Кіріспе

Қызмет сапасы метрикасы SERVQUAL - бұл тұтынушылардың қызмет сапасын білдіретін бес өлшем бойынша тұтынушылардың қызмет көрсету сапасына қатысты күтулері мен түсініктерін жинақтауға арналған көп өлшемді зерттеу құралы. SERVQUAL - күтулер мен растаулардың қателігі парадигмасына негізделген, яғни, қызмет сапасы тұтынушылардың тұтыну алдындағы сапаға деген үміттері олардың қызмет тәжірибесінің нақты түсінігімен расталған немесе расталмаған деңгейі ретінде түсініледі. 1985 жылы А. Парасураман, Валари Зейтамл және Леонард Л. Берри ат. ғылыми зерттеушілер тобы қызмет көрсету саласындағы сапаны өлшеу үшін SERVQUAL сауалнамасын алғаш рет жариялаған кезде, ол қызмет көрсету сапасы зерттеуінде қолданылатын өлшеу әдістерінде жаңашылдық болды. Құралдың диагностикалық құндылығы шкаланы әзірлеудің тұжырымдамалық базасын құрайтын қызмет сапасының моделімен (яғни аспап немесе сауалнама) қамтамасыз етіледі. Құрал әр түрлі контексте және мәдени ортада кеңінен қолданылып келеді және салыстырмалы түрде берік болып табылды. Бұл қызмет көрсету сапасының басым өлшеміне айналды. SERVQUAL-қа ұзақ уақыт қызығушылық танытқан және оның көптеген контекстік ерекшеліктеріне қарамастан, ол зерттеушілердің кейбір сын-пікірлерін тудырды.

SERVQUAL

SERVQUAL - бұл қызмет сапасын өлшеу үшін жасалған көп өлшемді зерттеу құралы, ол қызмет сапасын бес өлшем бойынша сұралғандардың күтулері мен түсініктерін жинақтап алады. Сұрақнама 22 элементтің сәйкестендірілген жұптарынан тұрады. 22 элемент - күту элементтері және 22 элемент - қабылдау элементтері, олар тұтынушының қызмет сапасы өлшемдерінің психикалық картасына сәйкес келеді деп саналатын бес өлшемге ұйымдастырылған. Сұрақнаманың күту компоненті мен қабылдау компоненті барлығы 22 элементтен тұрады, оның ішінде 4 элемент нақты деректерді, 5 элемент сенімділікті, 4 элемент жауап беруді, 4 элемент сенімділікті және 5 элемент эмпатияны қамтиды. Сұхбат қағаздағы сауалнама, веб-сурамнама немесе жеке сұхбат түрінде жүргізілуі мүмкін. Белгілі зерттеулер ірі үлгілер мен шағын үлгілер арасында жарамдылық пен сенімділік бойынша жоғары бағаларды жариялады. Іс жүзінде респонденттің демографиялық жағдайы, брендпен немесе санатпен бұрын болған тәжірибесі және мінез-құлық ниеттері (қайта келу / қайта сатып алу ниеті, адалдығы ниеттері және ауызша ұсынымдар беру бейімділігі) сияқты қосымша элементтерді қосу әдеттегі нәрсе. Осылайша, соңғы сауалнамада 60+ сұрақ болуы мүмкін, бірақ 22 сұрақ бірдей. Сұхбат берудің жеке нұсқасы бір респондентке бір сағатқа