Кіріспе

1402–1459 Сербия мемлекеті

Сербия деспотаты – 15 ғасырдың бірінші жартысындағы ортағасырлық серб мемлекеті. 1389 жылғы Косово шайқасы ортағасырлық Сербияның соңы деп дұрыс емес есептелсе де, Сербия империясы мен Моравия Сербиясының мұрагері болған деспотат тағы алпыс жыл бойы сақталды, мәдени, экономикалық және саяси жаңаруды бастан өткерді, әсіресе деспот Стефан Лазаревичтің билігі тұсында. 1456 жылы деспот Джурад Бранкович қайтыс болғаннан кейін деспотат тағы үш жыл өмір сүрді, содан кейін 1459 жылы Осман билігіне бағынды. 1459 жылдан кейін Сербия деспотатының саяси дәстүрлері эмиграцияда, ортағасырлық Венгрия Корольдігінде жалғасты. Венгрия корольдері тағайындаған Сербияның бірнеше титулды деспоттары болды. Сербияның соңғы титулды деспоты – 1537 жылы Горжани шайқасында қаза тапқан Павле Бакич.

Шығу тегі

Принц Лазар Хребельянович 1389 жылғы 28 маусымда Косово шайқасында қаза тапқаннан кейін, оның жас ұлы Стефан Лазаревич оның орнына билікке келді. Стефанның анасы, принцесса Милица, ол ересек болғанға дейін оның регенті ретінде билік жүргізді. Ғалым және дипломат әйел болған ол, өз қызы Оливераны сұлтан Баязидке үйлендіріп, Османдық қауіп-қатерді басуға қол жеткізді. 1390 немесе 1391 жылы Косово шайқасынан кейін Сербия Осман империясының вассалына айналды, ал Стефан Лазаревич Осман империясын шайқаста қолдауға міндетті болды. Ол 1395 жылы Ровина шайқасында Валахия князі Мирча I-ге қарсы және 1396 жылы Никополис шайқасында венгр патшасы Сигизмундқа қарсы күш көрсетті. Сұлтан Баязид Стефанға Вук Бранковичтің жерлерінің көп бөлігін сыйлады, себебі Бранкович Никополисте венгр патшасының жағында болған. Тимурдың әскері Осман империясына енген кезде, Стефан Лазаревич 1402 жылы Анкара шайқасына қатысты, онда Осман әскері жеңіліске ұшырады және олардың басшысы Баязид тұтқындалды. Сербияға оралған Стефан Константинопольге сапар шекті, онда Византия императоры Мануил II Палеолог оған деспот атағын берді. Бұрынғы жылдары бұл атақ деспоттың біреудің вассалдық мемлекетін басқаруын білдірген; алайда Византия империясы мұндай билікті орнатуға тым әлсіз болғандықтан, Стефан Лазаревич бұл атақты монархиялық ретінде қабылдады.

