Кіріспе

Спирхафок – XI ғасырдағы ағылшын-саксон суретшісі және бенедикттік монах. Оның көркемдік таланты, көрінеу, 1047-48 жылдары Абингдон аббаты лауазымына тез көтерілуіне және 1051 жылы Лондон епископы сайлануына себеп болды. Епископқа бекітілуіне кедергі келтірілген соң, ол король Эдуард Исповедник үшін тәж жасауға берілген алтын мен зергерлік бұйымдармен бірге із-түзсіз жоғалып кетті және одан кейін ешқашан көрінбеді. Ол мансабына әсер еткен ғажайып оқиғасымен де әйгілі болды. Оның аты ежелгі ағылшын тілінде "шаңқа" (латын тілінде Sperraver) деген мағынаны білдіреді.

Қызмет жолы

Спирхафок – Бьюри Сент-Эдмундс аббаттығының монахы болды. Бірнеше деректерге сәйкес, оның ішінде оны жеке білген нормандық хронист Госселин, ол "сурет салуда, алтынмен қазба жасауда және алтын иелену шеберлігінде ерекше болды" деді. Сурет салу, көбінесе, әсем жазылған қолжазбаларда болды. Оның көркемдік еңбектері патшалық отбасымен және Годвиндермен байланысқа түсірген болуы керек. Король Эдуард Танушы, Этельстанның 1047 немесе 1048 жылдың 29 наурызындағы қайтысынан кейін оны Абингдон аббаты етіп тағайындады. 1051 жылы Эдуард оны Лондон епископы етіп көтерді, бірақ бұрынғы Лондон епископы Роберт Джумиеж, Кентербери архиепископы болып сайланғаннан кейін, Римге паллиум алу үшін сапардан оралған соң, Роберт Спирхафокты шіркеуге бекітуден бас тартты, себебі Папа Лев IX оны тыйым салған деді. "Жаз бойы және күзде" созылған даудан кейін, бекітілмеген Спирхафок епископтық құқығында болды. 1051 жылдың қыркүйегінде Спирхафокпен одақтас болған граф Годвиннің құлауы жағдайды ширықтырды. Спирхафок Лондоннан қуылды және король Эдуардтың тәжі үшін арналған алтын мен асыл тастарды, сондай-ақ Лондон епископтығының қоймаларынан "көптеген қаптарға" салынған қазынаны алып, шетелге қашты: auri gemmarumque electarum pro corona imperiali cudenda, regis ejusdem assignatione receptam haberet copiam. Hinc et ex episcopii pecunia marsupiorum farsisset plurimum receptacula, clanculo Anglia secedens ultra non apparuit. Оқиғалардың нақты тізбегі мен себептері әртүрлі дереккөздерде әртүрлі айтылады, бірақ тіпті оның өз монастырының тарихы да "Құдайдың кек алуы олардың жеке пайдасы үшін шіркеуді кемсіткендерге осылай аяқ болды" деген қорытындыға келді. Аңгло-саксондық жылнамасында Спирхафоқтың 1052 жылы болған қашқыны туралы хабар Эдуардтың патшайымын қуғандығы туралы сипаттамадан кейін келтіріледі, бұл осы екі оқиғаның арасындағы тығыз байланысты білдіруі мүмкін. Корольдің нормандық туысы Родульф Спирхафоктың орнын Абингдонда басты, бірақ 1052 жылы қайтыс болды. Спирхафоктың орнын Вильгельм Норман басты, ол көптеген жылдар бойы ағылшын тегінің соңғы Лондон епископы болды, мүмкін 1228 жылы Роджер Нигер тағайындалғанға дейін.

