Кіріспе

1957 жылғы фильм, 1995 жылғы костюмді қылмыспен күресуші туралы фильм.

"Қара шаян" – 1957 жылы Warner Bros. студиясынан шыққан, Джек Диц және Франк Мелфорд өндірген, Эдвард Людвиг режиссерлік еткен, Ричард Деннинг, Мара Кордей, Карлос Ривас және Марио Наварро бас рөлдерде ойнаған мексикалық-американдық қара-ақ алып арахнидтер туралы қорқыныш фильмі. Фильмнің тоқтау анимациясы арнайы эффектілерін Виллис О'Брайен жасаған. Фильмде вулкандық әрекет нәтижесінде алып доисториялық шаяндар жер бетіне шығады. Олар ауылдық аймақтарды қиратып, соңында Мексика қаласына қауіп келтіреді.

Сюжет

Мексикада жер сілкінісі болып, бір түндік ішінде жаңа жанартау пайда болды. Геологтар доктор Хэнк Скотт пен доктор Артуро Рамос Сан-Лоренцо ауылындағы осы дағдарысты зерттеуге жіберіледі, екі адам жол бойында қираған үйді және полиция машинасының қиындысын табады. Олар жақын жерде қаза тапқан полиция қызметкерін және тастап кетілген, көріне берген жетім сәбиді табады. Олар сәбиді Сан-Лоренцоға алып барып, жоғалған ата-анасының достарына тапсырады, ал ауылдың діни қызметкері, әке Дельгадо оларды қарсы алады. Дельгадо малдың қырылуына себеп болып отырған зиянды айтады. Ауыл тұрғындары кінәлінің бұқа сияқты демон екеніне сенеді және Дельгадодан құдайдан көмек сұрап, мазалайды. Ханк пен Артуро қорқынышқа бой алдырмай геологиялық зерттеуді бастайды, ал майор Косио басқаратын Мексика армиясы апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету үшін Сан-Лоренцоға келеді. Ханк жергілікті шаруа Тереза Альвареске ғашық болады және Хуанито есімді жас ұлмен дос болады. Жаңа жанартау қайтадан атқанда, жоғалып кеткендер мен қаза тапқандардың себебі алып тарихи шаяндар екені белгілі болады. Телефон жөндеушілерінің тобын өлтіргеннен кейін, шаяндар Сан-Лоренцоға шабуыл жасайды, ал Мексика әскері оларға зиян келтіре алмайды. Келесі күні таңертең шаяндар жер астындағы қонысына қайтып оралады, билік өкілдері атақты энтомолог доктор Веласкодан көмек сұрайды. Веласко Хэнк пен Артуроны үңгірді барлауға жібереді, улы газтың жою құралы болатынын анықтау үшін. Ханк пен Артуро алып құрттар мен мойынды жәндіктерден қорғанып, шаяндардың мойнындағы кішкентай ақ дақты соққанда бір-бірін өлтіретінін байқайды. Олар үңгірдің улы газды жеткілікті тығыздықпен толтыру үшін тым кең екенін хабарлайды, сондықтан Веласко олардың жалғыз мүмкіндігі кіреберісті динамитпен жабу екенін айтады. Ханк басқа кіреберістер болуы мүмкін деп қарсылық білдіреді, бірақ Веласко барлық алып шаяндардың көрінуі осы көзден табылды деп түсіндіреді. Алып шаяндар бірнеше күннен кейін қайта пайда болып, пойызға шабуыл жасайды. Кейбір жолаушылар қаза табады. Шаяндар арасындағы шайқаста ең үлкені қалғандарын өлтіріп, Мексика қаласына бет алады. Ханк пен Артуро оны стадионға етпен толтырылған жүк көлігімен әкелуді жоспарлайды, ал әскерилер оны ұзақ уақыт алаңдатып, мойнындағы ақ дақты нысанаға алып, электр кабелі бар найзаны атып өлтіруге тырысады. Бірақ найза қателеседі. Әскерлер қатеден кейін қуатты өшіруді ұмытады, сондықтан қарушы найзаны қайта жүктеуге тырысқанда тоқ соғып қаза табады. Ханк өзі найзаны атып, соңғы шаянды өлтіреді.

Өндіріс

Уиллис О'Брайен, түпнұсқа «Кинг Конг» фильмі үшін тоқтатылған анимация эффектілерін жасаған, арнайы эффекттер жөніндегі бақылаушы болды, бірақ бюджеті шектеулі болды. Пит Питерсон, О'Брайенмен «Mighty Joe Young» және «The Giant Behemoth» фильмдерінде жұмыс істеген, анимацияның көп бөлігін қолмен жасады. О'Брайен бұрынғы фильмдерінен арнайы эффектілерді көптеп пайдаланды. Қақпақ ашатын мойынұсаулы өрмекші және алып шапшаң құрт үшін қолданылған миниатюралардың түпнұсқа «Кинг Конг» (1933) фильміндегі қазір «Жоғалған өрмекші шұңқыры» сахнасында қолданылғандарымен бірдей екені хабарланды. Қақпақ ашатын мойынұсаулы өрмекшінің моделі «Кинг Конг» фильміндегі түсірілім алаңындағы кішірек өрмекші моделімен дәл сәйкес келеді. Дегенмен, тарихшылар О'Брайеннің модельдерін сақтап қалғанын жоққа шығарады, ал Рей Гаррихаузеннің «Анимациялық өмір» атты кітабында 1950 жылдары «Кинг Конг» фильмінде пайдаланылған көптеген модельдер әлі де RKO студиясында сақталып, көптегені шіріп кеткенін айтады. Алып сарышаяндардың шығарған дыбыстары «Олар!» фильміндегі алып құмырсқалардың дыбыс эффектілерін еске түсіреді. Жақыннан түсіру үшін үлкен сарышаянның «басы» пайдаланылды.

Қабылдау

Harrison's Reports «Қара шаян» фильміне аралас баға берді, оның арнайы эффектілері мақталып, бірақ ерекше жараспаған сюжеті, ұзақ экран уақыты және жиіркенішті крупты кадрлары бар орташа сапалы түсірілімдеріне қатысты ескертулер жасалды. The New York Times мексикалық түсірілім локацияларын және кейбір «техникалық алдауды» жақсы бағалап, фильмді ұмытылатын адамдық сюжеттік элементтері бар «қатаң стандартты» фильм деп санады.