Консолидациялау

Константинопольде Стефан ағасы Вук Лазаревичпен дауласып қалды. Константинопольден Сербияға қайтып келе жатқанда Стефан әскерлері Грачаница монастырының жанында Трипольеде Вукқа шабуыл жасады. Стефанның әскері жеңіске жетті, ал Вук жаңа Осман сұлтаны Сүлеймен (I) Челебимен одақтасты. 1404 жылы Осман империясындағы алабұдыраңдықтан (Осман империясының аралық билігі) алаңдаған Стефан Венгрия королі Сигизмундпен одақтасты, ол оған Белградты, Мачва аймағын және Голубац бекінісін сыйлады; Стефан Белградты өзінің астанасы етті. Ол Осман империясының вассалы болып қалған інісі Вукпен татуласты. 1405 жылы Лесбос аралының билеушісі Франческо II Гаттилузионың қызы Катерина Гаттилузиоға үйленді, ал анасы Милица қайтыс болды. 1408 жылы екі бауыр тағы да дауласып, 1409 жылдың басында Вук Осман әскерлерімен бірге Белградқа шабуыл жасады. Қоршауға алынған Стефан Сербияның оңтүстік бөлігін Вукқа беруге және Османның вассалдығын қабылдауға келісті. Бірақ Сүлейменнің бауыры Мұса оған қарсы бүлік көтерді, ал Стефан 1410 жылы Космидион шайқасында Мұсаның жағына шықты. Мұсаның әскері жеңілді, ал Сүлеймен Вукты Стефанның жерлерін иеленуге жіберді; Вук тұтқынға алынып, Мұсаның вассалы тарапынан өлім жазасына кесілді. Император Мануил II арқылы Стефан өзінің деспоттық құқықтарын растады және Белградқа оралып, Вук жерлерін аннексиялады. 1411 жылы Венгрия королі Сигизмунд Стефанның адалдығын Сребреница және оның төңірегін сыйлық ретінде беріп бағалады. Мұсаның әскері 1412 жылдың басында Сербияға шабуыл жасады, бірақ Косовода жеңіліске ұшырады. Содан кейін Стефан Сұлтан Мехмед Челебиді Мұсаға бірге шабуыл жасауға шақырды. Венгрия әскерлерімен бірлесіп, олар 1413 жылдың 5 шілдесінде Витоша тауының (қазіргі Болгария) жанындағы Чамурлу шайқасында Мұсаны жеңді. Мұса шайқас алаңында қаза тапты. Стефан Ниш маңындағы Коприян қаласын және серб-болгарлық Знеполье аймағын алды. Келесі он екі жыл бойы Стефан Мехмедпен жақсы қарым-қатынаста болды, бұл ортағасырлық Сербияның қайта құруына мүмкіндік берді. 1421 жылдың 28 сәуірінде Стефанның сіңілісі және Зета билеушісі Балша III мұрагерсіз қайтыс болып, жерлерін нағашысына қалдырды. Осы және Венгрия Корольдігінен алынған аумақтық пайдалардың арқасында Сербия өзінің дәстүрлі территорияларының көп бөлігін қайта иеленді. 1425 жылы Осман империясы Сербияға басып кірді, Оңтүстік Морава аңғарынан өртеніп, тонады. Сонымен қатар, Босния королі Сребреницаны сербтерден қайтарып алуға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. Стефан шабуылға тойтарыс берді және Сұлтанмен келіссөздер жүргізді, содан кейін Осман әскерлері Сербиядан шығып кетті. Бірақ бұл шабуыл болашақтағы оқиғалардың алғышары болды.

Өнерлік даму

Ақын, ойшыл және суретші Стефан Лазаревичтің билігі Сербияда көркемдік дамудың жаңа дәуірі болды. Стефан ортағасырлық серб әдебиетінің маңызды туындыларының бірі – "Слово любви" ("Махаббат сөзі") атты шығарманы жазды, сонымен қатар ол сол кезде Балқандағы ең ірі кітапханалардың бірін жинады.

Экономикалық тұрақтылық

Степанның Осман империясы мен Венгрия Корольдігінен қашықтық сақтау қабілетінің нәтижесінде саяси тұрақтылыққа қоса, Сербия экономикасына Сребреница және Ново-Брдо сияқты өте бай күміс кен орындары да көмектесті, олар сол кездегі Еуропадағы ең байларының бірі болатын. Белград 100 мыңнан астам халқы бар Еуропадағы ірі қалалардың біріне айналды. Деспот Стефан Лазаревичтің билеуі мен істерін оның замандасы, білімді жазушы Константин Костенцевич "Деспот Стефан Лазаревичтің өмірі" (1430) еңбегінде сипаттады.