Өнер туындылары

Англо-саксондық металл өнімдері Италияға дейін танымал болды, бірақ 1066 жылғы нормандық жаулап алудың және ағылшын реформациясының салдарынан олардың көпшілігі жойылды. Сондай-ақ, иелері жер сатып алу немесе басқа мақсаттар үшін оларды сатты, олардың көптеген мысалдары Норман жаулап алудан кейін Спирхафок аббаттығының Абингдон тізімінде қалды. Спирхафок жасаған үш нақты жобаға (тәж және Кентерберидегі екі мүсін тобы, төменде сипатталған), олардың ешқайсысы сақталмаған, құнды металлтан жасалған жұмыстар туралы айтылады. Ол сол кезеңдегі аты белгілі және жұмысы туралы мәліметтер қалған металл өнерпаздарының бірі. Сондықтан, тіпті Госселиннің берген нақты емес мәліметтері де англо-саксондық металл өнімдерінің қандай болғанын білуге мүмкіндік береді. Көптеген шетелдік дереккөздер англо-саксондықтардың алтынға ою, алтын бұйымдарға ою-суру өнері туралы айтады. Қалған аз ғана ою фигуралары қолжазбалардағы қаламмен салынған көптеген фигуралармен ұқсас, бұл да англо-саксондықтардың ерекшелігі. Кейде алтынмен жалатылған қабырға суреттері де көбінесе қолжазбаларды безендірушілермен жасалған, сондықтан Госселиннің оның таланттарын сипаттауы бейнелеу өнерінің барлық негізгі англо-саксондық салаларында шебер болған суретшіні көрсетеді, ал алтын шеберлігі сол кездегі ең беделді сала саналды. Көптеген монастырь суретшілері жоғары лауазымдарға жетті; Спирхафок металл жұмысындағы мансабымен қатар, оның замандасы Эвешем аббаты Манниг (1044–1058 жылдары аббат, 1066 жылы қайтыс болды) да болды. Ал бұрынғы ғасырдың соңында Әулие Дунстан Кентербери архиепископы болып үлкен жетістіктерге жеткен. Спирхафок Абингдон аббаты болғаннан бұрын, Әулие Этельвольд Уинчестер алтын шебер ретінде танымал болды және аббатханада көптеген фигуралар мен құнды металлдан жасалған заттар, қоңыраулар және тіпті орган сияқты металл өнімдерін жасады деп есептелді. Алайда, Вулфстанның замандас өмірбаянында осы дағдылар туралы ешқандай сілтеме жоқ, бұл кейінірек қосылған деген болжамға негізделген, бірақ ол алтын шеберлігінің сол кездегі жоғары мәртебесін көрсетеді. Спирхафок сияқты, Маннигтің өмірбаяны, кейбір нақты мәліметтермен, оның аббаттығында сақталған жылнамада келтірілген. Оның жұмысына да керемет оқиға байланысты: алтын шебер Годрик Эвешемдегі үлкен киелі орында жұмыс істеген кезде қолына шипомен тіккен, ол бір түндік сауығып кеткен. Спирхафок пен Манниг – «бізге толыққанды мәліметтері бар екі алтын шебер», ал Манниг шақыртқан команданың жетекшісі Годрик туралы қосымша ақпарат сақталған деректердің арасында бірегей. Керемет оқиғадан жиырма жыл өткен соң, Годрик Эвешем аббаттығына қосылды, мүмкін зейнеткерлікке шықты, ал оның ұлы кейіннен ол жерде прейер болды.

Спархафоктың кереметі

Госселиннің айтуынша, Спирхафок Кентерберидегі Сент-Августин аббаттығында металлдан пішіндер жасап жатқанда, Эдуардтың патшайымы және Годвиннің қызы Эдит Вессекстің берген бағалы сақинасын жоғалтып алды, бұл, әдетте, жобасында пайдалану үшін берілген материал болған. Күңгірген күйде ол шіркеуде жерленген әулие Летардқа дұға етті, содан кейін сақина табылды. Алғыс айту ретінде ол Летардтың қабірін әулиенің және Кент патшайымы Бертаның «өте үлкен әрі әдемі мүсіндерімен» безендірді, Летард оның шаплоны болған. Басқа мәліметтерге сүйенсек, мұндай сипаттама мүсіндердің кем дегенде адам өлшеміне жуық болғанын көрсетеді. Бұл керемет оның даңқын арттырып, оны епископтық лауазымға көтерілуге лайықты кандидат еткен болуы мүмкін. Өнер тарихшысы үшін бұл Англосаксон Англиясындағы кресттен басқа ірі металл мүсіндерге жасалған санаулы сілтемелердің бірі және оларды қабір немесе қасиетті заттар сақталатын орынмен байланыстыратын жалғыз мысал. Тағы бір жазбада басқа бір пішін жұқа алтын және күміс жапырақтарынан жасалған, ал ішкі бөлігі ағаштан құрылған, бұл Эссеннің Алтын Мадоннасына және басқа континенттік мұраларға ұқсас. Мария мен Жоханның бейнеленген қосымша пішіндері бар ертедегі тәрелердің сақталғандары жоққа шығарылады, бірақ бізде 980 жылғы неміс Герро тәресі сияқты үлкен боялған ағаштан жасалған айқыш тәрелер бар, сондай-ақ Лукканың Вольто Сантосы (кейінірек жаңартылған) бар, ол Бюри аббаты Леофстанды (1065 ж. қайтыс болды) Римге сапардан оралғаннан кейін, осыған ұқсас пішін жасауға шабыттандырған, мүмкін, оны қымбат металлмен жапқан.