Кіріспе

1927 жылы У. Сомерсет Моэмнің шала байланысты әңгімелер жинағы.

«Ашенден: немесе британдық агент» – У. Сомерсет Моэмнің 1927 жылы жарық көрген, шала байланысты әңгімелер жинағы. Ол жазушының Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропадағы британдық барлау қызметінде болған тәжірибесіне негізделген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ашенден есімді жазушы, тек тегімен ғана танылады, британдық барлау қызметінің полковнигі "Р" арқылы уәделер мен қауіптер арқылы агенттікке шақырылады. Ол Швейцарияға жіберіледі, онда ол контрсекрециялық операцияларға қатысады; ол оларды көндіру, пара алу, шантаж немесе кездейсоқтық арқылы жүзеге асырады. Ол қару қолданбайды. Бірде ол "Шыңқыр мексикалық" деген жігітті Италияға ертіп барады, онда олар немістердің грек агенті алып келген маңызды құжаттарды ұстап алуы керек. Шашы жоқ мексикалық кеменің жалғыз грекпен кездеседі, ал гректің қонақ үй бөлмесін іздеу кезінде Шашы жоқ мексикалық пен Ашенден ешқандай құжат таба алмайды. Олар елден кетуге дайындалғанда, Ашенден оған гректің ешқашан кемеге кірмегенін көрсететін сымды шешеді; Шашы жоқ мексикалықтың жеңіндегі құрғаған қанның дақтары ол дұрыс емес адамды өлтіргенін білдіреді. Тағы бірде Ашенден итальяндық бишіге өзінің сүйіктісіне, британдықтарға қарсы үнді және неміс агентіне сатқындық жасауға итермелеуі керек, оны бейтарап Швейцариядан шекарадан өтіп, одақтас Францияда онымен кездесуге көндіреді, онда одақтастар оны тұтқындауы мүмкін. Бір қызығы, британдықтар оны тұтқындағаннан кейін, ол тұтқындалып, сотталып, өлім жазасына кесілгенге дейін өз-өзіне қол жұмсайды. Оның өлімін білгенде, биші Ашенденге барып, сатып кеткен адамға берген құнды сағатын қайтаруды сұрайды. Бірнеше ұқсас операциялардан кейін Ашенден 1917 жылғы революция кезінде Ресей империясына "әсер ету агенті" ретінде жіберіледі. Ол Ресейді Германияға қарсы соғыста ұстап тұру үшін қолынан келгенін жасады. Ол Владивостоктан Петроградқа дейінгі пойызда он бір күнді өткізеді, ол американдық бизнесмен, үнемі әңгімелесетін Харрингтонмен кабинада тұрады. Олар келгеннен кейін бірнеше күн өткен соң, революция шынымен де басталады. Олар эвакуациялауға тырысқанда, кәсіпкер оның жуып-шаюын қайтарып алуды талап етеді. Киіз үйден оралғанда, Харрингтон көшедегі тәртіпсіздікте қаза табады. Бұл әңгімелер Могамның кейіпкерлердің ерекшеліктері мен трагикалық құрылымын біріктіреді, онда ұлттық тыңшылық ойынында әсерлі және кейде күлкілі адам зақымдалады. Кейбіреулер бұл кітаптарды Эрик Амблер, Грэм Грин және "Салқыннан келген тыңшы" сияқты кітаптар жазған барлық күмәнді тыңшы фантастикасының бастауы деп санайды. Реймонд Чендлер 1950 жылдың қаңтар айында авторға жазған хатында Ашенденнің үлкен құрметіне ие болды: "Басқа керемет тыңшы оқиғалары жоқ, мүлдем жоқ. Мен іздестіріп жүрмін, мен білемін".

Шығу тегі

Әңгімелерде сипатталған оқиғалар Могамның құпия агент ретіндегі тәжірибесіне негізделген, ал "басты кейіпкер Ашенден өзінің өмірбаянына жақын тұлға". Ол соғыс кезінде Германияда болған үнді ұлтшылы Вирендранат Чаттопадьяяны үлгі етіп Чандра Лалды жасаған деп есептеледі. Соғыс кезінде Еуропадағы британдық құпия қызметінде болған Могам көптеген әңгімелерін өзінің тәжірибесіне сүйеніп жазды. Басқа да тапсырмалардың ішінде, Ұлыбританияның Еуропалық барлау желісі Еуропадағы бірқатар үнді ұлтшылдары, әсіресе Берлин комитетінің мүшелерін жоюға тырысты. Британдық агент Дональд Гуллик Чаттопадьяяны өлтіру үшін жіберілді, ол Женеваға басқа бір үнді ұлтшылы Махендра Пратаппен кездесуге және кайзердің Берлинге шақыруын жеткізуге бара жатқан болатын. Джулия Лазари туралы әңгіме Гулликтің Чаттопадьяяны өлтіру әрекеттері мен Мата Харидің тарихының қосындысы. Уинстон Черчилль Могамға тағы 14 әңгімені өртеуге кеңес бергені хабарланды.

Басқа көріністер

"Уильям Эшенден" кейіпкері – Моэмнің 1930 жылғы "Торт пен сыра" романының повествовательі. "Эшенден" есімді кейіпкер Моэмнің тағы бірнеше әңгімелерінде де кездеседі. Бұл кейіпкер Ким Ньюманның "Қанды қызыл барон" кітабында шамалы ғана көрінеді. "Эшенден" аты Мик Херронның "Жылқылардың жайлы жайылымы" романында бірнеше рет еске алынады.