Бірінші билік

Деспот Стефанның балалары болмағандықтан, ол деспоттық билікті өзінің жүрегіндегі туысы Джурадж Бранковичке мұра етіп қалдырды, ол 19 шілдеде 1427 жылы қайтыс болғаннан кейін оның орнына отырды. 1429 жылы Византия императоры Иоанн VIII Палеолог Джураджды деспот ретінде растады. Стефанның қайтысынан кейін Сербия Белградты Венгрия Корольдігіне қайтаруға мәжбүр болды, соның салдарынан Сербия елордасынан айырылды. Байлыққа толы оңтүстік қалалары Осман шекарасына қауіпті жақын болғандықтан, Джурадж Дунай бойында, Венгрия шекарасына жақын орналасқан Смедеревоның мықты бекінісін жаңа елорда етіп салды. 1428-30 жылдары салынған Смедерево тарихты түсіндіруде көптеген жаңылысқандықтарға себеп болды, әсіресе Джурадждың әйелі Еринаға қатысты. Еринаның грек тегі және оның бауырларының жаңа деспотқа тигізген ықпалынан адамдар оны ұнатпай бастады, оған көптеген жаман және зұлым қасиеттерді таңды, соның ішінде Смедеревоны бекер себептермен салғанын айтты. Халық поэзиясында оны "Қарғысқа ұшыраған Ерина" (Проклета Ерина) деп атады. Сербияның билеушісі болғаннан кейін, 1427 жылдың жазында Джурадж Осман империясының шабуылына тап болды. Османдықтар Крушевац пен Ништі, Лесковацты қамтитын Дубочица аймағын және Топлица аймағының көп бөлігін басып алды. Олар Ново-Брдоны бірнеше ай бойы сәтті қоршаудан кейін шегінді. Босния королі Твртко II 1430 жылдың қараша айында Вукашин Златоносович пен Сербия деспотаты арасындағы ынтымақтастық туралы айыптауларға байланысты Босниялық Златоносович әулетімен қақтығысқа түсті. Бұл қақтығыс Вукашиннің өлімімен және Златоносович әулетінің толық жойылуымен аяқталды, бірақ ол Сербияның өзімен тікелей қақтығысқа әкелді. 1433 жылдың көктемінде Деспот Джурадж Усораның бір бөлігін, сондай-ақ сауда бекеті Звоник (Зворник) пен Теочак бекінісін қосып алды. 1433 жылы Сербияның солтүстік көршісімен жақсы қарым-қатынас орнату үшін Джурадж өзінің қызы Катаринанды Венгрия королевасының жақын туысы, Сельдің Ульрих II-іне үйлендірді. Ол екінші қызы Мараны султан Мурад II-ге беруге мәжбүр болды. Неке 1433 жылы ұйымдастырылды, бірақ Джурадж оны 1435 жылға дейін кейінге шегерді, өйткені Османдықтар оған басып кірумен қауіптендірді. Некеден кейін Сұлтан Мурад Осман империясы мен Сербия арасындағы бейбітшілікті сақтауға ант берді. Алайда, бұл ант екі жылдан кейін бұзылды. 1437 жылы Осман империясы Сербияға басып кірді және оның шекарасында тонау бастады. Джурадж султанмен Браничево қаласын беріп, қолайсыз бейбіт келісімге келді. 1438 жылы султан қайтадан шабуыл жасады. Бұл жолы деспот олардың Ждрело мен Вишесавты тартып алуына рұқсат беруге мәжбүр болды: содан кейінгі бейбітшілік бұрынғыдан ұзаққа созылмады.

Уақытша Османдық оккупациясы

1439 жылы II Мұрат сұлтан бастаған Осман әскері Сербияға тағы шабуыл жасап, тонады. 1439 жылдың мамыр айында Дюрадж Венгрияға қашып кетті, ал оның ұлы Гргюр Бранкович және Жеринаның бауыры Томас Кантакузен Смедеревоны қорғауға қалды. Үш айлық қоршаудан кейін Смедерево 1439 жылдың 18 тамызында түсті, ал Ново-Брдо екі жыл бойы басып алуға қарсы тұрып, 1441 жылдың 27 маусымында басылды. Осы кезде Деспотаттың қалған жалғыз еркін бөлігі – Зета еді. Бірақ, оған Венециялықтар мен воевода Стефан Вукчич Косача шабуыл жасады. 1442 жылдың наурыз айында аймақтағы Дюрадждың соңғы қалалары жаулап алынды. Сербияның алғашқы Осман губернаторы Исақ Бег болды, ол 1443 жылы Иса Бег Исаковичпен ауыстырылды.

