Жаңа жылда Умань қаласына жасалатын қасиетті саяхат

Кіріспе

Бреслов хасидтерінің үлкен дұға жиналысы еврейлік Жаңа жылында өткізіледі. Рош Хашана кибуц (; көпше: кибуцим: קיבוצים, "жиналыс" немесе "қайта жиналу") – еврейлік Жаңа жылында Бреслов хасидтерінің өткізетін үлкен дұға жиналысы. Бұл Украинаның Уман қаласына ондаған мың хасидтердің қажылық сапарымен байланысты (жыл сайын 40,000 яһуди, көбінесе ер адамдар Уманға барады). Бір ізбасар Раббиге Рош Хашанадан кейінгі шаббат күні келуді жөн көретінін айтты, себебі ол дұға етуге, тамақтануға және ұйықтауға көбірек орын табады. Рабби оған: «Тамақ жесең де, жемесең де; ұйықтасаң да, ұйықтамасаң да; дұға етсең де, дұға етпесең де (яғни тиісті шоғырланумен); қандай жағдай болмасын, Рош Хашанада менің қасымда болуыңды қадағала!» деді. Басқа жерде Ребе Нахман Рош Хашана күні ізгі адамға (tzaddik) барудың, жаңа жылдың басында көктегі жарлықтарды жеңілдетуге және «тәмдеуге» көмектесетін дәстүрлі амал екенін түсіндірді. Ребе өмірінің соңғы Рош Хашанасына дейін (1810 жылы) жыл бойы тикун (өзін-өзі түзету) жасай алмаған және ол оларға сол кезде көмектесе алмаған адамдар бар екенін айтты. Алайда, Рош Хашана күні осы тикунимдерді іске асыруға болады. 1843 жылы өмірінің соңғы Рош Хашанасында Бресловтық Натан («Рев Носон»), Ребе қайтыс болғаннан кейін қозғалыстың ең жақын шәкірті және жетекшісі, Ребе Нахманның Рош Хашанасының мағынасын былай түсіндірді: «Рош Хашанада яһудилер синагогға, көшбасшыларына ағылады. Олар Рош Хашанада бірге болу үшін барлық қалалар мен ауылдардан келеді. Себебі яһуди халқы қойшының маңына жиналған қойларға теңестіріледі. Бағушы қойларын шақыру үшін мүйізін үрлейді. Рош Хашана күні шырға соғудың себебі де осы. Шынайы ізгі адам – бағушы «қойындарын» жинап, әрқайсысына тағдырын орындауға көмектесудің жолын іздейді». Ребе Нахман 1810 жылдың қазанында қайтыс болды және Уман зиратына жерленді. Кейіннен Раб Носон басқа хасидтерге Рабби Нахман сол жылы Рош Хашана кибуцының маңыздылығын атап өткенін түсіндірді, себебі ол олардың өлімінен кейін де мерекеде «онымен бірге болуларын» қалаған. Ол оларды әр Рош Хашана сайын Уман қаласындағы Раббидің қабірінде жиналуға шақырды.

Large prayer assemblage of Breslover Hasidim held on the Jewish New Year

The Rosh Hashana kibbutz (; plural: kibbutzim: קיבוצים, "gathering" or "ingathering") is a large prayer assemblage of Breslover Hasidim held on the Jewish New Year. It specifically refers to the pilgrimage of tens of thousands of Hasidim to the city of Uman, Ukraine, (annually 40,000 Jews, nearly entirely men visit Uman

