Кіріспе

Жоғары локальді созу деформациясы. Инженерлік және материалтану ғылымдарында, мойын – материалдың шағын аймағында салыстырмалы түрде үлкен деформацияның шоғырлануы. Нәтижесіндегі жергілікті көлденең қиманың айқын азаюы осы құбылысқа "мойын" деген ат беруге негіз болады. Мойынның жергілікті деформациясы жоғары болғандықтан, мойын пайда болуы көбінесе пластикалық деформациямен, яғни металдар мен полимерлер сияқты майлы материалдарға тән иімделумен тығыз байланысты. Мойын пайда болғаннан кейін, материалдағы иімделудің барлық орны мойынға шоғырланады, себебі көлденең қиманың азаюы мойынға ең жоғары жергілікті кернеуді тудырады.

Құрылу

Нейкинг – материалдың созылу деформациясы кезінде туындайтын тұрақсыздық, онда сынаманың көлденең қимасының ауданы материалдың кермеу қатаюынан гөрі үлкен дәрежеде кемиді. Арман Консидер 1885 жылы көпірлер сияқты ірі конструкциялардың тұрақтылығын қарастыра отырып, нейкингтің негізгі шартын жариялады. Мойынның пайда болуын түсіну үшін үш негізгі ұғым қолданылады. Деформацияға дейін, нақты материалдардың барлығында ақаулар немесе өлшемдердегі, немесе құрамындағы жергілікті өзгерістер сияқты әртүрліліктер болады, бұл кернеулер мен деформациялардың жергілікті ауытқуларына себеп болады. Нейкингтің бастапқы орнын анықтау үшін, бұл ауытқулардың шамасы өте шағын болуы жеткілікті. Пластикалық созылу деформациясы кезінде материалдың көлденең қимасы пластикалық ағыстың икемсіздігінен кемиді (эластикалық қасиеттермен байланысты Пуассон эффектісінен емес). Пластикалық созылу деформациясы кезінде материал кермеу қатаяды. Қатаюдың мөлшері деформацияның шамасына байланысты өзгереді. Соңғы екі фактор тұрақтылықты анықтайды, ал бірінші фактор мойынның орнын анықтайды.

Полимерлерге қолдану

Жоғарыда көрсетілген тангенстік конструкция металдардың кернеу-деформация қисықтарын түсіндіруде сирек қолданылады. Дегенмен, ол полимерлерді созу арқылы жасалған сызбаларды талдау үшін жиі пайдаланылады (өйткені бұл тұрақты мойынның пайда болуын зерттеуге мүмкіндік береді). Полимерлер үшін деформацияны көбінесе деформация емес, созу коэффициенті ретінде көрсететінін атап өткен жөн: осы жағдайда тангенстің экстраполяциясы 1-ге емес, 0 созу коэффициентіне дейін жүргізіледі. Графиктер (жоғарыдағысы) тұрақты мойын құрайтын материалға, ал (төмендегісі) барлық созу коэффициенттерінде біркелкі деформацияланатын материалға қатысты. Деформация процесінде геометриялық тұрақсыздық деформацияны мойында шоғырландыруды жалғастырады, материал жыртылғанға дейін немесе жоғарыдағы диаграммадағы екінші тангенстік нүкте көрсеткендей, мойынның материалы жеткілікті түрде қатая түскенше, материалдың басқа бөліктері деформациялана бастайды. Тұрақты мойындағы созу мөлшері табиғи созу коэффициенті деп аталады, себебі ол материалға түсірілген созу мөлшерімен емес, материалдың қатаю қасиеттерімен анықталады. Көбінесе серпімді полимерлер тұрақты мойынға ие, өйткені молекулалық бағдарлану қатаю механизмін қамтамасыз етеді, ол үлкен деформацияларда басым болады.