созылуы мүмкін, бірақ баспа немесе веб-суреттегі сауалнама формалары емес. SERVQUAL элементтерінің жиынтығы Өлшем No Сұрақнамадағы нысандардың анықтамасы Сенімділік 5 Уәде етілген қызметті сенімді және дәл орындауға қабілеттілік 4 Қызметкерлердің білімі мен сыпайылығы және олардың сенім мен сенімділік білдіру қабілеті 4 Материалдық нысандардың, жабдықтардың, персоналдың және байланыс материалдарының көрінісі Эмпатия 5 Клиенттерге қамқорлық, жеке көңіл бөлуді қамтамасыз ету 4 Клиенттерге көмектесуге және жедел қызмет көрсетуге дайындық Бес жыл ішінде әзірленген құрал; соңғы түрінде пайда болғанға дейін сыналды, алдын ала сыналды және жетілдірілді. Құралдың әзірлеушілері Парасураман, Зейтамл және Берри бұл өте сенімді және жарамды құрал деп мәлімдейді. Әрине, бұл көптеген салалар мен әртүрлі географиялық аймақтарда қызмет көрсету сапасы зерттеуінде кеңінен қолданылып, бейімделген. Қолданылу кезінде көптеген зерттеушілер белгілі бір контекстке байланысты құралға кішігірім өзгерістер енгізуге мәжбүр болады. Кейбір зерттеушілер өздерінің қайта қаралған аспаптарын жаңа тақырыптармен таңдайды, мысалы LibQUAL+ (кітапханалар), EDUQUAL (білім беру контексі), HEALTHQUAL (емхана контексі) және ARTSQUAL (сәндік мұражай). + SERVQUAL сауалнамасындағы сәйкестендірілген жұптардың мысалдары Өлшем Үлгі күтулер элементі Үлгі қабылдаулар элементі Сенімділік Мықты телефон компаниялары белгілі бір уақытқа дейін бір нәрсе жасаймын деп уәде бергенде, олар оны орындайды XYZ компаниясы өз қызметтерін уәде етілген уақытта ұсынады Кепілдік Мықты банктердегі қызметкерлердің мінез-құлқы клиенттерге сенім артады XYZ банкідегі қызметкерлердің мінез-құлқы сізге сенім артады. Үлкен телефон компанияларының заманауи жабдықтары болады XYZ компанияның заманауи жабдықтары бар Эмпатия Үлкен банктердің жұмыс уақыты клиенттерге ыңғайлы болады XYZ банктің жұмыс уақыты ыңғайлы болады Жауаптылық Үлкен телефон компанияларының қызметкерлері ешқашан клиенттерге көмектесу үшін тым бос болмайды XYZ қызметкерлері сізге көмектесу үшін ешқашан тым бос болмайды SERVQUAL сауалнамасы "қызмет сапасын өлшеу үшін ең танымал стандартталған сауалнама" деп сипатталған. Оны қызмет көрсету кәсіпорындары кеңінен қолданады, көбінесе қызмет көрсету сапасы мен тұтынушылардың қанағаттануын өлшейтін басқа да өлшемдермен бірге. SERVQUAL құралы клиенттердің қызмет сапасын қалай түсіну туралы кеңірек тұжырымдаманың бөлігі ретінде әзірленді. Бұл тұжырымдама қызмет сапасын модель немесе көбірек кең тараған олқылық модель деп аталады.

