Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нюэва-Визкая (Жаңа Бискайя) – Жаңа Испанияның солтүстігінде испандықтар зерттеп, қоныстанған алғашқы провинция болды. Оның құрамына қазіргі Чиуауа және Дуранго штаттарының көп бөлігі, сондай-ақ Мексикадағы Коауиланың оңтүстік-батысы кірген.
Nueva Vizcaya (New Biscay, ) was the first province in the north of New Spain to be explored and settled by the Spanish. It consisted mostly of the area which is today the states of Chihuahua and Durango and the southwest of Coahuila in Mexico.
Ертедегі барлау және Вице-корольдік
Испанияның бұл аймақты зерттеуі 1531 жылы Нуньо Белтран де Гусман экспедициясымен басталды. Ол негіздеген қаланың атауын өзінің туған жерінің құрметіне Вилла-де-Гвадалахара деп қойды, ал басып алған аймағын "Conquista del Espíritu Santo de la Mayor España" ("Ұлы Испанияның Киелі Рухын басып алу") деп атады. Испанияның регенті, королева Жоанна бұл атауды "Nuevo Reino de Galicia" ("Галисияның жаңа корольдігі") деп өзгертті. Әсіресе Франсиско де Ибарра басшылығымен, Сакатекас маңынан күміс табылғаннан кейін елді мекендер континенттің ішкі аймақтарына қарай солтүстікке жылжыды. Ибарра өзінің туған жері – Испаниядағы Бискайя провинциясының атымен жаңа аймақты Нуэва-Визкая деп атады. Нуэва-Визкая қазіргі Мексиканың Чиуауа және Дуранго штаттарын, Сонора мен Синалоаның шығыс бөліктерін және Коауиланың оңтүстік-батыс бөлігін қамтыды. Аймақ Гвадалахара Корольдік аудиенциясының және оның президентінің басқаруында болды. Бурбон реформаларының бөлігі ретінде 1777 жылы Вице-корольдіктің солтүстік провинциялары Солтүстік Ішкі Провинциялардың Бас командасына біріктірілді. Ішкі провинциялар бастапқыда Жаңа Испанияның вице-королінен тәуелсіз жұмыс істеуге арналған еді, бірақ одан қаржылық қолдау алып, көп ұзамай дербестігін жоғалтты. 1787 жылы Дурангода экономикалық және демографиялық өсімді ынталандыру үшін интендантура құрылды. Тағы бір интендантура Сонора штатындағы Ариспеде құрылды. 1788 жылы Ішкі провинциялар шығыс және батыс екі Бас командаға бөлінді. 1788 жылдан 1793 жылға дейін Нуэва-Визкая екі Бас команда қайта біріктірілгенге дейін Батыс Ішкі Провинциялардың құрамына кірді. 1813 жылы Таж екі Бас команданы қайта құрды, және бұл бөлініс 1821 жылы тәуелсіздікке дейін сақталды.
Spanish exploration of the area began in 1531 with Nuño Beltrán de Guzmán's expedition. He named the main city he founded Villa de Guadalajara after his birthplace and the area he conquered "Conquista del Espíritu Santo de la Mayor España" ("Conquest of the Holy Spirit of Greater Spain"). The Spanish regent Queen Joanna replaced this with Nuevo Reino de Galicia ("New Kingdom of Galicia"). Especially under the leadership of Francisco de Ibarra, settlements moved north into the interior of the continent after silver was discovered around Zacatecas. Ibarra named the new area Nueva Vizcaya after his homeland in Spain, Biscay. Nueva Vizcaya included the modern Mexican states of Chihuahua and Durango, the eastern parts of Sonora y Sinaloa and the southwest part of Coahuila. The region was under the jurisdiction of the Royal Audience of Guadalajara and the administration of its president. As part of the Bourbon Reforms, the northern provinces of the Viceroyalty were organized into the Commandancy General of the Internal Provinces of the North in 1777. The Internal Provinces were originally designed to function independently from the New Spanish Viceroy, but being financially supported by him, they soon lost their autonomy. In 1787, an intendancy was established in Durango to promote economic and population growth. Another intendancy was also set up at Arizpe, Sonora. In 1788, the Internal Provinces were divided into two Commandancies, east and west. From 1788 to 1793, Nueva Vizcaya became part of the Western Internal Provinces, until the two Commandancies were reunited. The Crown restored the dual Commandancies again in 1813, and this division remained until independence in 1821.
