Кіріспе

1967 жылы Барбара Слейдің ағылшын актрисасы Джессами (1967) - Карбонел сериясының авторы Барбара Слейдің балалар кітабы. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ағылшын өмірі мен балалық шағын жақсы мінезді жасөспірімге дейінгі әйел кейіпкері арқылы егжей-тегжейлі баяндап, нақты уақыт ауытқуы туралы баяндады.

Орнатылған жері

Бұл әңгіме Жессами есімді жетім қыз туралы, оның жасы 9-11 жас аралығында. Ол оқу жылында бір әпкесімен, ал демалыс кезінде екіншісімен тұрады. Екі әпке де сыртынан сүйіспеншілікке бөленіп, бірақ екеуі де оған көңіл бөлмейді. Кітап оның пойызбен бірге келмегенінен басталады, оның "байрам" әпкесі балаларының жұқпалы жөтелін аударғанын көреді. Джессэмиді жаз бойы бос Виктория заманындағы Поссет Плейс сарайдың баласыз күзетушісі Бриндл әжейге жерлеуге мәжбүр болады. Джессэмиді қарт мисс Бриндл таң қалдырады, ол өз кезегінде балаларды сақтайды: "Мен сізге ересек адам ретінде қарауға қарсы емеспін деп айтуға батылым бар. Мен басқа жолды білмеймін" деп жауап береді (14 б.). Джессами оны "Мен қауіп төндірмеуге тырысамын" деп сендіргеннен кейін оған үйді зерттеуге рұқсат беріледі және ол мектеп бөлмесіне түседі. Ол үлкен бос шкафты ашады және есікте төрт баланың биіктігін көрсететін үш қатар ескі қалам белгілерін көреді, олардың бірі, бірінші топтамада ғана пайда болады, оның есімі Джессэми, өзі сияқты. Сол түні ол шаршап, төсегіне жатып, айдың терезеден сәулесінен оянады. Ол шапан киіп, электр шаммен мектепке қарай қашып кетеді. "Оның бос аяқтары оны өздері білетіндей, өздерін басқаратын сияқты" (25-бет). Бұл жолы ол шкафтан ілінген киімдерді және есіктегі қаламнан жасалған алғашқы таңбаларды ғана табады. Олардың қасында: "1914 жылдың 23 шілдесі" (25 - бет) деген күн бар. Оның қолына сіңген қызған балауыз шамның шамға айналғандығын білдіреді.

Уақыт ауытқуы

Слайд екі оқиғаның байланысына үлкен көңіл бөледі. Джессамидің өзі де таңғалады: "Бұл арман болса керек! - деді. "Мен шынымен лагерь төсекте қатты ұйықтап жатырмын". (26-бет) Джессами поезда Фрэнсис Ходжсон Бернетттің "Сертті бақ" (1911) романын оқып отырды (7-бет), және мерекелік әпкесі мен Джессамидің заманауи көшеден қабырғалы баққа аяқ басқандары туралы құпия нәрсе бар Джессами "жартылай шіркеу сияқты, жартылай қоршаулары мен боялған шыны терезелері бар сарай сияқты" деп санайды. 14) Жессами өткен күні ағаштан құлап, миы сотқанынан төсекке жатып, емделіп жатқандығын біледі. Ол жадынан біршама айрылған деп есептеледі, бұл оның кейбір қиын сұрақтарына жауап береді. Ол қонақүй қызметшісі Матчеттің ашылуымен танысады, ол көше киімінде күдікті түрде кеш тұрды және шкафта не істеп жүргенін сұрады. "Мен мүлдем есімде жоқ", - деп өзі баяу айтқан Джессиді естіді. "Мен бірдеңе іздеп жүрген сияқтымын". Оқырманға уақыт ауысуы кезінде Джессамидің өмірінде болған керемет өзгерістердің көмегі тиді. Қазіргі уақытта ол батыл, жақсы ниетті және жеткілікті ақылды қыз, бірақ оқшауланған және махаббат пен серіктестіктен айырылған, оқиғаларды айтпағанда, интернатта оқығысы келеді. 1914 жылғы жағдай бойынша, бұл кемшіліктердің көпшілігі орындалды. Ол кішкентай жігіт Киттода шынайы серікті, ал оның жаман әпкесі Фанниде өтірік серікті табады. Ең бастысы, ол екі қоғамды байланыстыра алады: баспалдақ астында қызметкерлермен және мектеп бөлмесінде баспалдақ үстіне отбасы балаларымен, олар өзі сияқты жетім болып, дәрі-дәрмек фабрикасына ие үлкен әпкесі мен бай бабасының қолында өседі (осыдан үй үшін Поссет орнын). Әңгімедегі екілік жалғасады, Джессами қазіргі уақыттағы ойымен басқа өмірде не болып жатқанын қайталайды: "Жедел Джессами өзінің өте аш екенін түсінді. Оның ішіндегі әлсіз шуылау оны жігерлендірді. Ол екі әлемнің де иелігіне тиесілі". (37 - бет)