To one follower who said he preferred to visit the Rebbe on the Shabbat after Rosh Hashana, when he would have more space to pray, eat and sleep, the Rebbe replied, "Whether you eat or don't eat; whether you sleep or don't sleep; whether you pray or don't pray (i. e. with the proper concentration); just make sure to be with me for Rosh Hashana, no matter what!" Elsewhere, Rebbe Nachman explained that traveling to a tzaddik on Rosh Hashana is a time honored practice which helps to mitigate and "sweeten" Heavenly decrees at their source, at the beginning of the new year. The Rebbe also mentioned before the last Rosh Hashana of his life (in 1810) that there were people who were unable to achieve their tikkun (self rectification) all year, nor was he able to help them then. On Rosh Hashana, however, these tikkunim could be effected. In 1843, on the last Rosh Hashana of his own life, Nathan of Breslov ("Reb Noson"), the Rebbe's closest disciple and leader of the movement after the Rebbe's death, expounded on the meaning of Rebbe Nachman's Rosh Hashana in this way:

We see that on Rosh Hashana, Jews flock to the synagogue, to their leaders. They come from all the towns and villages to be together on Rosh Hashana. This is because the Jewish People are likened to a flock of sheep who gather around their shepherd. When the shepherd wishes to call his flock, he blows his horn. This is the reason for the blowing of the shofar on Rosh Hashana. The shepherd, the true tzaddik, is calling his "flock" together, seeking ways to help each one of them fulfill his destiny." Rebbe Nachman died in October 1810 and was buried in the Uman cemetery. Afterwards, Reb Noson explained to the other Hasidim that Rebbe Nachman had stressed the importance of the Rosh Hashana kibbutz that year because he wanted them to continue to "be with him" for the holiday even after his death. He encouraged them to continue to gather at the Rebbe's gravesite in Uman every Rosh Hashana.

