Кіріспе
1980 жылғы Джулия Криставаның "Қорқынышты күштер: Абьекция туралы эссе" - Джулия Криставаның 1980 жылғы кітабы. Бұл еңбек - бұл қорқыныштылық тақырыбындағы кең көлемді трактат, онда Кристаева Зигмунд Фрейд пен Жак Лаканның теорияларына сүйене отырып, қорқыныш, маргинализация, кастрация, фалликалық мәнді, "Мен / Мен емес" дихотомиясы, Эдип кешені, жер аударылу және басқа да феминисттік сынға және квир теориясына сәйкес келетін ұғымдарды зерттейді. Кристаеваның пікірінше, жағымсыз символдық тәртіпте мәннен қашатын "бастапқы тәртіпті" белгілейді; термин адамның субьект пен объект арасындағы немесе өзіндік пен басқа арасындағы айырмашылықты жоғалтудан туындаған мағынаның үрейлі бұзылуына (қасірет, құсу) реакциясын көрсетуге арналған.
Powers of Horror: An Essay on Abjection is a 1980 book by Julia Kristeva. The work is an extensive treatise on the subject of abjection, in which Kristeva draws on the theories of Sigmund Freud and Jacques Lacan to examine horror, marginalization, castration, the phallic signifier, the "I/Not I" dichotomy, the Oedipal complex, exile, and other concepts appropriate to feminist criticism and queer theory. According to Kristeva, the abject marks a "primal order" that escapes signification in the symbolic order; the term is used to refer to the human reaction (horror, vomit) to a threatened breakdown in meaning caused by the loss of the distinction between subject and object, or between the self and the other.
Лаканмен салыстырғанда
Криставаның "абъект" түсінігі Лаканның "объект petit a" (немесе "мұқтаждықтың объектілік себебі") дегенге қарама-қайшы келетін пайдалы терминді ұсынады. Object petit a субъектіге өз қалауларын үйлестіруге мүмкіндік беріп, осылайша мәннің символикалық тәртібі мен интерсубъективті қоғамдастықтың сақталуына мүмкіндік береді, ал абъекті "түбегейлі түрде алынып тасталады және", Кристава түсіндіргендей, "мені мағына құлаған жерге қарай тартады". Ол не объект, не субъект емес; жағымсыз, керісінше, біз символды тәртіпке кірмес бұрын орналасқан. (Символикалық тәртіп туралы, атап айтқанда, психосексуалды даму туралы Лакан модулін қараңыз.) Криставаның айтуынша, "Абжекция - бұл объект алдындағы қарым-қатынастың архаизміне, тәннің болу үшін басқа тәннен бөлініп кетуіне байланысты ескірген зорлық-зомбылыққа байланысты". Кристаеваның "бастапқы басқыншылық" деп атаған нәрсесі, субъектінің өзінің тілектері мен бейнелеу объектілеріне қатынасын орнатудан бұрын, тіпті сана мен санасыздық арасындағы қарсылықты орнатудан бұрын. Керісінше, Кристава біздің психосексуалды дамуымыздағы адамның және жануардың, мәдениет пен оның алдындағы аралықта шекара немесе бөліну орнатылған сәтке сілтеме жасайды. Архаикалық есте сақтау деңгейінде Кристева өзімізді жануардан ажыратудың алғашқы әрекетіне сілтеме жасайды: "жамандық арқылы, алғашқы қоғамдар өз мәдениетінің нақты бір саласын белгілеп, оны жыныстық қатынас пен кісі өлтірудің өкілдері ретінде елестетілген жануарлар немесе жануарлар әлеміне қауіп төндіретін әлемнен алып тастады". Жеке психосексуалдық дамуымыздың деңгейінде, "аяу" дегеніміз бізді анадан ажырататын, "мен" мен "басқа" арасындағы, "мен" мен "ана" арасындағы шекараны тани бастаған сәтті білдіреді. (Психосексуалдық даму жөніндегі Кристава модулін қараңыз.) "Адамның өзімен-өзі күресінің шарты" - бұл "адамның өзімен-өзі күресінің шарты". Бұл - көлеңкелік нарциссизмнің алғышарты, ол осы бастапқы айырмашылықтарды қалыптастырғаннан кейін пайда болады. Осылайша, кедей бірден мағынаның бұзылуының қатерін білдіреді және мұндай бұзылуға біздің реакциямызды құрайды: біздің "алғашқы басқыншылығымызды" қалпына келтіру. Жәбірленуші "танымымызды, жүйемізді, тәртіпті бұзатын нәрселерге" қатысты. Ол шекараны, ұстанымдарды, ережелерді құрметтемейді". Сонымен қатар Аушвиц сияқты қылмыстарды да қамтиды. Мұндай қылмыстар "заңның әлсіздігіне" назар аударатындықтан, өте қорқынышты.