Ұрлық

Жаңа сүйіспеншілік, дос және қанағатқа қарсы Слей Джессамидің жаңа құндылығын сипаттайды. Поссет Плейстің иесі, әжеміз Паркинсон Джессами, оның немересі Китто және күйеу жігіт Уильям Стаббинсті аукционға алып барады, онда ол ортағасырлық сағаттар кітабын 300 фунт стерлингке сатып алады. Барлығының сүйіктісі, үлкен ұлы Гарри Оксфордтан оралып, соңғы курсты аяқтамай, әскер қатарына қосылуға бел буды. Бірде Гарри түнде кетіп, қатты дау-дамай болған соң, Сағат кітабының жоғалғаны анықталады. Паркинсон Гарридің ұрлап алғанын болжайды, бірақ Джесси, Китто және басқалар айыптаудан қорқады. Бірақ, әрине, мейрамхана қызметшісі Мачетті немесе оның сүйіктісі күйеу жігіт Уильямды бұл таңғалдырмайды. Кітапта сенім - қайталанатын тақырып. Ертеректе Посет орнына келген Джессами түнде ұйқыдан оянбайтын Матчеттке өзінің махаббатына сатқындық жасамауға уәде береді. Көп ұзамай Фанни оны шөптесін ағашынан құлағаны Фаннидің итеріп жібергені үшін болғанын айтпағаны үшін ризашылық білдіреді. Паркинсонның балаларға бұдан былай ағашқа шықпау туралы бұйрығына бағынбай, Джессэми пышақты алуға барады, бірақ ол қолға түседі. Тағы да дау-дамай болып жатыр, және Джессамидің қашып кетуі миссис Рэмболдтің үй қызметкерлерінің жұмысынан айырылып қалуы мүмкін сияқты. Бірақ Джессами Киттоға пышақпен шабуды жүзеге асырады, ал Фанни Джессами тыйым салынған ағашта неге отырғаны туралы ашық айтқанда, миссис Рэмболдқа қауіп төнбейді. Кейінірек мектепке оралғанда, Джессами Фаннидің шапаны бар ма, жоқ па деп шкафқа барады. Шкафтың есігі Джессамидің артында жабылады және ол өзін қазіргі уақытта қайтадан киіп, шамды емес, шамшырағын ұстап тұрады.