Тәуелсіздік соғысы
Мексиканың тәуелсіздік соғысы 1810 жылы басталды. Бұл Нюэва-Визкаяны да қамтыды. Мигель Идальго тұтқындалуға бір ай қалғанда бірнеше көтерілісшілер ұсталды, ал 1812 жылдың басында Сан-Францискода бірнеше жүз адам қатысқан қақтығыс болды. Конституция провинцияларда жақсы қабылданып, 1813 жылы вице-король тарапынан тоқтатылды. Конституцияны қолдаған отарлық либералдар оны қайта орнату үшін заңдық және заңсыз жолдармен күш жіберді. 1814 жылдың соңында Хосе Феликс Треспаласиос пен Хуан Пабло Кабальеро Чихуахуада көтеріліс ұйымдастыруды жоспарлады, бірақ бұл жоспар қазір сол қаладан батыс аймағын бақылап отырған генерал-командующий Гарсия Кондеге жетті. Ол дереу басты жоспарлаушыларды тұтқындады, бірақ билік пен дін қызметкерлерінің араласуымен олар кешірілді. 1820 жылы Дурангодағы Опата тайпасының қысқа мерзімді көтерілісі қан төгілмей аяқталды. Соғыс сонымен қатар солтүстік шекараны да қауіпке тікті. 18 ғасырдың соңында вице-корольдік көшпелі тайпаларды бейбіттендіру үшін құрған сауда және салық жүйесі соғыс салдарынан бұзылды. Осы кезеңде Чихуахуа апачи шабуылдарының күшеюіне ұшырады. Сонымен қатар, ондаған жылдар бұрын қуғынға ұшыраған иезуиттер миссияларын қайта ашуға рұқсат алды. Жақында сатып алынған Луизиана аумағының француз шекарасын ұстанған жас АҚШ-пен қарым-қатынас шиеленісті, оның құрамында Испания өздерінікі деп санайтын бірнеше аймақ бар еді. 1819 жылы зерттеуші Зебулон Пайк даулы аумақты зерттеу үшін жіберілді және билік органдары оны тұтқындады.
The Mexican War of Independence started in 1810. Nueva Vizcaya was not spared. A month before Miguel Hidalgo’s capture, a number of insurgents were detained, and a conflict at San Francisco between several hundred men occurred early in 1812. The Constitution was well received in the provinces, but was suspended by the viceroy in 1813. Colonial liberals who supported the Constitution continued both legal and extra legal efforts to reinstate it. Towards the end of 1814, José Félix Trespalacios and Juan Pablo Caballero planned an outbreak at Chihuahua but the plot was revealed to Commandant General García Conde, who now controlled the western section from that city. He promptly arrested the principal plotters, but the men were pardoned through the efforts of authorities and clergy. A brief rebellion by the Opatas of Durango in 1820 was quelled without any serious bloodshed. The war also imperiled the northern frontier. The trade and tribute system, which the Viceroyalty had established at the end of the 18th century to pacify the nomadic tribes, had broken down due to the war. During this period Chihuahua began to suffer from renewed Apache raids. At the same time the Jesuits, who had been suppressed decades earlier, were permitted to reëstablish their missions. Tensions grew with the young United States, which followed the French boundaries of the recently purchased Louisiana Territory, including several areas which Spain considered its own. In 1819, explorer Zebulon Pike was sent to explore the disputed territory and was arrested by the authorities.
Тәуелсіз Мексика
1821 жылы Испания Конституциясы қайта жаңғыртылғанда, Мариано де Уреа Nueva Vizcaya-ның Jefe Político (губернаторы) лауазымына тағайындалды, ал соңғы үш жыл ішінде Дурангода азаматтық және әскери губернатор ретінде тиімді басқарған Антонио Кордеро и Бустаманте Диего Гарсия Конденің орнына Батыс аймағының генерал-командующийі болып тағайындалды. Сол жылы генерал Агустин де Итурбиде вице-патшалық билікке қарсы көтерілген кезде жағдай өзгерді. Новая Галисияның губернаторы және интенданты, генерал Хосе де ла Круз, роялистердің мүддесі үшін соңғы күшін салу мақсатымен Дурангоға қайтты. Ол 1821 жылдың 4 шілдесінде бірнеше жүз сарбазбен бірге, сондай-ақ Закатекастан және жақын жерлерден қашқан шенеуніктермен бірге қалаға кірді. Итурбиденің лейтенанты Педро Селестино Негрете олардың ізінен қуа келіп, тамыз айының басында 3000-ға жуық әскермен қаланы қоршады. Де ла Круз үш аптадан астам қарсылық көрсетті. Оның әскерлері ауыр артиллериялық оққа түсіп, соққыға ұшырады және шабуылдар жасалды. 30 тамызда Негрете де ла Круздың қорғанысындағы әлсіз жерді тауып, оған артиллериялық батареясын орналастырды, бұл оған шешуші артықшылық берді. Көптеген дезертирлерден кейін күштері азайған Де ла Круз 3 қыркүйекте бітімге келді және гарнизон капитуляциялады. Оларға толық құрмет көрсетілді және Испанияға қайтуға рұқсат берілді. Бір жылдың ішінде Мексиканың бірінші империясы құлады. Әскерлер енді император Итурбидеге қарсы көтерілді. Чихуахуа көтеріліске қосылды. Дуранго бастапқыда бұл қозғалысқа қарсы болды, бірақ 1823 жылдың 5 наурызында аймақтағы әскерлер мен халық өздерін оның жақтастары деп жариялады. Комендант-генерал Кордеро и Бустаманте, сондай-ақ Дурангоның азаматтық және әскери губернаторы, бригадир И. дель Коррал отставкаға кетті. Гаспар де Очоа жаңа генерал-командир, ал Хуан Наварро Дуранго губернаторы болды.