Джурад Бранкович қалпына келтірілді

Венгрияда Джурадж Бранкович венгр басшыларын османдықтарды қууға көндірді, сондықтан мажарлар (Иоанн Хуняди бастауымен), сербтер (деспот Джурадж бастауымен) және румындар (Влад II Дракул бастауымен) құрамындағы кең христиандық коалиция 1443 жылдың қыркүйегінде Сербия мен Болгарияға жорық жасады. 1443 жылдың күзінде Дунайды кешіп өткен христиан әскерінің құрамында Венгрия мен Польшадан 25 мыңға жуық сарбаз, 8 мыңнан астам серб атты және жаяу әскері, сондай-ақ 700 босниялық атты әскер болды. Сербия 1444 жылдың 15 тамызында Сегед бейбіт шартымен толыққандай қайта жаңғыртылды. Оның шекаралары 1437 жылғыдай болды, тек Зетаның оңтүстік бөлігі Венецияда қалды, ал Голубак бекінісі 1427 жылы ертерек жоғалған болса да, Сербияға қайтарылды. Босния королі Томаш 1446 жылы деспот Джураджға қарсы жаңа соғыс бастап, Сребреницаны басып алды. Алайда, 1448 жылдың қыркүйегінде босниялықтар серб әскерінен жеңіліске ұшырады. Томас Кантакузен басқарған серб әскері Сребреницаны қайта басып алып, Вишеградты да жаулады. Деспот Джурадждың екі күшті держава арасында тепе-теңдікті сақтаудағы қиындығын мына фактімен көрсетуге болады: 1447-48 жылдары деспот Джурадж Константинополь қаласының қабырғаларын жөндеу үшін византиялықтарға қаржы жұмсады, бірақ ресми түрде Осман империясының вассалы болғандықтан, 1453 жылдың мамыр айында Константинопольді жаулауға көмектесу үшін мың сарбаз жіберуге мәжбүр болды. Жаңа Осман сұлтаны Мехмед II, кейін Жеңімпаз атанған, 1451 жылы жақсы ниет белгісі ретінде Топлица және Дубочица аймақтарын Сербияға қайтарды. Осы кезде Мехмед II және Джурадж бейбіт шартын ұзарту туралы келіссөздер жүргізді. 1454 жылдың шілде айының ортасында сұлтан Мехмед II бейбіт шартын бұзбай, Сербияға басып кірді. Орталық Сербияның көп бөлігі құлады, бірақ астана жақсы дайындалған еді және османдықтар Хуняди сербтерге көмекке Дунайды кешіп өтетінін естіген соң, Смедерево қоршауын жеңілдетті. Сұлтан тонау мен құлдарды алып Софияға қайтып, әскерінің көп бөлігін Крушевацта қалдырды. Дубочицада орналасқан, солтүстіктен үзіліп қалған Воевода Никола Скобальжич басқарған кіші серб әскері 24 қыркүйекте Лесковац маңында османдық әскерді жеңді, ал Джурадж Бранкович басқарған негізгі әскер, Хуняди бастаған мажар күштерімен бірге Крушевацта османдықтарды талқандап, олардың қолбасшысы Фируз бейді тұтқынға алды. Бірақ бұл жеңістер аз уақыт берді. Никола Скобальжичтің қарсыласуын, оның әскерінің азайып қалған санына қарамастан, түріктердің өзі құрметтегені 16 қарашада басқа османдық күштермен жеңіліске ұшырады және ол өлімге кесілді. 1455 жылдың көктемінде сұлтан Сербияға шабуылын жалғастырды. Бұл жолы османдықтар ең алдымен оңтүстік Сербияны басып алуға тырысты. Ново-Брдо ауыр артиллериямен қоршалып, қырық күндік қарсылықтан кейін 1455 жылдың 1 маусымында құлады. Оңтүстік Сербияның қалған бөлігі одан кейін жақын арада басып алынды. Сонымен қатар, деспот Джурадж мажарларды тағы бір крест жорығын бастауға көндіруге тырысты, бірақ Смедеревоға бос қолмен оралды. 1456 жылдың басында ол сұлтанмен бейбіт келісімге келді, ал оңтүстік Сербия османдықтардың қолында қалды. Бейбіт келісімге қол қойылғаннан кейін бірнеше ай өткен соң Осман империясы қайтадан шабуыл жасады. Түріктердің басты мақсаты болған Смедерево мен Белград сәтті қарсылық көрсетті, бірақ елді жайпап, одан әрі қиратуға ұшырады. Джурадж Бранкович 1456 жылдың 24 желтоқсанында қайтыс болды.