Соңы

Қазіргі уақытта Джесси екінші рет құлап қалады, газетші жігіт Билли қақпаны кенеттен ашып, оны құлатады. Бірақ Джессидің 1914 жылы өмірінде тапқан жетістіктерінің кейбіреулері қазіргі уақытта сәйкес келеді. Ол Биллимен достыққа түседі және оған өз оқиғасын айтып береді, егер ол оны ойлап тапқан болса. Ол үй шаруасындағы үй басқарушы Бриндл әжейге ғашық болып, оған үй шаруасында көмектеседі. Ол өзінің әпкесімен бірге теңіз жағасындағы демалыс күндерін жақсы көреді, бірақ оның туыстары оны қатты жек көреді. Бірақ шкафтағы 1915 жылғы екінші таңбаларды қарап, Джессиді егер ол басқа Поссет орнына қайтып барғысы келсе, 14 тамызда болуы керек деп сендіреді. Ол сәттілікке жетеді, жіптерді жинап алады және Матчетттің сәбиі Биллиді, сол кездегі миссис Стаббинсті күйеуі әскерде болған кезде, тыныштандырады. Бірде Джессэми мен Китто баланы балабақшасына салып, әскери ауруханаға журнал алып барады. Сол жерде Джесси Гарриді аяғы ампутацияланған күйі төсекте жатқан күйі көреді. Көп ұзамай Джессами мен Киттоға Гарридің Сағат кітабының ұрланғанын білмейтіні анық болады. Олар онымен әжесі арасында татуласуды ойлап табады, бірақ кітап табылмай қалады. Балалар Стаббинстерді күдікпен қарайды. Джессэми миссис Стаббинсті құпиялылық антымен күйеуінің оны ұрлағанын мойындауға мәжбүр етеді, бірақ ол оны қайда жасырғанын білмейді, ал ол соғыста жүр. Оның қайда екені туралы жазған жазбасы өсиетпен бірге, миссис Стаббинс күйеуін өлтірмейтін болса, ашып көрмеуге уәде берген конвертте. Алайда Джесси конвертті көліктің қапталынан тауып алады да, оны ашып, жазбаны алып шығады. Оны мұны көрген Г-жа Стуббинс оны қуып жүреді, сондықтан ол оны оқи алмайды. Ол жазбаны бүгіп, оны қонақ бөлмесіндегі жолбарыстың шатыр кілемінің аузына тығып қояды, бірақ миссис Стаббинс оны мектеп бөлмесіне дейін қуып шығады, онда Джессами шкафқа жасырынып, тез арада қазіргі уақытқа оралады. Қазіргі уақытта екінші рет, газетші Билли күйеу жігіт Стаббинстің немересі екені анықталды, ол соғыс кезінде қайтыс болды. Оның үстіне, оның демалыс күні әпкесі айтқандай, Джессамидің ата-бабасы, оның аты да Джессами, бала кезінде Посет Плейсте қызметкер болған әпкесімен бірге өмір сүрген. Шкафта 1916 жылдың 10 қыркүйегімен белгіленген тағы бір белгі бар, бірақ Джессами қайғысына орай сол күні уақытты қайтара алмайды. Кейін Билли мен Джессэми шөптің ескі бұтағына салбыраған салбыраны бекітеді, ол үзіліп, ағаш үйі тұрған жерде жарылыста жасырылған сағаттар кітабын ашады. Ол ылғал және бояусыз, бірақ Мисс Бриндл оны үй агентіне көрсетеді, ол оны Посет Плейстің қазіргі иесіне көрсетеді. Ол оны алуына қуанышты, өйткені қазіргі Джессэми оның өтініші бойынша онымен кездескенде, ол енді қарт Кито болып шығады. Драматикалық ирония пайда болады. "Сіз мені кешіруіңіз керек, менің қымбатым, - деді ол, - Мен, мүмкін, мен ақымақтық айтып, қорқамын Мен басқа Jessamy, мен бұрын білетін біреумен сөйлесіп едім деп ойладым. Сен де оған ұқсап, жарымы қараңғыда жүрдің" - дедім. Көп ұзамай Китто Джессамиге хат жазады, ол оның интернатта оқығанын төлейтінін ұсынады, өйткені ол мұны қатты қалайды. (159 б.)

Қабылдау

Киркус Ревьюс бұл әңгімені "айқын баяндалған" деп бағалап, "жас қыздар армандағандай қызықты әрі қиялға толы" деп атап өтті. Джессами 1967 жылы бір мезгілде Ұлыбританияда (Лондон: Коллинз) және АҚШ-та (Индианаполис: Боббс Меррилл) пайда болды. Роман 1968 жылы балалар авторы Астрид Линдгреннің кіші қарындасы Стана Хергиннің аудармасымен швед тіліне аударылды. 1968 жылы Мари Луиза Дюмонт және Сита Джукер суреттеген Der Spuk im alten Schrank (Ескі шкафтағы жұлдыз) атты неміс аудармасы да жарық көрді.