Реалдың жарылуы
Нақтырақ айтқанда, Кристава жағымсызды біздің өмірімізге Шынайының шығуымен байланыстырады. Ол мұндай реакцияны өлімнің маңыздылығын жоққа шығарумен байланыстырады. Мұндай жағымсыз материалға біздің реакциямыз, негізінен, тілге қарсы реакция болып табылады. Сондықтан Кристаева өлім туралы білімді немесе өлімнің мәнін (екеуі де символикалық тәртіпте болуы мүмкін) өз өлімін трауматикалық түрде көрсететін материалдық нәрсемен бетпе-бет келудің жағымсыз тәжірибесінен ерекшелендіруге өте мұқият: "Қан мен құртпен жарақат, немесе тердің, шіріктің ауру, өткір иісі өлімді білдірмейді. Өлімнің белгісі болған жағдайда, мысалы, жаппай энцефалограф, мен түсінуім, реакция жасауым немесе қабылдауым мүмкін. Жоқ, нағыз театрдағыдай, макияжсыз, бет-әлпеттерсіз, қоқыстар мен өліктер мен өмір сүру үшін бір жағына тастап кететін нәрсені көрсетеді. Бұл дене сұйықтықтары, бұл ластану, бұл ластану - өмірге төзімділік, өлімнің тарапынан қиындықпен және қиындықпен. Сол жерде мен тірі жан ретінде өз жағдайымның шегіндемін". Криставаның тұжырымдамасына тән өлік, ол тұлғаны анықтау үшін және біздің символикалық тәртіпке кіруіміз үшін маңызды болып табылатын субъект пен объект арасындағы айырмашылықтың бұзылуын сөзбе-сөз білдіреді. Адам өлісінің (әсіресе, досымыз бен туысымыздың) көрінуі бізді қатты күйзеліске ұшыратады. Криставаның айтуынша, "Құдайсыз және ғылымнан тыс көрінетін өлік - бұл ең қорқынышты нәрсе. Өлім өмірді жұқтырады. Жүрекке жарамайтын".
"A wound with blood and pus, or the sickly, acrid smell of sweat, of decay, does not signify death. In the presence of signified death—a flat encephalograph, for instance—I would understand, react, or accept. No, as in true theater, without makeup or masks, refuse and corpses show me what I permanently thrust aside in order to live. These body fluids, this defilement, this shit are what life withstands, hardly and with difficulty, on the part of death. There, I am at the border of my condition as a living being." The corpse especially exemplifies Kristeva's concept since it literalizes the breakdown of the distinction between subject and object that is crucial for the establishment of identity and for our entrance into the symbolic order. What we are confronted with when we experience the trauma of seeing a human corpse (particularly the corpse of a friend or family member) is our own eventual death made palpably real. As Kristeva puts it, "The corpse, seen without God and outside of science, is the utmost of abjection. It is death infecting life. Abject".