When the Spanish Constitution was restored in 1821, Mariano de Urrea was installed as Jefe Político (governor) of Nueva Vizcaya, while Antonio Cordero y Bustamante, who had governed effectively in Durango as civil and military governor during the past three years, was rewarded with the post of Commandant General of the West, replacing Diego García Conde. A turning point came later that year, when General Agustín de Iturbide rose against the viceregal authorities. The Governor and Intendant of Nueva Galicia, General José de la Cruz, retreated to Durango to make a final effort in behalf of the royalist cause. He entered that city on July 4, 1821, with a force of several hundred soldiers accompanied by fleeing officials from Zacatecas and nearby localities. Iturbide's lieutenant, Pedro Celestino Negrete, followed in pursuit and laid siege to the city early in August with about 3,000 men. De la Cruz held out for over three weeks. His forces suffered severe losses during the fighting which involved heavy shelling and occasional sorties. On August 30, Negrete finally found a vulnerable point in de la Cruz's defenses and placed an artillery battery against it, gaining a decisive advantage. His forces diminished by many defections, de la Cruz accepted a truce on September 3 and the garrison surrendered. They were treated with full honors and permission to leave the country for Spain. In less than a year, the First Mexican Empire collapsed. Troops rose against the now Emperor Iturbide. Chihuahua joined the rebellion. Durango was initially against the movement, but on March 5, 1823, the troops and the general population in the region declared themselves in favor. Commandant General Cordero y Bustamante resigned, as did the civil and military Governor of Durango, Brigadier I. del Corral. Gaspar de Ochoa became the new Commandant General and Juan Navarro became Governor of Durango.
Чихуахуа және Дуранго федеративтік штаттарының құрылуы
1823 жылғы 19 шілдеде Жоғарғы конгресс Ньюэва-Визкаяны Чиуауа және Дуранго есімді екі провинцияға бөлу туралы декрет қабылдады. Чиуауа астанасы қала мәртебесін алды және провинциялық кеңес (diputación provincial) орнына айналды. 100 000-нан астам халқы бар Чиуауа жеке басқарудан үлкен пайда көрді, өйткені бұрын Дурангоның алыс екенін және кейде жармасқандай болғанын жиі сезінетін. Осы уақытта, ел үшін жаңа конституция жазылып жатқанда, мексикалық провинциялар штаттарға айналды. Чиуауа мен Дурангодан шыққан саяси топ Конгрессті екі бұрынғы провинцияны біріктіріп, Жаңа Мексиканы қосып, Estado Interno del Norte деген жаңа штат құруға уақытша көндірді. Оның астанасы Чиуауа болды. Алайда, Дуранго қарсылық білдіріп, өзінің көп халқы мен бай ресурстарына сүйене отырып, астананы сақтап қалуды немесе жаңа штаттан бөлінуді талап етті. 1824 жылғы 22 мамыр мен 6 шілдеде бұл бөліну бекітілді. Жаңа Мексика федералды үкіметтің тікелей басқаруындағы жеке аумаққа айналды. Келесі жылы екі штат өздерінің конституцияларын қабылдады. Чиуауа он бір депутаттан кем емес заң шығару кеңесін құрды, ал Дуранго екі палаталы штаттық заң шығару органы құрды, оның құрамында жеті мүшеден тұратын сенат пен төменгі палата болды.
On July 19, 1823, the Supreme Congress decreed the division of Nueva Vizcaya into two provinces, Chihuahua and Durango. The capital of Chihuahua received the title of city and became the seat of a provincial council (diputación provincial). Chihuahua, with a population of over 100,000, benefited from a separate administration. It had often found Durango distant and sometimes uncooperative. In the meantime, as a new constitution was being written for the nation, the Mexican provinces transformed themselves into states. A party from Chihuahua and Durango temporarily persuaded the Congress to create a new state — Estado Interno del Norte — by reuniting the two former provinces and including New Mexico. Its capital was at Chihuahua. Durango, however, raised objections, demanding retention of the capital or separation from the new state, because of its large population and superior resources. On May 22 and July 6, 1824, the separation was affirmed. New Mexico was transformed into a separate territory directly administered by the federal government. In the following year the two states issued their constitutions. Chihuahua established a legislative council of not less than eleven deputies, while Durango created bicameral state legislature, with a senate of seven members and a lower house.