Лазар Бранкович

Дюрадтың ұлдарының ішіндегі жалғыз Османдықтардан көзін жоймаған деспот Лазар Бранкович әкесінің орнын басып алды. Сербияның болашақтағы Осман шабуылына қарсы тұра алмайтынын сезінген ол 1457 жылғы 15 қаңтарда солтан Мехмед II-мен келісім жасады. Осы келісім бойынша оған әкесінің жерлерінің көп бөлігі қайтарылды және Сербия Лазардың өліміне дейін Османдықтардың шабуылына ұшырамайды деген уәде берілді. Лазар өз кезегінде салық төлеуге міндетті болды, бірақ Ново-Брдоның бай кен орындары болмағандықтан ол төмендетілді. Оңтүстік шекарадағы қауіптен уақытша құтылған Лазар солтүстікке бұрылып, Венгрияның ішкі соғыстарына қатысты, 1457 жылы Ковин қаласын және Дунайдың сол жағалауындағы бірнеше қалаларды жаулап алды. 1457 жылғы 3 мамырда анасы Еринаның қайтысынан кейін Бранковичтер әулетінің жас буыны мұрагерлік үшін күреске түсті. Өзінің заңды емес ұлы Вукқа құқық іздеп, соқыр Гргюр Бранкович Мара және Томас Кантакузеноспен бірге Осман империясына қашып кетті. Лазардың бауыры, соқыр Стефан Бранкович, оның жағына шығып, онымен бірге қалды. Деспот Лазар 1458 жылғы 20 қаңтарда күрт қайтыс болды.

Регент және Стефан Бранкович

Деспот Лазар Бранковичтің ұлы болмағандықтан, оның қайтысынан кейін үш мүшеден тұратын регенттік құрылды. Оған Лазардың інісі, соқыр Стефан Бранкович, Лазардың жесірі Хелена Палеологина және Ұлы князь Михаило Анджелович кірді. Михаило Анджелович, оның ағасы Османның Ұлы визирі Махмуд паша Анджелович болған, Стефан мен Хеленаның сезіміне сыймай, Османмен құпия сөз байластыра бастады. Наурыз айында ол Смедеревоға өзінің деспоттыққа талап етуін нығайту үшін Осман әскерлерінің шағын отрядын әкелді. Бірақ әскерлер күтпеген жерден қамалдың қабырғасына Осман туын көтеріп, Сұлтанның есімін айқайлай бастады. Ашуға буған Смедерево тұрғындары 31 наурызда Анджеловичке қарсы көтеріліп, оны тұтқынға алды, ал Осман отрядының көп бөлігін тұтқынға түсірді немесе өлтірді. Жаңа деспот деп жарияланған Стефан Бранкович, Хелена Палеологинамен бірге Смедерево мен деспоттықты өз бақылауына алды. Лазардың қайтысы мен уақытша регенттіктің бөлінуіне байланысты туған қаос кезінде Босния королі Степан Томаш Дрина өзенінен батысқа қарайғы деспоттық жерлеріне шабуыл жасап, олардың көп бөлігін басып алды, тек Теочак деспоттықтың қолында қалды. Михаил Силаги де Дунайдың солтүстігіндегі Лазардың көптеген қалаларын жаулап алды. Михаило Анджеловичтің сәтсіз төңкерісінен кейін Османдықтар Сербияға тағы бір жорық бастады. Олар 1459 жылға дейін маңызды аумақтық жемістерге қол жеткізбесе де, бұл Сербия деспотының аяқталуының бастауы болды. Стефан Бранкович 1459 жылдың 8 сәуіріне дейін билік етті, содан кейін Хелена Палеологина мен король Томаш жасаған құйрық салып, тақтан түсірілді, ал оның ұлы қысқа мерзімге жаңа деспот болды.

Стьепан Томашевич және деспотизмнің құлдырауы

Степан Томашевич Османлы империясына екі елді жоғалтты: 1459 жылы Сербияны, ал 1463 жылы Боснияны. Оның жаңа деспот ретінде тағайындалуына халық наразылық білдірді, бірақ оның әкесі, Босния королі Стьепан Томаш, бұл тағайындалуды қатты қолдады. Осы кезде Сербия Дунай бойындағы тар жолаққа дейін қысқарған еді. Сұлтан Мехмед II Сербияны толық жаулап алуға шешім қабылдады және Смедеревоға келді; жаңа билеуші қаланы қорғауға тіпті әрекет етпеді. Келіссөздерден кейін босниялықтарға қаладан кетуге рұқсат берілді және түріктер Сербияны 1459 жылғы 20 маусымда ресми түрде басып алды.