SERVQUAL-ті және қызмет сапасының моделін сынға алу

SERVQUAL құралы әртүрлі салаларда және мәдени контексттерде кеңінен қолданылғанмен, оған көптеген сын-пікірлер айтылады. Фрэнсис Баттл 1996 жылы қызмет сапасының моделі мен оған байланысты SERVQUAL құралын барынша жан-жақты сынға алды, онда операциялық және теориялық мәселелер анықталды. Кейбір маңызды сын-пікірлерге мыналар жатады: Тұлғаның жарамдылығы: Қызмет сапасының моделі клиенттердің қанағаттануын білдіретін күтудің қанағаттану парадигмасына негізделген. Бірқатар зерттеушілер зерттеу құралы қызмет сапасын емес, қанағаттануды қамтиды деп дәлелдеді. Басқа зерттеушілер қызмет сапасын олқылық ретінде қарастырудың дұрыстығын күмәнмен қарастырады. Құрылыс жарамдылығы: Модельді әзірлеушілер SERVQUAL шкаласын сенімділік пен жарамдылық үшін сынап, қайта сынады. Алайда, сонымен бірге, модельді әзірлеушілер аспапты қолдану оларды нақты жағдайларда өзгертуі немесе бейімдеуі керек деп ұсынды. Шкаланы бейімдеу немесе өзгерту кез келген әрекеті сенімділік, сенімділік, нақтылы, жанашырлық және жауап беру өлшемдерінің жарамдылығына әсер ететін элементтердің жарамдылығына әсер етеді. Күтулердің түсініктілігі: SERVQUAL респонденттер қызметтен өткеннен кейін тағайындалады. Сондықтан оларды тәжірибеден бұрын алған үміттерін еске түсіруді сұраймыз. Алайда, қайтарып алу әрқашан да дәл болмайды, зерттеу жобасының тұтыну алдындағы шынайы күтулерді дәл түсіріп алуына қатысты алаңдаушылық тудырады. Сонымен қатар, зерттеулер көрсеткендей, уақыт өте келе күтулер өзгеріп отырады. Тұтынушылар өнімнің бір түрі немесе брендімен тәжірибе жинақтаған сайын өздерінің үміттерін үнемі өзгертіп отырады. Осы түсініктерді ескере отырып, қызмет көрсетуді тәжірибеден өткізу респонденттердің үміттерін өзгерте ала ма деген сұрақтар туындады. Күтулер конструкциясының операциялық анықтамасы: Күтулердің операциялық түрде жасалуы, сонымен қатар, олқылықтар моделінің дұрыстығын зерттейтін теоретиктер үшін алаңдаушылық тудырады. Әдебиетте әр түрлі күту түрлері көрсетілген. Олардың ішінде тек болжамдық күтулер ғана шынайы күтулер деп айтылады. Алайда SERVQUAL құралы идеалды үміттерге ие. Жоғарыдағы суреттегі сауалнаманың мазмұнына назар аударыңыз, ол жауап берушілердің үздік компаниялардың не істейтінін күтетінін негіздеді. Сөздерді жұмсақ қолдану әр түрлі күтулерді туғызады. Шынайы үміттерді анықтау маңызды, өйткені бұл қызмет көрсету сапасының бағасына әсер етеді. Зерттеушілер идеалдық күтулерді алға тартқан кезде, жалпы қызмет сапасы төмен болуы мүмкін, бұл маркетингшілерге осы күтулерді орындауды қиындатады. Сұрақнаманың ұзындығы: Сұрақнаманың жұптармен сәйкестендірілген құрылымы (жалпы 22 күту элементі + 22 қабылдау элементі = жалпы 44 элемент) сұранысты өте ұзақ етеді. Егер зерттеушілер демографиялық және басқа да мінез-құлық элементтерін, мысалы өніммен немесе санатпен бұрын тәжірибе жинақтаса және демографиялық стандартты жиынтық қоса алса, оның ішінде: жас, жынысы, кәсібі, білім деңгейі және т.б. онда орташа есеппен сауалнамада 60 сұрақ болады. Іс жүзінде бұл сауалнаманы бір респонденттен жеке сұхбат кезінде тапсыру үшін бір сағаттан астам уақыт кететінін білдіреді. Ұзақ сауалнамалар респонденттердің шаршауына әкеп соғады, бұл деректердің сенімділігіне әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар, ұзақ сауалнамалар деректерді жинау мен талдаудың уақытын және шығындарын арттырады. Деректерді кодтау, жинау және түсіндіру өте көп уақытты алады, ал үлкен үлгілерде ұзақ сұрақнамалар жүргізілген жағдайда, нәтижелерді сапаға байланысты шұғыл мәселелерді шешу үшін пайдалануға болмайды. Кейбір жағдайларда жоғары сапалы зерттеулердің нәтижелерін күтіп, "тезірек және лас" зерттеу жүргізу қажет болуы мүмкін. Сұраунаманы басқару: Кейбір сарапшылар Cronin және Taylor әзірлеген SERVPERF құралы, және ол сауалнамадағы элементтердің санын екі есеге қысқартты (22 қабылдау элементтері ғана), диагностикалық қуатты азайтпастан, SERVQUAL-пен жақсы сәйкес келетін нәтижелерге қол жеткізеді, респонденттердің шаршауы мен шаршауының азаюы арқылы деректердің дәлдігі жақсарды және әкімшілік шығындардың азаюы түрінде үнемделеді. Өлшемдік тұрақсыздық: Бірқатар зерттеулер көрсеткендей, қызмет сапасының бес өлшемі (негізгілік, сенімділік, нақтылы деректер, эмпатия және жауап беру қабілеті) зерттеу әртүрлі елдерде, әртүрлі салаларда, әртүрлі нарық сегменттерінде немесе тіпті әртүрлі уақыт кезеңінде қайталанғанда сақталмайды. Кейбір зерттеулер SERVQUAL пр�...