тасталған төрт абзацта Егейдің Берениканы жерлеуге дейін барып, оның саусағын қозғап, күлімсіреп жатқанын анық көретін көрініс сипатталған. По осы шағымдармен келіспеді. "Беринея" жарияланғаннан кейін бір ай өткен соң, ол Уайтқа көптеген журналдар осындай оқиғалардың арқасында танымал болғанын айтып хат жазды. Дұрыс болсын немесе болмасын, оның мақсаты – бағалану екенін, ал "бағалану үшін оқылу керек" деді. "Беринея" – 2023 жылғы "Ашер үйінің құлауы" мини-сериалына енген қысқа әңгімелердің бірі; Фредерик Ашер төсекке жатып қалған әйелі Морелланың күлімсіреуіне еліктеп, соңында оның тістерін жұлып алады.
First published in the relatively genteel Southern Literary Messenger in March 1835. Many readers were shocked by the violence in "Berenice" and complained to publisher Thomas W. White, leading to an edited version eventually being published in 1840. The four removed paragraphs describe a scene where Egaeus visits Berenice before her burial and clearly sees that she is still alive as she moves her finger and smiles. Poe disagreed with the complaints. A month after "Berenice" was published, he wrote to White saying that many magazines achieved fame because of similar stories. Whether in bad taste or not, he said it was his goal to be appreciated, and "to be appreciated you must be read." "Berenice" is one of the short stories incorporated into the 2023 miniseries The Fall of the House of Usher; Frederick Usher fixates on his bedridden wife Morella's smile and eventually rips out her teeth.