Кеңес Одағындағы діни сапар

Рош Хашана зыяраты 1917 жылғы большевиктер төңкерісімен, Ресей мен Польша арасындағы шекараны бекіткен кезде тоқтап қалды. Уман "жабық қалаға" айналды, шетелдіктерге кіруге қатаң тыйым салынды. 1920-1930 жылдары мыңдаған отандастарын хасидуттарға жақындатқан Польшадағы Бреслов хасиді, рабби Ицхок Брейтер, олардың игілігі үшін Люблинде Рош Хашана кибуцын құрды. Израильге көшіп келген хасидтер Иерусалимде және Меронда (соңғысы раввин Шимон бар Йохайдың қабірінде) Рош Хашана кибуцтарын құрды, олар бүгінге дейін жалғасуда. Кейіннен Нью-Йорк пен Манчестерде де кибуцтар құрылды. Шмуэль Хоровиц, Сафед қаласының тумасы, Мандатты Палестина, 1929 жыл шамасында Польша шекарасынан Совет Одағына жасырын кірген соңғы шетелдік азамат болды. Ол заңсыз кіргені үшін тұтқындалғанға дейін Уманда үш Рош Хашана кибуцына қатысты. Үш айды Совет түрмесінде өткізгеннен кейін, Хоровиц Палестинаның бас раввині, Абрахам Исаак Куктің араласуымен босатылып, 1933 жылы оралды. Коммунистердің қоғамдық дұға жиналыстарына тыйым салғандығына қарамастан, Совет Одағындағы Бреслов хасидтері 1920-1930 жылдары әр Рош Хашанада жасырын түрде жинала берді. 1934 жылы Советтер 28 хасидке Рош Хашанаға Уманға баруға рұқсат берді. Бірақ бұл, шын мәнінде, олардың кім екенін анықтау үшін жасалған алдау болды. 16 адам Уманда қаза тауып, 12 адам Сібірге жер аударылды. Жер аударылғандардың тек төртеуі ғана аман қалды. 1936 жылы билік Реб Носонның салған "Клоиз" үйін жауып, оны металл өңдеу зауытына айналдырды. Рош Хашана кибуцы 1936 және 1937 жылдары жалға алынған пәтерге көшірілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрынғы соңғы кибуц 1938 жылы өтті. Жиырма жеті хасид осы жиналысқа қатысу үшін өмірін қауіпке тікті. Екінші дүниежүзілік соғыс пен Холокост Совет Одағында тұратын Бреслов хасидтерінің санын азайтты. 1947 жылы Уман қаласы зиратты бұзып, оның орнына тұрғын үйлер салуды жоспарлады. Бреслов хасидтері, Занвил Любарски басшылығымен, мүлікті сатып алуға жұмылдырылды. Хабад хасидтерінің көмегімен Львов қаласынан мүлік сатып алынды. Содан кейін Любарски қабірдің орнын құрылыстың бір бөлігі болған ағаш қабырғаларды тауып анықтады. Рош Хашана зыяраты 1948 жылы қайта басталды, онда 11 хасид өз бетінше Совет Одағының қалаларынан Рош Хашанаға Уманға сапар шекті. Сол кезден 1970 жылдарға дейін, қалған хасидтердің көпшілігі Израильге көшіп кеткенге дейін, жыл сайынғы сапарға 9-13 хасид ғана батыл түрде шықты. Олар биліктің назарынан қашу үшін дұға орындарын жыл сайын ауыстыруға мәжбүр болды. 1950 жылдары Мәскеудегі Мишель Дорфман Рош Хашана кибуцының ресми ұйымдастырушысы болды. Совет Одағының барлық жерінен келген хасидтер оған жыл сайынғы шара туралы егжей-тегжейлі ақпарат алу үшін хабарласатын, ал ол басқаларға хат жазып, ұзақ сапарға және үкіметтік бақылау қатеріне қарамастан, Рабби Нахманмен бірге Рош Хашананы өткізуді жалғастыруға шақыратын. 1960 жылдары Бреслов қозғалысындағы хасидтердің көпшілігі Совет Одағынан тыс жерлерде тұрғандықтан, Рабби Нахманның қабірі ішкі ресейлік бағыттан халықаралық бағытқа айнала бастады. Нью-Йорк хасиді Гедалия Флиер 1963 жылы Дорфманның көмегімен рұқсатсыз Уманға кірген алғашқы шетелдік азамат болды. Советтер туристік визаларды тек Киев пен Одесса сияқты ірі қалаларға ғана берді, Уманға емес. Флиер 1965 жылы Уманға оралып, басқа 12 совет хасидтерімен бірге Рош Хашана кибуцына қосылды. Флиер өзінің кім екенін жасыру үшін Грузияның Совет Республикасынан келгенін және идиш немесе орыс тілінде сөйлемейтінін айтты. Егер қатысушылар арасында шетелдік азамат бар екенін білгенде, олар кибуцтан бірден кетер еді. 1960 жылдан 1989 жылғы Суық соғыстың аяғына дейін бірнеше жүздеген американдық және израильдік хасидтер Рабби Нахманның қабірінде дұға ету үшін заңды және заңсыз түрде Уманға келді. Кейде үкімет Уманға жеке туристік визалар берді, бірақ ешкімге қалада түндеуге рұқсат етілмейді. Алайда 1975 жылы Бреслов хасидуттарының ресми американдық өкілі, раввин Гершель Васильски, Рош Хашана қарсаңында ребе қабірінде 11 адаммен бірге минян өткізуге рұқсат алып, мерекені қалада өткізді. 1988 жылы гласность және халықаралық қысым Совет үкіметін Рош Хашана кезінде 250 шетелдік азаматқа Уманда қалуға рұқсат беруге мәжбүр етті.