Қалаумен салыстыру
Және де мүсінді қалаудан (оның символикалық тәртіптің мағыналық құрылымдарымен байланысы бар) ажырату керек. Қайта, ол қорқыныш пен ләззатпен байланысты. Фобияда Кристаева қорқынышты нақты объектіні танудың алдындағы сәт, тілдік тұрғыдан қорқыныштымен кездескен кездегі ізді оқиды: "Фобикалық объект қозғалыс күйлерінің орнында пайда болады және қозғалыс кезіндегі барлық сәтсіздіктерді ұятқа қалдырған құмарлықтар немесе өз объектілерінен ауытқыған құмарлықтар ретінде қабылдайды". Басқаша айтқанда, қорқыныш объектісі - субъектінің қозғаумен деген қатысы үшін алмастыру формациясы. Жоғарыдан қорқу, мысалы, әлдеқайда бастапқы қорқыныш орнына тұрады: субъект пен объект арасындағы кез келген айырмашылықтың, өзіміз бен өлі материалдық заттар әлемі арасындағы кез келген айырмашылықтың бұзылуынан туындаған қорқыныш (анықтама беті?). Кристава сондай-ақ, қорлық пен ләззат алуды байланыстырады: "Біреу оны білмейді, оны қаламайды, оған қуанады [en jouit]. Қатты түрде және ауырсынумен. Бұл - құмарлық". Бұл мәлімдеме қарама-қайшылықты көрінеді, бірақ Криставаның мұндай мәлімдемелерімен біздің бәрімізге қарамастан, үнемі және қайта-қайта жағымсыз нәрсеге тартылатынымыз (фрейдтің қайталау мәжбүрлілігін түсінуінде біз қайта-қайта травмаға тартылатынымыз сияқты). Әдебиеттегі жағымсыз нәрселерді сезіну белгілі бір ләззат әкеледі, бірақ бұл құмарлықтың динамикасынан мүлдем өзгеше. Кристаева бұл көркемдік тәжірибені поэтикалық катарсиспен байланыстырады: "бұған шомылу арқылы ғана қорғайтын таза емес процесс".
Жамандықты тазалау
Кристава үшін жағымсыз нәрсе дінмен де, өнермен де тығыз байланысты, ол жағымсыз нәрсені тазартудың екі жолы ретінде қарастырады: "Жығымсыз нәрсені тазартудың әртүрлі құралдары - әртүрлі катарзис - діндер тарихын құрайды және діннің алыс және жақын жағында өнер деп аталатын катарзиспен аяқталады". Кристаеваның пікірінше, ең үздік қазіргі заманғы әдебиет (Фёдор Достоевский, Марсель Пруст, Хорхе Луис Борхес, Антонин Арто, Луи Фердинанд Селин, Франц Кафка және т.б.) Ол жерде адамдар өзін-өзі / басқа немесе субъект / объект сияқты тілдік қос сандықтар алдында архаикалық кеңістікке тап болады. Кристава үшін трансценденттік немесе өркениеттілік - бұл шын мәнінде біздің кемсітушіліктерді (және кейіннен шекараларды қайта нығайту) жабу үшін күш-жігеріміз; әдебиет - өркениеттілік пен кемсітушілікке арналған ерекше орын: "Жалпы әдебиет, менің ойымша, оның әлеуметтік-тарихи жағдайлары қандай болмасын, нәзік шекарада (шекаралық жағдайлар) тамыр жайған апокалипсис нұсқасы. "Бұл - екі түрлі, көмескі, әртүрлі, жануарларша, метаморфозалық, өзгертілген, қарапайым" Кристаеваның айтуынша, әдебиет тілдің жетіспеушілік, қажеттілік негізінде қалай құрылатынын зерттейді. Ол поэзияны ерекше бағалайды, өйткені поэзияның грамматикамен, метафорамен және мағынамен ойнауға дайындығы бар, осылайша тіл бір мезгілде еріксіз және жоғалтудан қорқынышпен шектелген екендігін көрсетеді: "Білім берудің әлеуметтік келісімшартында берілетін хабарламалар мен объектілерді алмастырудың тілі емес, бірақ қажеттіліктен тыс қажеттілік, қорқыныш тілі, оған дейін және оның шеттерінде жүреді".