Кіріспе

Нюэва-Визкая (Жаңа Бискайя) – Жаңа Испанияның солтүстігінде испандықтар зерттеп, қоныстанған алғашқы провинция болды. Оның құрамына қазіргі Чиуауа және Дуранго штаттарының көп бөлігі, сондай-ақ Мексикадағы Коауиланың оңтүстік-батысы кірген.

Ертедегі барлау және Вице-корольдік

Испанияның бұл аймақты зерттеуі 1531 жылы Нуньо Белтран де Гусман экспедициясымен басталды. Ол негіздеген қаланың атауын өзінің туған жерінің құрметіне Вилла-де-Гвадалахара деп қойды, ал басып алған аймағын "Conquista del Espíritu Santo de la Mayor España" ("Ұлы Испанияның Киелі Рухын басып алу") деп атады. Испанияның регенті, королева Жоанна бұл атауды "Nuevo Reino de Galicia" ("Галисияның жаңа корольдігі") деп өзгертті. Әсіресе Франсиско де Ибарра басшылығымен, Сакатекас маңынан күміс табылғаннан кейін елді мекендер континенттің ішкі аймақтарына қарай солтүстікке жылжыды. Ибарра өзінің туған жері – Испаниядағы Бискайя провинциясының атымен жаңа аймақты Нуэва-Визкая деп атады. Нуэва-Визкая қазіргі Мексиканың Чиуауа және Дуранго штаттарын, Сонора мен Синалоаның шығыс бөліктерін және Коауиланың оңтүстік-батыс бөлігін қамтыды. Аймақ Гвадалахара Корольдік аудиенциясының және оның президентінің басқаруында болды. Бурбон реформаларының бөлігі ретінде 1777 жылы Вице-корольдіктің солтүстік провинциялары Солтүстік Ішкі Провинциялардың Бас командасына біріктірілді. Ішкі провинциялар бастапқыда Жаңа Испанияның вице-королінен тәуелсіз жұмыс істеуге арналған еді, бірақ одан қаржылық қолдау алып, көп ұзамай дербестігін жоғалтты. 1787 жылы Дурангода экономикалық және демографиялық өсімді ынталандыру үшін интендантура құрылды. Тағы бір интендантура Сонора штатындағы Ариспеде құрылды. 1788 жылы Ішкі провинциялар шығыс және батыс екі Бас командаға бөлінді. 1788 жылдан 1793 жылға дейін Нуэва-Визкая екі Бас команда қайта біріктірілгенге дейін Батыс Ішкі Провинциялардың құрамына кірді. 1813 жылы Таж екі Бас команданы қайта құрды, және бұл бөлініс 1821 жылы тәуелсіздікке дейін сақталды.

Тәуелсіздік соғысы

Мексиканың тәуелсіздік соғысы 1810 жылы басталды. Бұл Нюэва-Визкаяны да қамтыды. Мигель Идальго тұтқындалуға бір ай қалғанда бірнеше көтерілісшілер ұсталды, ал 1812 жылдың басында Сан-Францискода бірнеше жүз адам қатысқан қақтығыс болды. Конституция провинцияларда жақсы қабылданып, 1813 жылы вице-король тарапынан тоқтатылды. Конституцияны қолдаған отарлық либералдар оны қайта орнату үшін заңдық және заңсыз жолдармен күш жіберді. 1814 жылдың соңында Хосе Феликс Треспаласиос пен Хуан Пабло Кабальеро Чихуахуада көтеріліс ұйымдастыруды жоспарлады, бірақ бұл жоспар қазір сол қаладан батыс аймағын бақылап отырған генерал-командующий Гарсия Кондеге жетті. Ол дереу басты жоспарлаушыларды тұтқындады, бірақ билік пен дін қызметкерлерінің араласуымен олар кешірілді. 1820 жылы Дурангодағы Опата тайпасының қысқа мерзімді көтерілісі қан төгілмей аяқталды. Соғыс сонымен қатар солтүстік шекараны да қауіпке тікті. 18 ғасырдың соңында вице-корольдік көшпелі тайпаларды бейбіттендіру үшін құрған сауда және салық жүйесі соғыс салдарынан бұзылды. Осы кезеңде Чихуахуа апачи шабуылдарының күшеюіне ұшырады. Сонымен қатар, ондаған жылдар бұрын қуғынға ұшыраған иезуиттер миссияларын қайта ашуға рұқсат алды. Жақында сатып алынған Луизиана аумағының француз шекарасын ұстанған жас АҚШ-пен қарым-қатынас шиеленісті, оның құрамында Испания өздерінікі деп санайтын бірнеше аймақ бар еді. 1819 жылы зерттеуші Зебулон Пайк даулы аумақты зерттеу үшін жіберілді және билік органдары оны тұтқындады.