The Rosh Hashana pilgrimage ground to a halt with the Bolshevik Revolution of 1917, which sealed the border between Russia and Poland. Uman became a "closed city" and foreigners were strictly prohibited from entering. Rabbi Yitzchok Breiter, a Breslover Hasid in Poland who drew thousands of his countrymen closer to the Hasidut in the 1920s and 1930s, established a Rosh Hashana kibbutz in Lublin for their benefit. Hasidim who emigrated to Israel established Rosh Hashana kibbutzim in Jerusalem and in Meron (the latter at the gravesite of Rabbi Shimon bar Yochai), which continue to this day. Later, other Rosh Hashana kibbutzim were established in New York City and in Manchester, England. Shmuel Horowitz, a native of Safed, Mandate Palestine, was the last foreign citizen to sneak across the Polish border into the Soviet Union around 1929. He participated in three Rosh Hashana kibbutzim in Uman before he was discovered and arrested for illegal entry. After spending three months in a Soviet prison, Horowitz was released with the intervention of the Chief Rabbi of Mandate Palestine, Abraham Isaac Kook, and returned in 1933. Despite the Communist ban on public prayer gatherings, Breslover Hasidim in the Soviet Union continued to gather clandestinely every Rosh Hashana during the 1920s and 1930s. In 1934, the Soviets ostensibly granted permission for 28 Hasidim to travel to Uman for Rosh Hashana. In fact, it was a ruse to discover their identities 16 were murdered while still in Uman and 12 were exiled to Siberia. Only four of the exiles survived. In 1936, the authorities shut down the kloyz built by Reb Noson and turned it into a metalworking factory. The Rosh Hashana kibbutz was relocated to a rented apartment in 1936 and 1937. The last kibbutz before World War II was held in 1938. Twenty seven Hasidim risked their lives to participate in this gathering. World War II and the Holocaust decimated the numbers of Breslover Hasidim living in the Soviet Union. In 1947, the city of Uman planned to raze the cemetery and build a housing project in its stead. Hasidim of Breslov, led by Zanvil Lubarski, mobilized to buy the property. With the assistance of Chabad Hasidim from Lviv the property was purchased from the city. Lubarski then located the gravesite by finding the wooden beams that were part of the structure. The Rosh Hashana pilgrimage resumed on a drastically smaller scale in 1948, when 11 Hasidim independently traveled from cities throughout the Soviet Union to Uman for Rosh Hashana. From then until the 1970s, when most of the remaining Hasidim were permitted to emigrate to Israel, only between 9 and 13 Hasidim braved the annual trip. They were often forced to change the location of their prayer services from year to year to escape discovery by the authorities. Beginning in the 1950s, Michel Dorfman in Moscow became the official organizer of the Rosh Hashana kibbutz. Hasidim from throughout the Soviet Union would contact him for details about each year's event, and he wrote letters to others, encouraging them to continue this practice of being with Rebbe Nachman for Rosh Hashana despite the long journey and the threat of government surveillance. In the 1960s, when the majority of Hasidim in the Breslover movement resided outside the Soviet Union, Rebbe Nachman's gravesite began to turn from being an internal Russian destination to an international one. A young New York Hasid named Gedaliah Fleer was the first foreign citizen to enter Uman without permission in 1963, with Dorfman's help. The Soviets would only issue tourist visas to larger cities like Kiev and Odessa, not to Uman. Fleer returned to Uman in 1965 to join the Rosh Hashana kibbutz with 12 other Soviet Hasidim. Fleer pretended to be from the Soviet Republic of Georgia and that he did not speak Yiddish or Russian in order to protect his identity. Had the participants known that a foreign citizen was in their midst, they would have quit the kibbutz immediately. From the 1960s until the end of the Cold War 1989, several hundred American and Israeli Hasidim made their way to Uman, both legally and illegally, to pray at the grave of Rebbe Nachman. Sometimes the government issued individual tourist visas to Uman, but no one was allowed to stay in the city overnight. In 1975, however, Rabbi Herschel Wasilski, the official American representative of Breslover Hasidut, received permission to conduct a minyan at the Rebbe's gravesite on the eve of Rosh Hashana with 11 other men and spent the holiday in the city. In 1988, glasnost and continuing international pressure finally forced the Soviet government to permit 250 foreign citizens to stay in Uman over Rosh Hashana.

