Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сириядағы археологиялық орын Телл Лейлан – Сирияның солтүстік-шығысындағы Хасака облысындағы Хабур өзенінің алқабында, Уади Джарраның жанында орналасқан археологиялық орын. Бұл орын б.з.б. 5 мыңжылдықтан бері қоныстанған. 3-мыңжылдықтың соңында бұл орын Шекна деп аталған. Ол кезде ол Акад империясының бақылауында болды және әкімшілік орталық ретінде қолданылды. Шамамен б.з.б. 1800 жылы патша Шамши Адад I бұл орынды "Шубат Энлиль" деп атады және ол оның тұрақты астанасына айналды. Шубат Энлиль шамамен б.з.б. 1700 жылы тасталып қалды.
Archaeological site in Syria
Tell Leilan is an archaeological site situated near the Wadi Jarrah in the Khabur River basin in Al Hasakah Governorate, northeastern Syria. The site has been occupied since the 5th millennium BC. During the late third millennium, the site was known as Shekhna. During that time it was under control of the Akkadian Empire and was used as an administrative center. Around 1800 BC, the site was renamed "Shubat Enlil" by the king Shamshi Adad I, and it became his residential capital. Shubat Enlil was abandoned around 1700 BC.
География
Бұл жер сол кездегі өркендеген басқа қалаларға жақын орналасқан. Хамукар оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 50 км қашықтықта. Tell Brak оңтүстік-батысқа қарай 50 км қашықтықта, сондай-ақ Хабур өзенінің алқабында орналасқан. Телл Мозан (Уркеш) батысқа қарай 50 км қашықтықта. Лейлан, Брак және Уркеш Акад кезеңінде ерекше көзге түсті.
The site is located close to some other flourishing cities of the time. Hamoukar is about 50 km away to the southeast. Tell Brak is about 50 km away to the southwest, and also in the Khabur River basin. Tell Mozan (Urkesh) is about 50 km to the west. Leilan, Brak and Urkesh were particularly prominent during the Akkadian period.
Тарих
Қала шамамен б.з.д. 5000 жылы кішкентай шаруашылық елді мекені ретінде пайда болды және б.з.д. 2600 жылға қарай үлкен қалаға дейін өсті, бұл Акад империясынан үш жүз жыл бұрын болды. Қаланың шамамен б.з.д. 2600 – б.з.д. белгісіз уақыттарына дейін үлкен қабырғасы болды. Қазба жұмыстарынан Ниневи 5 кезеңіне жататын көптеген заттар табылды. Телл Лейлан жеріндегі 3 фут қалың шөгінді қабатында адамдардың тұрғандығына ешқандай дәлел жоқ, бұл Акад империялық қаласының құлау себебін анықтауға көмектесті; талдау көрсеткендей, шамамен б.з.д. 2200 жылы үш ғасырға созылған құрғақшылық ауыл шаруашылығы мен елді мекендерге елеулі әсер еткен.
The city originated around 5000 BC as a small farming village and grew to be a large city c. 2600 BC, three hundred years before the Akkadian Empire. The city had a large wall by c. 2600 – c. no BC. A number of finds from the Ninevite 5 period were found at the site. A 3 foot layer of sediment at Tell Leilan containing no evidence of human habitation offered clues as to the cause of the demise of the Akkadian imperial city; analysis indicated that at around 2200 BC, a three century drought was severe enough to affect agriculture and settlement.
Шубат-Енлил
Аморлық соғыс басшысы Шамши Адад I (б.з.д. 1813–1781) Екаллатумды бағындырғаннан кейін, Тель Лейланның тасталып кеткен орны қайта жанданды. Шамши Адад аймақтың бай ауыл шаруашылығы өндірісіндегі зор мүмкіндікті көріп, оны өзінің империясының астанасы етіп белгіледі. Ол оның атын Шехнадан Шубат-Энлил, немесе Шубат Энлил деп өзгертті, бұл аккад тілінде "Энлил құдайының резиденциясы" деген мағынаны білдіреді. Қала ішінде сарай салынды және қала қақпасынан тікелей тас жолға дейін жететін ғибадатханалармен бірге цитадель салынды. Сондай-ақ, жоспарланған тұрғын үйлер аймағы болды және қаланың барлығы қабырғамен қоршалған. Шубат Энлилдің ауданы шамамен 20 000 адамға дейін жететін халқымен өркендеген. Шамши Ададтың қайтысынан кейін қала Апумның астанасы болды және Бабыл патшасы Самсу илуна оны б.з.д. 1726 жылы тонағанша гүлденді. Осы кезеңде Түрум натки, Зузу және Хаджа Абум сияқты ұсақ патшалар билік етті. Жақын орналасқан Андариг патшасы Қарни Лим онда үлкен сарай салдырды.
The conquest of the region by the Amorite warlord Shamshi Adad I (1813–1781 BC) of Ekallatum revived the abandoned site of Tell Leilan. Shamshi Adad saw the great potential in the rich agricultural production of the region and made it the capital city of his empire. He renamed it from Shehna to Shubat Enlil, or Šubat Enlil, meaning "the residence of the god Enlil" in the Akkadian language. In the city a royal palace was built and a temple acropolis to which a straight paved street led from the city gate. There was also a planned residential area and the entire city was enclosed by a wall. The city size was about Shubat Enlil may have had a population of 20,000 people at its peak. After the death of Shamshi Adad, the city became the capital of Apum and prospered until king Samsu iluna of Babylon sacked it in 1726 BC. During this period various minor kings ruled there, including Turum natki, Zuzu, and Haja Abum. Qarni Lim, king of nearby Andarig, maintained a large palace there.
Археология
1979 жылдан бастап Тель-Лейлан төбесі Харви Вайс басқаратын Йель университетінің археологтар тобымен қазылды. Қазба жұмыстары 2008 жылы аяқталды. Тель-Лейланнан жасалған маңызды жаңалықтардың ішінде қаланың билеушілері сақтап келген 1100 клинопись таңбасы бар саз тақталар бар. Бұл тақталар б.з.д. XVIII ғасырына жатады және басқа Месопотамия мемлекеттерімен қарым-қатынастарды және қала әкімшілігінің жұмыс істеуін көрсетеді. Тель-Лейлан қазбаларынан табылған заттар Дейр-эз-Зор мұражайында қойылған.
Beginning in 1979 the mound of Tell Leilan was excavated by a team of archaeologists from Yale University, led by Harvey Weiss. The dig ended in 2008. Among many important discoveries at Tell Leilan is an archive of 1100 cuneiform clay tablets maintained by the rulers of the city. These tablets date to the eighteenth century BC and record the dealings with other Mesopotamian states and how the city administration worked. Finds from the excavations at Tell Leilan are on display in the Deir ez Zor Museum.