Қасымшылық етуші

1404 жылы венгр патшасы Сигизмунд Сырмия, Банат және Бачканың бір бөлігін серб деспоты Стефан Лазаревичке басқару үшін берді, кейін оны Джурад Бранкович алмастырды. 1459 жылы Осман империясы Сербия деспотын жаулап алғаннан кейін, венгр билеушілері Бранкович әулетіне, олар жер аударылғаннан кейін, деспоттардың мұрасын қайта жаңартып берді, содан кейін Бериславич Грабарски ақсүйек отбасы басқаруды жалғастырды. Олар Осман империясы жаулап алғанға дейін Сырмияның көп бөлігін басқарды, бірақ аумақ теориялық тұрғыдан ортағасырлық Венгрия Корольдігінің басқаруында болды. Деспоттардың резиденциясы Купиник (қазіргі Купиново) қаласы болды. Бранкович әулетінен шыққан деспоттар: Вук Гргуревич Бранкович (1471–1485), Дьордже Бранкович (1486–1496) және Йован Бранкович (1496–1502). Соңғы титулды деспоттар: Иваниш Бериславич (1504–1514), Стьепан Бериславич (1520–1535), Радик Божич (1527–1528, Заполя фракциясының талапкері) және Павле Бакич (1537).

Аумақтық ұйым

1410 жылы деспот Стефан Лазаревич деспоттықтың аумағын аудандарға бөлетін әкімшілік реформаны жүзеге асырды. Әрбір аудан Власт (серб кириллицасымен: Власт) деп аталды, және әр Власт деспоттың атынан воеводамен басқарылды. Түрік шапқыншылығының күшейіп бара жатқан қаупіне байланысты қажет болған бұл реформа, воеводаларға тиісті аудандардағы әкімшілік және әскери мәселелер бойынша билік берді. Власттар деспоттық құлағанға дейін сақталды. Смедерево, Ново-Брдо, Некудим, Островица, Голубац, Борач, Петрус, Лепеница, Крушевац, Ждрелодағы Власттар туралы құжаттар сақталған; Дринадан батысқа қарай төрт Власт болды: Теочак, Тишница, Звоник және Сребреница. 1421 жылы серб деспоттығына қосылғаннан кейін Зета бір үлкен Власт ретінде ұйымдастырылды, оның воеводасы алғаш Барда, кейін Подгорицаға (1444) және соңында Медунға көшті. Деспоттықтағы басқа Власттардың саны мен аумағы туралы көбінесе ештеңе сақталмаған.

Сербия деспотының билеушілері

АтыБилік мерзіміЕскертулерШтефан ЛазаревичТамыз, 1402 – шілде 19, 1427Лазаревич әулетіДюрадж БранковичШілде 19, 1427 – тамыз 18, 1439Бранкович әулетіГругур БранковичМамыр, 1439 – тамыз 18, 1439Дюрадж үшін бірлескен регентТома КантакузинМамыр, 1439 – тамыз 18, 1439Дюрадж үшін бірлескен регентИшак Бег (1443 ж. қайтыс болды)1439–1443Осман әкіміИса Бег1443 – маусым 12, 1444Осман әкіміДюрадж БранковичМаусым 12, 1444 – желтоқсан 24, 1456қалпына келтірдіЛазар БранковичЖелтоқсан 24, 1456 – қаңтар 19, 1458Бранкович әулетіШтефан БранковичҚаңтар 19, 1458 – наурыз 21, 1459наурызға дейін бірлескен регентМихайло Анджелович (1464 ж. қайтыс болды)Қаңтар 19, 1458 – наурыз, 1458бірлескен регентЕлена Палеолог (1432–73)Қаңтар 19, 1458 – наурыз, 1458бірлескен регентСтйепан Томашевич (1438–63)Наурыз 21, 1459 – маусым 20, 1459Котроманович әулетіСербия деспотының эмиграциядағы титулды билеушілеріВук Гргуревич Бранкович1471 – сәуір 16, 1485Бранкович әулетіДжордже БранковичАқпан, 1486 – шілде, 1497Бранкович әулетіЙован Бранкович1492 – желтоқсан 10, 1502Бранкович әулетіИваниш Бериславич1504 – қаңтар, 1514Бериславичі ГрабарскиШтефан Бериславич1520–1535Бериславичі ГрабарскиРадич БожичМаусым 29, 1527 – қыркүйек, 1528Павле БакичҚыркүйек 20, 1537 – қазан 9, 1537Бакич ақсүйек отбасы