Салқын соғыс аяқталғаннан бері қажылық

1989 жылы «Қырық жылдық соғыс» аяқталып, толығымен мүмкіндік ашылды. 1989 жылы Рош Хашана мерекесіне Уман қаласына 700-ден 900-ға дейін хасидтік яхудилер жиналды. 1990 жылы 2000 хасид қатысты. Көптеген адамды орналастыру үшін ірі зауыттар пайдалануға берілді. Олардың саны жылдан жылға артып келеді. 2000 жылы Умандағы Рош Хашана кибуцы 10 000 адамнан асты. 2005 жылы жыл сайынғы шараға барлық елдерден және әртүрлі топтардан келген шамамен 20 000 ер адам мен бала жиналды. 2008 жылы олардың саны 25 000-ға жетті. 2018 жылы 40 000 яхуди, олардың басым бөлігі ер адамдар, Уманға сапар шекті. Жатақхана жағдайына қарамастан, жиын рухани беріліс пен мақсаттың біртігімен толы. Ұжымдық дұғалармен қатар, Тора сабақтары идиш, еврей, ағылшын, орыс және француз тілдерінде жүргізіледі. Рош Хашана кибуцының ерекше көрнісі – мереке күні түстен кейін өткізілетін Ташлих рәсімі. Мыңдаған хасидтер, барлығы ақ киім киіп, Уман көшелерінде ән салып, би билеу арқылы өзенге қарай жол тартады, осы мерекелік рәсімді орындайды. 2014 жылдың қыркүйек айында Бреслов раввиндерінің бірлестігі әйелдерді қабірге барудан бас тартуға шақырды, себебі әйелдердің болуы ер адамдардың дұғаларының қасиеттілігін кемсіртуі мүмкін. Білдірісте әйелдердің санының артуы «үлкен рухани бұзылысқа» алып келетіні айтылды. Басқалары өздерінің позициясын қорғап, ер адамдардың көп санының болуы ерлер мен әйелдерді тиісінше бөлуге мүмкіндік береді деп мәлімдеді. Олар бұл бөлінудің қасиетті саяхаттың маңызды міндетіне назар аудару үшін қажет екенін айтады. Соңғы жылдары Израильдің хасидтік паломниктері мен Уманның жергілікті тұрғындары арасында жиі шиеленістер туып келеді, олардың көпшілігі полицияның аудандарды қоршауын және паломниктер арасында дамыған ішкі сауданы ұнатпайды. 2010 жылдың қыркүйегінде он хасидтік паломник қоғамдық тәртіпті бұзғаны және азаматтарға дене зияны келтіргені үшін Израильге депортацияланды және Украинаға бес жылға кіруіне тыйым салынды.

In 1989 the end of the Cold War opened the gates entirely. Between 700 and 900 Hasidim gathered in Uman for Rosh Hashana 1989. In 1990, 2,000 Hasidim attended. Large factory sites were called into service to house the crowd. The numbers have continued to grow apace. The Rosh Hashana kibbutz in Uman surpassed the 10,000 person mark in 2000. In 2005, approximately 20,000 men and boys from all countries and all backgrounds converged on the town for the annual event. In 2008, the numbers reached 25,000. In 2018 40,000 Jews, nearly entirely men, visit Uman. Despite the dormitory style accommodations, the gathering is infused with much spiritual devotion and unity of purpose. Besides the communal prayer services, Torah classes are conducted in Yiddish, Hebrew, English, Russian, and French. A visual highlight of the Rosh Hashana kibbutz is the Tashlikh ceremony, held on the afternoon of the holiday. Thousands of Hasidim, dressed entirely in white, sing and dance through the streets of Uman as they make their way down to the river to perform this holiday ritual. In September 2014, a statement issued by the association of Breslov rabbis called on women to cease visiting the gravesite because the presence of women could detract from the sacredness of prayers said by male worshippers. According to the statement the increasing presence of women has created a "huge spiritual interruption." Others defend their position stating that the enormous volume of male worshippers would mitigate the possibility of proper separation of the genders. They say that this separation is necessary to stay focused on the sacred mission of the pilgrimage. In recent years there has been frequent friction between the predominantly Israeli Hasidic pilgrims and Uman locals, many of whom resent the cordoning off of neighborhoods by police and the internal trade that has developed among pilgrims. In September 2010, ten Hasidic pilgrims were deported back to Israel and banned from Ukraine for five years for disrupting public order and causing bodily harm to citizens.