Тәуелсіз Мексика

1821 жылы Испания Конституциясы қайта жаңғыртылғанда, Мариано де Уреа Nueva Vizcaya-ның Jefe Político (губернаторы) лауазымына тағайындалды, ал соңғы үш жыл ішінде Дурангода азаматтық және әскери губернатор ретінде тиімді басқарған Антонио Кордеро и Бустаманте Диего Гарсия Конденің орнына Батыс аймағының генерал-командующийі болып тағайындалды. Сол жылы генерал Агустин де Итурбиде вице-патшалық билікке қарсы көтерілген кезде жағдай өзгерді. Новая Галисияның губернаторы және интенданты, генерал Хосе де ла Круз, роялистердің мүддесі үшін соңғы күшін салу мақсатымен Дурангоға қайтты. Ол 1821 жылдың 4 шілдесінде бірнеше жүз сарбазбен бірге, сондай-ақ Закатекастан және жақын жерлерден қашқан шенеуніктермен бірге қалаға кірді. Итурбиденің лейтенанты Педро Селестино Негрете олардың ізінен қуа келіп, тамыз айының басында 3000-ға жуық әскермен қаланы қоршады. Де ла Круз үш аптадан астам қарсылық көрсетті. Оның әскерлері ауыр артиллериялық оққа түсіп, соққыға ұшырады және шабуылдар жасалды. 30 тамызда Негрете де ла Круздың қорғанысындағы әлсіз жерді тауып, оған артиллериялық батареясын орналастырды, бұл оған шешуші артықшылық берді. Көптеген дезертирлерден кейін күштері азайған Де ла Круз 3 қыркүйекте бітімге келді және гарнизон капитуляциялады. Оларға толық құрмет көрсетілді және Испанияға қайтуға рұқсат берілді. Бір жылдың ішінде Мексиканың бірінші империясы құлады. Әскерлер енді император Итурбидеге қарсы көтерілді. Чихуахуа көтеріліске қосылды. Дуранго бастапқыда бұл қозғалысқа қарсы болды, бірақ 1823 жылдың 5 наурызында аймақтағы әскерлер мен халық өздерін оның жақтастары деп жариялады. Комендант-генерал Кордеро и Бустаманте, сондай-ақ Дурангоның азаматтық және әскери губернаторы, бригадир И. дель Коррал отставкаға кетті. Гаспар де Очоа жаңа генерал-командир, ал Хуан Наварро Дуранго губернаторы болды.

Чихуахуа және Дуранго федеративтік штаттарының құрылуы

1823 жылғы 19 шілдеде Жоғарғы конгресс Ньюэва-Визкаяны Чиуауа және Дуранго есімді екі провинцияға бөлу туралы декрет қабылдады. Чиуауа астанасы қала мәртебесін алды және провинциялық кеңес (diputación provincial) орнына айналды. 100 000-нан астам халқы бар Чиуауа жеке басқарудан үлкен пайда көрді, өйткені бұрын Дурангоның алыс екенін және кейде жармасқандай болғанын жиі сезінетін. Осы уақытта, ел үшін жаңа конституция жазылып жатқанда, мексикалық провинциялар штаттарға айналды. Чиуауа мен Дурангодан шыққан саяси топ Конгрессті екі бұрынғы провинцияны біріктіріп, Жаңа Мексиканы қосып, Estado Interno del Norte деген жаңа штат құруға уақытша көндірді. Оның астанасы Чиуауа болды. Алайда, Дуранго қарсылық білдіріп, өзінің көп халқы мен бай ресурстарына сүйене отырып, астананы сақтап қалуды немесе жаңа штаттан бөлінуді талап етті. 1824 жылғы 22 мамыр мен 6 шілдеде бұл бөліну бекітілді. Жаңа Мексика федералды үкіметтің тікелей басқаруындағы жеке аумаққа айналды. Келесі жылы екі штат өздерінің конституцияларын қабылдады. Чиуауа он бір депутаттан кем емес заң шығару кеңесін құрды, ал Дуранго екі палаталы штаттық заң шығару органы құрды, оның құрамында жеті мүшеден тұратын сенат пен төменгі палата болды.