Эфиопияның он тартылдырылған аспабы: Бегена

Кіріспе

Эфиопияның ішекті музыкалық аспабы

Бегена – Эфиопияға тән он ішекті, қорап тәрізді лира. Бұл аспап эфиопиялық музыканың рухани бөлігі – земаға арналған, тек мелодияны ойнау үшін қолданылатын жалғыз аспап.

Этимологиясы мен шығу тегі

Аспаптың атауы "бөгнен" деген сөзден шыққан, мағынасы "ызылдау, тартып ойнау, ойнау"; оның этимологиясы еврейше נגנ (наган) сөзімен байланысты, мағынасы "[тартылатын] аспапты ойнау/тигізу". Ауызша дәстүр бойынша, бұл аспап Дәуіт патшаның Саул патшаның жүйкесін тыныштандырып, ұйқысыздығын емдеу үшін ойнаған израильдіктердің киннорымен теңестіріледі, кейін Менелик I оны Африкаға әкелген. Оның нақты шығу тегі әлі де даулы, бірақ жергілікті қолжазбаларда бұл аспап біздің заманымыздың 15 ғасырының басында бейнеленген.

Құрал

Ақсүйектер, монахтар және жоғары топтың аспабы ретінде танымал. Багена көбінесе медитация мен дұға кезінде қосымша аспап ретінде қолданылған. Бұл аспапта орындалатын ән діни мерекелерде таралған. Ораза айында бұл аспапты радиодан және шіркеулер маңынан жиі ести аласыздар. Багена әнмен ғана орындалады. Әнші өзінің мәтінін жазуы мүмкін, немесе олар Киелі кітаптан, Нақыл сөздер кітабынан, немесе Қине кітабынан – нақыл сөздер мен махаббат өлеңдерінің жинағынан алынуы мүмкін. Тақырыптары өмірдің мәнсіздігі, өлімнің сөзсіздігі, әулиелер, әдеп, мораль, дұға және Құдайға мадақ айтуды қамтиды. Әннің ұзақтығы мәтінге, тыңдаушыларға және орындаушының ынтасына байланысты өзгереді. Көптеген мәтіндер діни мазмұнда болғанымен, бұл аспап Эфиопия Православ шіркеуінің қызметтерінде қолданылмайды, бірақ кейде шіркеуден тыс діни шерулерде көрінуі мүмкін. 1972 жылы Аддис-Абебадағы Яред музыка мектебінде багенаны ресми түрде оқыту басталды, ал 2004 жылы кешкі курстар ұйымдастырылды. Багенада он ішек бар. Дегенмен, әртүрлі музыканттар багенада әртүрлі ішек санын қолданады. Мысалы, багена шебері Мемр Сисай Демиссае багенаны ойнау үшін барлық он ішекті пайдаланады, ал басқа орындаушылар бес немесе алты ішекті қолдануы мүмкін. Сол қол ішектерді тарту үшін қолданылады. Барлық он ішек тартылғанда, багенаны қосудың бір әдісі – әрбір ішек жұбын пентатоникалық гаммадағы бір дыбысқа келтіру. Бес ішек қолданғанда, тек бірінші, төртінші, алтыншы, сегізінші және оныншы ішектер ғана дыбыс шығару үшін қосылады және тартылады. Алты ішекпен ойнағанда, сол қол бірінші, үшінші, төртінші, алтыншы, сегізінші және оныншы ішектерді тартып алады (аспапқа қарап тұрғанда сол жақтан бастап). Сұйек саусақтары үшінші және төртінші ішектерді тартады, ал қалған саусақтар әрбір ішекті басқаруға жауапты. Қалған ішектер ішектер тартылғаннан кейін саусақтарды тіреуге немесе тоқтатуға қолданылады, бұл тартылған ішектің дірілдеуіне мүмкіндік береді. Багенаны мүйізден немесе ағаштан жасалған медиаторды қолданып, он ішекті тарту арқылы да ойнауға болады. Мегабе Себат Алему Ага багенаны саусақтарының ұштарын пайдаланып орындайды. Багенаның ерекшелігі – әрбір ішек пен көпірдің арасына орналасқан U пішіндес былғары бөліктерінің арқасында туындайтын ерекше гуылды дыбыс. Әрбір ішектің бауы көпір бойымен жоғары немесе төмен қарай реттеледі, сонда ішек тартылғанда көпірдің жиегіне қайта-қайта дірілдейді.

Known as the instrument of noblemen, monks and the upper class it is used to perform by both men and women. The begena was used primarily as an accompaniment during meditation and prayer. It is played in the framework of religious occasions. During Lent, the instrument is often heard on the radio and around churches Begena is accompanied by singing voice only. The singer may compose his or her own texts or they may be taken from the Bible, from the Book of Proverbs, or from the Book of Qine, an anthology of proverbs and love poems. Subject matter includes the futility of life, the inevitability of death, saints, mores, morality, prayer, and praises to God. The song's duration varies according to the text, the audience, and the persistence of the player. Though many texts are of a religious nature, the instrument is not used in the Ethiopian Orthodox church services, even if it is seen occasionally in religious processions outside the church. In 1972, the Yared Music School in Addis Ababa began formal instruction in the begena, and in 2004 began evening courses are organized. The begena has ten strings. However, different musicians use varying numbers of strings to play the begena. For example, begena teacher Memhr Sisay Demissae uses all ten strings to play the begena, while other players may use five or six of the strings. The left hand is used to pluck the strings. When all ten strings are plucked, one method of tuning the begena is to tune each pair of strings to one of the pitches in a pentatonic scale. When using five of the strings, only the first, fourth, sixth, eighth and tenth strings are tuned and plucked to give sound. Finally, while playing the begena using six strings, the left hand plucks strings one, three, four, six, eight, and ten (starting from the left side when facing the instrument). The pointing finger plucks strings three and four while the other fingers are in charge of controlling one string each. The remaining strings are used for the finger rests or stops after the strings have been plucked, allowing the plucked string to vibrate. The begena may also be played using a system called , wherein a plectrum made of horn or wood is used to pluck the ten strings of the begena. Megabe Sebhat Alemu Aga plays begena both by using his fingertips and
The begena is characterized by a very specific buzzing sound, due to U shaped leather pieces placed between each string and the bridge. The thong for each string is adjusted up or down along the bridge so that the string, when plucked, repeatedly vibrates against the edge of the bridge.

Тыңдап білу

Алему Ага, Дәуіт патшаның арфасы. Ethiopiques, 11-том, 1994 ж. "Эфиопия, багана әндері / Ethiopia, bagana songs". Халықаралық халық музыкасының архиві [Женева этнографиялық мұражайы, Швейцария] LXXVIII / VDE 1206, 2006. Алему Ага, Сейум Менгисту, Адмассу Фикре, Тафессе Тесфае. Ақсақалдардың бегеннасы. Эфиопиядағы Дәуіт арфасы. Laika Records, 2009 ж.