Кіріспе
Діни, философиялық ойлау мектебі Исфахан мектебі ( مكتب اصفهان) - ислам философиясының мектебі. Ол Мир Дамад құрған және Мулла Садраның еңбегімен толықтай дамыған. Атауын Сейед Хосейн Наср мен Генри Корбин енгізді. Сафавидтер дәуірінде Иранның исламдағы зияткерлік дәстүрге Шах Аббастың көңіл бөлгендіктен, Исфахан сол кездегі Рей және Шираз қалаларымен бірге атақты академиялық қалаға және Иранның зияткерлік орталығына айналды.
The Isfahan School ( مكتب اصفهان ) is a school of Islamic philosophy. It was founded by Mir Damad and reached its fullest development in the work of Mulla Sadra. The name was coined by Seyyed Hossein Nasr and Henry Corbin. Because of the attention of Shah Abbas during the Safavid Dynasty in Iran to intellectual tradition in Islam, Isfahan became a famous academic city and the intellectual center of Iran at the time, along with the cities of Rey and Shiraz.
Тарихи контекст
Бұл ойлау жүйесі Иранның экономикалық және саяси жағынан тұрақты болғанына байланысты қалыптаса бастады. Сафавидтер соты сондай-ақ өнерге қаржы бөлді, бұл да дамуға ықпал етті. Сол кезде Ахамад Алави сияқты шиит ғалымдары мен христиан және яһуди ғалымдары арасында көптеген даулар болды. Осы кезеңде Сухравардидің зияткерлік өмірі Мир Дамад пен Мулла Садрамен қайта жанданды. Сейед Хосейн Насрдың айтуынша, бұл ойлау мектебі философия мен пайғамбарлық арасындағы қарым-қатынас тұрғысынан да, Мулла Садраның тәрбиелеуінде де маңызды рөл атқарады. Исфахан мектебі Шираз философия мектебінің еншілес ұйымы. Шираз ой мектебінің құрамына кірмеген бірнеше философтар, мысалы Ибн Турка, Кади Майбуди және Ибн Әби Джомхур Ахсаи, Исфахан мектебін дайындауда өте маңызды рөл атқарды. Құрылтайшылар тобы бүкіл елді біріктіру үшін, Исфаханды астанасы ретінде, Шия дінін Парсыда ресми дін ретінде жариялады.
Құрылтайшысы
Мир Дамад Исфахан философиялық мектебін құрды. Ол шиилер заң ғылымына ықпал еткен маңызды шии ғалымы Мұхақиқ Қарақидің немере інісі еді. Кейбіреулер оны уақыт мәселесінің нәтижесінде философиялық пайғамбарлықпен таныс деп санайды. Корбин Мир Дамадты талдамалы ойлы және білімнің діни негізін білетін адам ретінде сипаттайды. Мира Дамадтың философиясының ең маңызды ерекшелігі - бұл Авиценнизм мен Аверроизмнің синтезі немесе оның синтезі - интеллектуалдық пен руханилық арасындағы синтез.
Мир Фендерески
Мир Әбуль Қасым Фендерески - Фараби мен Авиценнаның ізбасары және көшпелі философ. Ол - перипатетик, ағартушылыққа қарсы. Ғалым ретінде ол Исфахан мектебінде математика мен медицина сияқты бірнеше ғылыми пәндерді оқытты. Мулла Садраның оның қолында оқығаны туралы пікірлер бар, бірақ екеуі бірге көп жұмыс істеген. Сондай-ақ, Мир Фендерески Зороастризм мен индуизм сияқты басқа діндерді зерттеді. Сонымен қатар, ол үнді философиясы бойынша бірнеше еңбектер, көркем өнер туралы бірнеше трактаттар және мистикалық тәжірибелері туралы бір шығарма жазды. Насрдың айтуынша, ол түрлі философияларды, поэзияны, алхимияны және йога философиясын жақсы білген. Мир Фендерески Мир Дамадпен бірлесіп, философия мен пайғамбарлықты байланыстыруға тырысқан Санайия трактатын жазды.
Шейх-и Бахаи
Шейх и Бахаи Мулла Садраның үш ұстазының бірі, Исфахан мектебінде жұмыс істеді және Сафавид сотының бас заңгері болды. Сол дәуірдегі көптеген ислам ғалымдары сияқты ол да ғалым және дана адам болды; Мир Дамад пен Мир Фендерески сияқты ол бірнеше ғылымда шебер болды. Ол кезде ол шариғат пен тариқа арасындағы қарым-қатынасты үйлестіруге тырысты. Ол "хикмат ямани" (сену даналығы) деген терминді енгізді. Ол "Тұрақтылық үшін жарық нұрдың орны" деп аталатын философияда адамдар ғана ақыл-ойға қабілетті деп сенді.